Het gevoel ís de werkelijkheid

Het aantal gewelddaden in Frankrijk is de afgelopen jaren sterk toegenomen en de Fransen voelen zich steeds onveiliger. Het thema veiligheid zal volgend jaar de presidentsverkiezingen domineren. Toch wordt in het 'Grote Debat' tussen rechts en links niet over aanpak of oplossingen gesproken. Er moet zelfs nog worden vastgesteld of er eigenlijk wel sprake is van een probleem. In het laatste deel van een tweeluik een rondje door de Goutte d'or, alom gezien als de meest gewelddadige wijk van Parijs.

Stap uit op een van de grote metrostations in de Goutte d'Or, de wijk met de hoogste werkloosheid en immigratiegraad van Parijs, en je hebt een aardige kans dat je wordt verwelkomd door een of twee wachtende busjes met oproerpolitie en een ambulance. Loop noordelijk naar het Parijse centrum van de straathandel in drugs, Rue Myrha, en je ziet een nog veel grotere bus met oproerpolitie, omgeven door junks die je drugs aanbieden of handel drijven achter halve cirkels van ruggen.

,,Het is verschikkelijk! Nu is er eindelijk politie, doen ze verdomme niets!'', schreeuwt een man in het gemeentehuis van het achttiende arrondissement van Parijs, het stadsdeel waarin de Goutte d'Or (Gouden Druppel) ligt. De burgemeester van Parijs, Bertrand Delanoë, en de minister van binnenlandse zaken, Daniël Vaillant, waren twee weken geleden naar het klassieke gemeentehuis gekomen om de burgers van 'het 18de' te woord te staan.

Vaillant is behalve minister ook burgemeester van het 18de arrondissement, een verstrengeling van belangen die in Frankrijk volstrekt normaal is. De bewoners van het 18de waarderen het dat hij niet is verhuisd naar een dure voorstad van Parijs nadat hij minister werd. Maar er wordt ook om gegniffeld dat er vorig jaar werd ingebroken in het appartementencomplex waar hij woont. ,,Dat is niet erg goed voor Frankrijk'', meent Francois Calderon (42), die zijn hele leven in de wijk gewoond heeft. ,,Maar zo werd Vaillant tenminste met zijn neus op de feiten gedrukt.''

De meeste bezoekers van Parijs zijn in het 18de geweest: de beroemde kathedraal Sacre Coeur ligt er, met eromheen de charmante wijk Montparnasse. Halverwege de heuvel waar de Sacre Coeur op ligt, overrompelt de Goutte d'Or de rustige, dorpachtige wijk al.

Niet iedereen vind dat erg. De Goutte d'Or figureert net als Montparnasse in verschillende boeken, en heeft zijn eigen hondstrouwe aanhangers. Het is van oudsher een immigrantenwijk. Naast Fransen wonen er vooral veel Afrikanen en Arabieren. In het straatbeeld vertaalt zich dat in tal van kleine winkels met groenten, specerijen, kleden, snoep, films en vele andere zaken uit de uithoeken van Frankrijks voormalige koloniale rijk.

In deze wijk begon in 1995 de terreurgolf die Frankrijk een zomer lang in zijn greep hield, toen een aan de Algerijnse islamistische partij FIS gelieerde imam werd doodgeschoten in zijn moskee in Rue Myrha. Een jaar later bestormden honderden ME'ers de Saint Bernard-kerk, waar 210 illegale Afrikanen toevlucht hadden gezocht. Begin vorig jaar volgden rellen op de dood van een jonge crimineel, die zijn sprongkracht overschatte toen hij via de daken aan de politie probeerde te ontkomen.

De problemen begonnen allemaal toen in de jaren tachtig de probleemwijken in het 19de en 20ste arrondissement werden gesloopt, meent Francois Calderon, en veel bewoners van de Goutte d'Or zeggen het hem na. ,,De arme bewoners zochten hun toevlucht hier, de rijken konden terugkeren toen er dure nieuwbouw was verrezen op de plaats van de oude huizen. De straathandel in drugs en de veiligheidsproblemen werden niet opgelost, ze verplaatsten zich gewoon hierheen. En de politie keek toe.''

,,Dit was altijd een arbeiderswijk met ruige kroegen'', vervolgt hij. ,,Maar als je je niet in andermans zaakjes mengde, had je geen problemen. Nu durven vrouwen hier na zonsondergang niet meer alleen over straat. Mijn oudste zoon is in elkaar geslagen en beroofd van zijn discman, mijn buurman werd onlangs bij een pinautomaat in een drukke straat beroofd door een junk met een stanleymes. En dan kijken de omstanders weg.''

Rue Myrha en Rue Leon zijn de gevaarlijkste, meent Calderon. De twee straten kruisen elkaar, en precies op die plek opende op 1 januari een internetcentrum zijn deuren. Van binnen ziet het eruit als een toonzaal van een trendy interieurwinkel. Nieuwe stoelen, nieuwe tafels, kleine halogeenlampjes verwerkt in het plafond. Alleen de computers zijn oud. Giften, verklaart Djamel Lerheraba, coördinator van La Goutte Ordinateur, zoals het multi-mediacentrum heet. Het is geen internetcafé, maar een project van samenwerkende hulporganisaties en scholen.

,,We moeten hier iets anders doen. Kijk alleen maar naar buiten, die jongens die zich vervelen, de hoeren die daar staan.'' Hij wijst op twee omvangrijke vrouwen en een groepje Arabische tieners, waarvan er een hard inschopt op een verkeersbord. Hij is absoluut niet bang tussen de dure spullen op deze plek. ,,Ik woon hier. Als jongens problemen geven, ga ik gewoon met ze praten en los ik het op.''

Geweld is eigenlijk niet zo'n probleem in de Goutte d'Or, meent hij. ,,Uit verveling doen jongens weleens wat stoms, en vrouwen worden af en toe lastig gevallen. Maar er zijn weinig problemen met wapens. Het geweld richt zich toch meestal tegen les flics. Die vertegenwoordigen de wet en wat heeft die ooit voor hen gedaan? Wie van hen is ooit vrijgekomen door de wet? Het systeem werkt niet voor immigranten. Net zoals de lokale democratie. De Fransen vinden hun weg in het systeem. Ze organiseren zich en bereiken de pers. Ze weten gebruik te maken van de politieke instanties van de stad en blazen het geweldsprobleem op.''

In de volgepakte zaal van het gemeentehuis van het 18de zijn inderdaad bar weinig immigranten te bekennen bij de bijeenkomst met de burgemeesters. Het lijkt een wereld van de Goutte d'Or vandaan. In het schitterend gerenoveerde paleis leidt een dubbele marmeren trap omhoog uit de hoge hal naar een zaal met kroonluchters en een zuilenrij. Dikke, jonge stenen engeltjes kijken, balancerend op de zuilen, neer op het publiek.

De burgemeester neemt minuten de tijd om allerlei vrouwen te zoenen, en houdt daarna een lange toespraak. ,,Ik zal blijven werken voor het 18e!'', roept hij. Maar zijn aankondiging om een 'urgentieplan' te maken voor Chateau Rouge, het deel van de Goutte d'Or waarin Rue Myrha ligt, overtuigt het publiek niet. In het vragenuurtje wordt het thema veiligheid slechts onderbroken door klachten over de troep in de wijk. Veel bewoners schermen met het argument dat niet alleen zij, maar ook toeristen rond de Sacre Coeur het slachtoffer worden van roof of intimidatie, en toerisme is belangrijk voor de stad. De bewoners eisen vooral dat de politie die nu vanuit de bussen toekijkt de wijk schoonveegt. ,,Gelooft u mij alstublieft. Het duurt niet lang meer voor we vallen'', zegt een vrouw, die in tranen uitbarst.

Sandra Hueber, de jonge coördinatrice van het Observatiecentrum voor het sociale leven in de Goutte d'Or, heeft weinig met dat soort klaagzangen op. Het centrum ligt naast Square Leon, waar vorig voorjaar de rellen plaatsvonden. ,,Wij hadden eens een ontmoeting met buurtbewoners over Square Leon. Een jonge, blanke vrouw verklaarde er nooit overheen te lopen omdat ze bang was voor de jongens die er altijd rondhangen. Maar wij hebben hier de statistieken. Er gebeurt daar nooit wat en ik weet dat het goeie jongens zijn. Maar ze zijn groot, jong en zwart. Mensen zeggen altijd dat dit een gewelddadige wijk is, zelfs mensen die er hun hele leven wonen. Er is prostitutie, drugs, zwarte handel. Maar uit de statistieken blijkt dat het geweld hier niet buitensporig hoog is.''

Zelf dingt ze enigszins op die statistieken af. ,,Alleen fysiek geweld wordt geregistreerd. Maar agressie tegen mensen, intimidatie, schelden, lastigvallen van vrouwen, dat komt niet in onze cijfers terug. En dat gebeurt hier wel. Maar dat valt onder visueel geweld, dat is geen écht geweld. Mensen zien de armoede, werkloosheid, verveling, smerigheid. En ze zien op televisie versimpelde, schrikbarende documentaires. Ze geloven dat het geweld overal om hen heen is.''

Henri Pricot, oprichter van een buurtcomité dat aandacht eist voor de problemen van de buurt - bijvoorbeeld tijdens een protestmars, begin december - heeft op zijn beurt zijn buik vol van gescherm met statistieken. ,,Er is zoveel dat je niet terugziet, zoals alledaagse bedreigingen. Laatst was er een jonge vrouw uit mijn straat overvallen. Ze was zo bang dat ze op het politiebureau haar overvaller niet durfde te identificeren. Waar zie je die angst terug? Ikzelf ben eens aangifte gaan doen toen iemand me bij een verkeersruzie bedreigde - iets wat al bijna nooit gemeld wordt. Op het bureau stonden twee jongens aan de verwarming vastgeketend. Ze dachten dat ik tegen hen kwam getuigen en bedreigden me met de grofste woorden. In een politiebureau! Van zulke dingen groeit je gevoel van veiligheid niet, maar je ziet het nergens terug.''

Ondanks die onveiligheid wil ook Pricot absoluut niet weg. De wijk leeft en hij heeft hier vele vrienden, zegt hij, terwijl hij het aangename hofje toont waaraan hij woont. En hij vindt zijn doelstellingen volkomen vanzelfsprekend. Nationale wetten voor drugs, openbare hygiëne, parkeerbeleid, polygamie en talloze andere zaken, die gelden in het hele land, worden volgens hem in de Goutte d'Or niet gehandhaafd omdat het een immigrantenwijk is. Toegegeven, zegt hij, die zaken staan niet gelijk aan geweld. ,,Maar het draagt wel bij aan een gevoel van onveiligheid. En dat heeft natuurlijk te maken met wat mensen dagelijks zien, horen, ruiken. Maar dat gevoel is ook de werkelijkheid.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden