Het 'Glasnost-restaurant' in Bristol heeft zijn ...

Het 'Glasnost-restaurant' in Bristol heeft zijn naam veranderd. Immers, geen Sowjet-Unie meer, geen Gorbatsjow en dus ook geen glasnost. Het heet nu, naar de toekomstige Europese munt, 'Hard ECU'. Het 'Recessie-Cafe' in deze stad in het zuidwesten van Engeland kan zijn naam voorlopig houden. De crisis is hard en taai. De eigenaar hoopt op betere tijden: "Kan ik duurdere maaltijden serveren." Tweede reportage uit Bristol over de Britse verkiezingsstrijd.

Het ontbijt is, zoals altijd in dit land, overdadig. De roereieren liggen hoog opgetast, de toast is warm en knapperig, en de koffie, die ongelimiteerd wordt aangevoerd, is voor Britse begrippen goed.

Een prima ontbijt kortom, voor een vriendenprijsje: nog geen twee pond, zesenhalve gulden. De uitbater kan ook geen hoge bedragen rekenen. De naam van deze eettent aan de Cheltenham Road, net buiten het centrum van Bristol, is: Gabby's Recession Cafe. Doelgroep zijn de mensen die, in de woorden van Stan Laurel en Oliver Hardy, 'slachtoffers van de recessie' zijn. En dat zijn er in deze stad nogal wat: tienduizenden werklozen, daklozen, studenten en mensen die weliswaar nog een baan hebben, maar die naar EG-maatstaven onder het minimum zitten.

Met liefdadigheid heeft dit project niets te maken. Eigenaar Barry Collins geeft toe dat hetpuur commercieel is. Om de kosten te drukken, heeft hij de kachel uitgedraaid. Het is stervenskoud. Probeert een handige zakenman garen te spinnen bij de economische teloorgang van Groot-Brittannie? "Nee hoor" , lacht Barry. "Ik ben deze tent drie maanden geleden begonnen, en ik verdien er geen penny aan. Er komt veel volk over de vloer, maar de winstmarge is klein. M'n inkomen komt van het pension, hierboven." Maar hij beaamt wel dat de economische crisis de drijfveer is geweest. "Iedereen praat er over, het is in dit land en in deze stad het gesprek van de dag. Zo ben ik op de naam gekomen." Wat hem betreft, is het echter gauw afgelopen. "Ik zal blij zijn als de recessie voorbij is. Dan zal ik ook onmiddellijk de naam veranderen. En dan kan ik ook meer geld vragen." Barry zal nog even moeten wachten. Minister Norman Lamont van financien zegt bijna elke dag dat de ergste narigheid nu echt voorbij is, maar steeds zit hij er naast. Het blijft bergafwaarts gaan, en dat gegeven dreigt de Conservatieven van premier John Major lelijk op te breken. Ze staan in de opiniepeilingen een paar punten achter op Labour.

De recessie is tastbaar in Bristol. Bij tientallen winkels hangt aan de pui het bordje 'Gesloten'. In de winkels, restaurants en pubs hoor je voornamelijk gejammer. Taxichauffeurs klagen steen en been. En je ziet de recessie in de straten van Bristol.

Onder een afdakje van de McDonalds in het centrum schuilen jongelui tegen de regen. Bijna plichtmatig bedelt een van hen om geld. Nog voordat de voorbijganger kan reageren, haalt hij z'n hand al terug, gewend als-ie kennelijk is dat hij toch niks krijgt. Je komt ze overal tegen. In de winkelstraten, de verpauperde wijken in het zuiden, maar ook in de welvarende delen waar inwoners zich in het plaatselijk krantje, The Western Daily Press, beklagen over 'die zwervers' die hun mooie straten bevuilen.

Na Londen heeft deze stad de meeste daklozen van Groot-Brittannie. Het zijn er honderden, aldus Labour. Absolute nonsens, enkele tientallen, beweren de regerende Conservatieven. "Per definitie bijna kun je ze niet tellen. We weten gewoon niet hoeveel het er zijn" , zegt een ambtenaar op het stadhuis. Vast staat, dat het aantal de laatste jaren scherp is gestegen.

Ze zijn lang niet allemaal 'inwoners' van Bristol. De stad heeft een aantrekkingskracht op daklozen uit de omgeving. Hier is nog hulpverlening, al wordt die ook schaarser door bezuinigingen. Ookgaat Bristol door voor een stad waar van alles gebeurt, waar zoiets als een subcultuur is.

"M'n studie ging niet, ik verloor m'n beurs en moest de studentenflat uit" , zegt een student van twintig bij de poorten van de universiteit. "Waar ik vannacht moet slapen, weet ik niet. In de tehuizen voor daklozen mag je maar een nacht blijven." Er zijn mensen die zich het lot van deze groep aantrekken en voor tijdelijke huisvesting zorgen. 'Housing Forum' bijvoorbeeld, een club van vrijwilligers, die dit weekeinde in Bristol, met het oog op de parlementsverkiezingen van volgende week donderdag, een grote manifestatie houdt. Eis nummer een is meer accommodatie voor de daklozen. En er moet een mammoetproject als in Londen op touw worden gezet. In de hoofdstad is miljard gulden op tafel gelegd voor huisvesting en banen.

Schande

"Een grote schande is het" , briest Jean Corston. "Dat een beschaafd land zoiets toelaat, is ongelooflijk." Ze staat kandidaat voor de Labour-partij in het kiesdistrict Bristol-Oost, dat nu nog in handen van de Conservatieven is. De kans dat ze de zetel mag overnemen, is groot. "Die jongeren zitten in een vicieuze cirkel. Het is Catch-22. Ik weet niet eens waar ik moet beginnen." Ze doet toch een poging. "Stel dat je werkloos wordt. Daardoor kun je je huur niet meer betalen. Je moet het huis uit. Daardoor verlies je je steun. Want geen huis, geen steun. Vervolgens loop je over straat, je probeert bij het Leger des Heils of een andere instelling onderdak te vinden, en in die omstandigheden moet je een baan zien te krijgen. Dat lukt je nooit."

Jean houdt de Conservatieven rechtstreeks verantwoordelijk. Vooral John Major moet het ontgelden: "Als staatssecretaris van financien heeft hij in 1988 de steun voor jongeren van zestien en zeventien plompverloren afgeschaft, en die voor jongeren tot 25 fors gekort. Ik word zo kwaad als ik hem op tv hoor vertellen over de tijd dat hij zelf werkloos was. Dan zegt-ie op meewarige toon dat hij zich elke dag keurig moest aankleden, voor de spiegel z'n stropdas moest rechttrekken, om er bij de solliciatie toch maar vooral netjes uit te zien. Ik denk dan: man, kijk eens om je heen, besef je dan niet dat deze jongeren in Bristol geen huis, geen spiegel en geen stropdas hebben! Ze komen nooit uit de put."

Ze belooft dat een Labourregering deze situatie snel zal verbeteren: "We gaan die bezuinigingen op de steun terugdraaien, geld in de economie pompen, en voor banen zorgen." Is dat niet wat al te gemakkelijk? Waar komt het geld vandaan, hoe krijg je deze vastgelopen economie weer aan het draaien?

"Het wordt moeilijk, dat geef ik toe. Neil Kinnock heeft al gezegd dat Labour over vier, vijf jaar herkozen moet worden. Aan een termijn hebben we niet genoeg. We hebben zeker acht tot tien jaar nodig om de rotzooi, die de Conservatieven van dit land hebben gemaakt, op te ruimen. Kom dan maar eens terug naar Bristol. Je zult de stad niet meer herkennen."

Een hele hoop straten verder (Bristol-Oost is een uitgebreid district) heeft Jonathan Sayeed kennelijk net een middagdutje gedaan. Het Conservatieve Lagerhuislid, opponent van Jean Corson, heeft de slaap nog in z'n ogen, schenkt zich in de keuken van z'n woning een bak sterke koffie in (uit de woonkamer is hij verbannen, daar heeft de campagnestaf z'n hoofdkwartier gevestigd) en reageert aanvankelijk knorrig op de vragen. Honderden daklozen in zijn stad? Dat is onzin. "Volgens de cijfers die ik heb gekregen, zijn het er 78. En van hen komen er een hoop van buiten Bristol. En dit probleem bestaat toch overal? In Amsterdam heb je toch ook daklozen? Je kunt het niet op de recessie gooien. Het drugprobleem heeft er mee te maken, huwelijken vallen uit elkaar, je mag het niet in de schoenen van de regering schuiven."

Status verhoogd

Hij bewierookt de resultaten van dertien jaar Conservatief bewind. "Het inkomen van de gemiddelde Brit is in die periode met 49 procent gestegen. Dankzij Margaret Thatcher is de status van dit land verhoogd, we spelen internationaal weer mee, onze defensie is sterk, we hebben het tegen Saddam Hoessein durven opnemen." Maar die daklozen? "Het is een schrijnend probleem. Daar moet iets aan gedaan worden. Dat kunnen wij Conservatieven ook. Wij kunnen dit land uit de recessie helpen, voor economische groei zorgen, dan komen er automatisch meer banen. Labour aan de macht? Dat zou een ramp voor Engeland zijn. En voor Bristol."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden