Het geweld in Ethiopië plaatst premier Abiy voor een lastige keus

Na maanden van euforie over politieke hervormingen van premier Abiy Ahmed is het ineens onrustig in Ethiopië.Beeld Thomson Reuters

De Ethiopische premier Abiy Ahmed wordt bejubeld om zijn hervormingen. Maar nu het geweld toeneemt in zijn land, staat hij voor een moeilijke keuze.

Na maanden van euforie over de politieke hervormingen van de nieuwe premier Abiy Ahmed heerst er plots onrust in Ethiopië door oplaaiende etnische conflicten. Het geweld, dat zich doorgaans vooral in afgelegen gebieden afspeelt, voltrok zich deze week min of meer op de stoep van de regering in hoofdstad Addis Abeba. Het vormt de grootste bedreiging voor de koers die de jonge en energieke Abiy sinds april vaart.

Beeld Trouw

De cijfers spreken voor zich. Volgens de VN telde Ethiopië begin dit jaar 1,6 miljoen ontheemden door geweld. Inmiddels zijn dat er al 2,8 miljoen. Maar het zijn 23 doden in en rond Burayu, een plaats even buiten Addis Abeba, die Ethiopiërs met een harde klap terugbracht naar de werkelijkheid. De slachtoffers behoren tot diverse etnische groepen.

Lokale bewoners wijzen met de beschuldigende vinger naar jongeren van de Oromo-bevolkingsgroep, de grootste van de meer dan tachtig in het land. "Oromo-jongeren vielen onze huizen aan en vernielden onze bedrijfjes. Ze scandeerden: 'Verlaat ons land'", aldus handelaar Hassan Ibrahim. Addis Abeba en ook Burayu liggen in Oromia, een van de negen op etniciteit gebaseerde regio's die samen Ethiopië vormen.

Premier Abiy is een Oromo omdat zijn vader tot de bevolkingsgroep behoorde (zijn moeder was een Amhara, de tweede grootste etnische groep). Sinds zijn aantreden predikt de premier evenwel naastenliefde. Hij veroordeelde de moorden in Burayu terwijl hij gevluchte bewoners van de plaats bezocht. "Er is niets beschamender dan een groep mensen die dit soort misdaden begaat tegen medeburgers."

Hoop

Vele tienduizenden Oromo hadden zich vorig weekeinde verzameld in de hoofdstad om leiders te verwelkomen van het tot voor kort verboden Oromo Liberation Front dat zelfbeschikking nastreeft. Die beweging en andere oppositiegroepen mogen weer vrij opereren sinds premier Abiy in sneltreinvaart een democratiseringsproces doorvoert. Onder het vorige leiderschap van de regeringscoalitie EPRDF werden andersdenkenden gevangengezet. Anderen gingen in vrijwillige ballingschap.

Vluchtelingen voor het geweld in Burayu verblijven in een tijdelijke opvang in de Addis Abeba.Beeld AFP

Het waren vooral jonge Ethiopiërs die via de sociale media en met straatprotesten ageerden tegen de repressieve EPRDF-leiding tot die begin dit jaar kennelijk overtuigd was dat er iets moest veranderen. Een nieuwe leider werd gekozen en tot grote verrassing werd dat Abiy. De zogeheten Qeerroo, een beweging waarin zich strijdvaardige Oromo-jongeren hadden verzameld, eisten de eer op. Zij hadden, zo vinden ze, tenslotte met gevaar voor eigen leven gedemonstreerd en druk uitgeoefend.

Niet alleen regio's in Ethiopië zijn gebaseerd op etniciteit, maar ook de politieke partijen die de EPRDF-coalitie vormen. Jarenlang had de kleine Tigrese bevolkingsgroep een bevoorrechte positie binnen de politiek, economie en veiligheidsorganen, omdat voormalig premier Meles Zenawi ertoe behoorde. Met de komst van Abiy is daar een einde aangekomen. Onder Oromo-jongeren, die vinden dat hun bevolkingsgroep decennialang is gemarginaliseerd, leeft de hoop dat het nu hun beurt is.

Premier Abiy heeft veel van de oude Tigray-garde uit het nationale bestuur verwijderd en probeert een etnisch balans binnen de overheid te creëren. Hij moet voorzichtig manoeuvreren. Enerzijds hebben Oromo-jongeren hoge verwachtingen, anderzijds kan hij andere Ethiopiërs niet teleurstellen na zijn belofte dat geen van de bevolkingsgroepen meer macht krijgt dan de andere.

Gespannen

Oppositieactivist Berhanu Nega, ook uit ballingschap teruggekeerd, gelooft dat de etnische problematiek en het daarmee gepaard gaande geweld wordt veroorzaakt door de staatsstructuur. "Een federatie gebaseerd op vooral etnische identiteit brengt de huidige problemen met zich mee."

De oorzaak van de animositeit is de strijd om de macht die toegang geeft tot economische mogelijkheden, ofwel een beter leven in een land waar grote werkloosheid heerst. Ongeveer een derde van de bevolking van 100 miljoen leeft onder de armoedegrens en moet rondkomen van een euro per dag.

De geest moet terug in de fles, want, zo voorspelt student Mussie Tefera: "Als deze trend doorzet, vrees ik dat Ethiopiërs spoedig weer gaan verlangen naar de oude dictatoriale tijden". In die tijden werden etnische conflicten met harde hand de kop ingedrukt.

De vraag is hoe Abiy dit gaat aanpakken. In Addis Abeba is het blijde optimisme nu vervangen door gespannen rust. Politieagenten die sinds Abiys aantreden met alleen wapenstokken patrouilleerden, lopen nu weer bewapend op straat. Het internet was deze week twee dagen uit de lucht, een actie die geregeld werd ingezet door het voormalige leiderschap van de EPRDF. Abiy staat voor een lastig dilemma: van hem wordt daadkracht verwacht, zonder dat hij vervalt in het gebruik van oude, repressieve middelen.

Lees ook:

Ai, Ethiopië leest de Emiraten pijnlijk raak de les over vrede en vergeving

Is ook de nieuwe premier van Ethiopië een flapuit-politicus of wist hij precies wat hij deed toen hij de kroonprins van de Verenigde Arabische Emiraten voor schut zette? 

Ethiopië hervormt in hoog tempo

Na de jongerenrevolutie, begin dit jaar, gaat het snel met democratische ontwikkelingen in Ethiopië. De jongeren zelf zijn voorzichtig enthousiast.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden