Het gevoelige oog is als de palm van een hand

De Iraanse regisseur Shirvani is met zijn 'Fat Shaker' de opvallendste gast van het Filmfestival Rotterdam. Zijn film is in Teheran verboden, maar hij gaat toch weer terug.

Zondagmiddag. Filmfestival van Rotterdam. Terwijl de lucht boven de Maasstad nog grijzer kleurt, is het topdrukte in congrescentrum De Doelen. De Italiaanse maestro Bernardo Bertolucci wordt in een zaal vol studenten geïnterviewd voor College Tour, dat aanstaande vrijdag wordt uitgezonden. Tegenover me zit Mohammad Shirvani, de Iraanse regisseur van het spraakmakende 'Fat Shaker'. De film over de zwaarlijvige vader die zijn engelachtige zoon meeneemt op boevenpad, is met geen enkele andere film hier te vergelijken.

Alleen al de 'close-ups' van de gigantische mannenrug die wordt behandeld met verwarmde glazen en bloedzuigers. 'Cupping' heet deze alternatieve geneeswijze, waarbij de huid onder het glas wordt strak getrokken en ontdaan van afvalstoffen. De kleine glibberige zwarte beestjes die zich daarna mogen vastbijten in de ronde blauwe plekken, veroorzaakt door de glazen, zouden extra zuiverend moeten werken.

Shirvani brengt het bijna als een abstract kunstwerk, wonderschoon in zijn zeggingskracht. De vader - een soort walvis op het droge - doet er alles aan om op de been te blijven. Maar je hoeft het hijgende gedrocht alleen maar te vervangen door de autoritaire, patriarchale samenleving, om te weten wat de Iraanse regisseur bedoelt. "Je mag de film politiek opvatten of meer poëtisch", aldus Shirvani, "maar aan de film ligt ook gewoon mijn eigen verhaal ten grondslag: de relatie die ik had met mijn ouders. Aan de ene kant mijn onderdrukkende vader; aan de andere kant mijn moeder die helemaal in zijn greep was, en geen kant uit kon. Het was heel moeilijk om me aan mijn vader te ontworstelen, om mijn eigen weg te gaan. Ook als kunstenaar."

Shirvani behoort tot de Iraanse filmmakers die deze week speciale aandacht krijgen op het Filmfestival van Rotterdam. Het zijn regisseurs die onafhankelijk werken, en door het strenge Iraanse censuursysteem vaak geen officiële distributiekanalen hebben. Films worden wel vaak ondergronds vertoond, bijvoorbeeld in theehuizen die dienst doen als een soort 'art galleries'. Aan het Schouwburgplein in Rotterdam is deze week zo'n Iraans theehuis annex gallerie verrezen. Je moet wel je schoenen uit doen voordat je op het Perzisch tapijt mag en je in de kussens mag vleien met een glas thee. Shirvani lacht. "Eh... het is natuurlijk geweldig dat het festival een theehuis heeft ingericht. Je proeft iets van de sfeer. Maar wij zitten in Iraanse theehuizen gewoon op stoelen hoor, niet op de grond."

Voor het Rotterdamse theehuis bracht Shirvani nog wel speciaal een installatie mee, 'Elephant in Darkness', een grote houten doos met gaten waar je je handen in kunt steken, en waarin je van alles kunt voelen. 'Het gevoelige oog is als de palm van een hand', luidt de tekst van de 13de eeuwse Perzische dichter die het kunstwerk begeleid. Een inspirerende manier om het verhaal te verbeelden van de blinde mannen die een olifant moeten beschrijven. De een voelt aan de slurf en beschrijft een slang. De ander voelt aan de staart en beschrijft een boom. Kortom: Iedereen verklaart vanuit zijn eigen perspectief.

Shirvani's 'Fat Shaker', een van de meest opmerkelijke films in competitie om de Tiger Awards, maakt hetzelfde uitnodigende gebaar om betekenis te geven, en om niet alleen mee te voelen, maar ook mee te denken. Shirvani: "Abbas Kiarostami is natuurlijk de godfather van de Iraanse cinema, maar zijn manier van werken is altijd vrij realistisch gebleven. Hetzelfde geldt voor een film als 'A Separation', het echtscheidingsdrama van Asghar Farhadi. Ik wil graag een andere weg inslaan. Ik voel me meer geinspireerd door regisseurs als David Lynch en Gus van Sant die de werkelijkheid een beetje optillen. Ik denk dat de Iraanse cinema wel wat fantasie kan gebruiken. Er is tot nu toe weinig ruimte geweest voor het aburde en het bizarre, terwijl het leven in Iran dat wel oproept."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden