Het gevecht om de zielige (?) zeehond

Economische Zaken hakt eindelijk een knoop door over twee langlopende aanvragen voor een vergunning voor zeehondenopvang: één bij Pieterburen en één op Terschelling. Natuurbeschermers maken zich grote zorgen.

Ze liggen al een tijdje, de twee aanvragen voor een ontheffing om zeehonden op te mogen vangen op Terschelling en in het Groningse Termunten. Eind 2014 vroegen de Stichting Zeehondenopvang Eemsdelta en de Stichting Zeehondenopvang West-Terschelling een ontheffing aan bij het ministerie van economische zaken. En sinds die tijd worstelen de ambtenaren daarmee.

De meest opvallende van de twee aanvragen komt van de stichting in de Eemsdelta. In Termunten, op een terrein waar nu al een vishandel met bijbehorende horeca is gevestigd, wil de stichting opvang creëren voor maximaal dertig dieren tegelijkertijd. Die zou dan op steenworp afstand komen te liggen van het grootste bestaande zeehondencentrum van ons land, in Pieterburen.

Voorzitter Jeroen Boer van de stichting verklaart die locatie uit het wantrouwen dat hij heeft in het werk van 'Pieterburen'. "En de rechter is dat met mij eens", stelt hij. Afgelopen najaar stonden twee mannen die zonder de benodigde vergunning twee zeehonden onder hun hoede hadden, voor de politierechter. Zij beriepen zij zich op overmacht, omdat de dieren in de opvang in Pieterburen niet veilig zouden zijn. De rechter ging daarin mee en ontsloeg de mannen van rechtsvervolging.

Ook in een promotiefilmpje op internet voor het potentiële nieuwe centrum in Termunten, komt de met ruzie vertrokken oprichtster van het zeehondencentrum in Pieterburen, Lenie 't Hart, er openlijk voor uit dat zij tegenwoordig illegaal zeehonden opvangt. Met een directe verwijzing naar het verzet uit de Tweede Wereldoorlog -'Oranje Zal Overwinnen' - hanteert zij nu ook zonder blikken of blozen de strijdkreet 'o zo!', 'Ondergrondse Zeehondenopvang', aldus 't Hart in het filmpje.

Geschoffeerd

De huidige directeur Niek Kuizenga van het Zeehondencentrum Pieterburen wil naar eigen zeggen niet meegaan in het moddergooien door zijn voorganger, maar stelt wel dat hij zich enorm geschoffeerd voelt door de Leeuwarder politierechter. "Hier is duidelijk geen sprake van rechtspraak op basis van eigen onderzoek of waarheidsvinding. Het is goed dat het Openbaar Ministerie meteen hoger beroep heeft aangetekend. De uitspraak was een belediging van alle mensen in ons centrum die keihard werken aan goede opvang volgens de regels van de wetenschap en vooral ook: volgens de eigen regels van het ministerie van economische zaken."

De leidraad van EZ is sinds 2003 helder. Er is afgesproken dat er boven alles een terughoudend beleid moet worden gevoerd met de opvang. Om stress te vermijden wordt ook nadrukkelijk euthanasie als optie genoemd, wanneer een dierenarts de kans klein acht dat herstel van een verzwakt dier mogelijk is.

De Nederlandse leidraad is een direct gevolg van internationale afspraken die zijn gemaakt met de andere twee Waddenlanden, Duitsland en Denemarken, die een nog veel terughoudender beleid voeren qua opvang. In Denemarken worden zieke dieren standaard afgemaakt.

Kuizenga stelt dat sinds zijn aantreden als directeur van de zeehondencrèche ook een terughoudend beleid is gevoerd bij het ophalen van mogelijk verweesde jonge zeehonden, de zogenoemde huilers. "Tot enkele jaren terug werden er jaarlijks vele tientallen pups van het wad gehaald omdat werd aangenomen dat ze waren verlaten. Uit recent gedragsonderzoek blijkt dat jonge dieren soms heel lang alleen worden gelaten, maar dan uiteindelijk toch weer door de eigen moeder worden gezoogd, en soms zelfs door een ander vrouwtje. We halen nu veel minder zeehonden op, waardoor de kans dat de dieren het op eigen kracht redden alleen maar is vergroot. En het is zeker niet zo dat we sinds die verandering van het beleid meer dode dieren vinden."

Ook de zeehondenonderzoekers van Wageningen Imares, in Den Helder, schrijven in een advies dat zeehonden eerder behoefte hebben aan rust dan aan opvang. Bovendien, zo benadrukt Imares, gaat het goed met de populaties van zowel de grijze als de gewone zeehond. De meest recente tellingen gaan uit van meer dan 7500 gewone en 3500 grijze zeehonden, alleen al in het Nederlandse deel van de Waddenzee. Een voorzichtige afvlakking van de groei wijst bovendien op het naderen van een natuurlijk 'plafond'.

Richel als kraambed

Dat beeld van een florerende populatie zeehonden werd in december bevestigd bij een bezoek van de Imares-onderzoekers aan het onbewoonde Waddeneilandje Richel, tussen Terschelling en Vlieland. Daar lagen op het hoogtepunt van de kraamtijd meer dan vijfhonderd jonge grijze zeehonden.

Het is onder andere vanwege die kraamkolonie op Richel dat ook de stichting op Terschelling een aanvraag voor opvang heeft ingediend. "We hebben een hoop zeehonden hier om de hoek", weet Guus Schweigmann van de stichting. "Bovendien krijgen we hier een half miljoen toeristen per jaar, dus als er daarvan 100.000 per jaar ons centrum bezoeken, dan kunnen we de opvang nog betalen ook.'

Afgelopen donderdag trof de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit in een schuur op Terschelling, net als in Termunten, illegaal gehouden zeehonden aan. De buren klaagden over stankoverlast.

Zowel Schweigmann als Boer zegt het belang van het individuele dier voorop te stellen. Over die houding maken verschillende terreinbeheerders en natuurbeschermers in het noorden zich grote zorgen. In een open brief aan staatssecretaris Van Dam (natuur), die komendee week naar verwachting een knoop zal doorhakken, schrijven onder andere het Groninger Landschap, de Waddenvereniging en Natuurmonumenten dat extra opvang het einde zal betekenen van het terughoudende opvangbeleid dat nu net tot stand lijkt te komen. Met meer opvangcentra die bassins te vullen hebben om ook betalende bezoekers te trekken, dreigt er een run op zielige zeehonden te ontstaan.

Volgens de onderzoekers van Imares is die extra opvang ook zeker niet in het belang van de populatie als geheel. In hun advies schrijven zij dat onder andere gebruik van antibiotica om zieke dieren op te lappen, ten koste gaat van de natuurlijke weerbaarheid van de populatie. Bovendien is het kunstmatig in leven houden van extra zeehonden op een moment dat de populatie zijn natuurlijke maximum al lijkt te naderen slecht voor die populatie als geheel. Het zal alleen maar nóg meer probleemgevallen creëren.

De strijd om de zeehondenopvang is daarmee terug te voeren op een conflict tussen natuurbehoud en bescherming van individuele dieren; iets waarvan staatssecretaris Dijksma als voorganger van Van Dam in de Tweede Kamer afgelopen jaar zei dat zij 'beide scholen' ruimte wil geven, 'zolang ze maar aan de eisen van de Flora- en Faunawet voldoen'. "Maar daarmee zou de overheid afscheid nemen van het internationaal afgesproken terughoudende beleid dat zij zelf heeft voorgeschreven", concludeert directeur Niek Kuizenga in Pieterburen.

Toeristen laten op een zandbank in de Waddenzee bij Lauwersoog de zeehonden Jack en Piojo vrij. Bezoekers van de zeehondencrèche in Pieterburen kunnen daar een kaartje kopen voor een boottocht om bij de vrijlating te zijn.

Zeehondenopvang

Ecomare

De oudste zeehondenopvang in Nederland staat in de Koog, op Texel. In 1952 begon directeur van het Texels Museum met de opvang van 'huilers'. Nu heeft de opvolger van dat museum, Ecomare, opvangmogelijkheden voor maximaal 50 dieren, naast een groep van 15 vaste bewoners.

Pieterburen

Lenie 't Hart startte in 1971 met de opvang van zeehonden in Pieterburen, in een tijd dat het slecht ging met deze dieren. In 2012 trad zij terug als directeur en in 2014 was de breuk compleet toen zij zich openlijk verzette tegen het nieuwe, terughoudende beleid van de opvang. Er is een capaciteit van maximaal 150 dieren.

A-Seal

In het najaar van 2014 is een nieuwe opvang geopend in Stellendam. A-Seal wil een voorlichtingscentrum zijn met informatie over de 500 gewone en 1000 grijze zeehonden die nu in de Delta leven. Daarnaast is er opvang voor maximaal 50 dieren.

Bestaande ontheffingen

De zeehondenopvang in Pieterburen heeft extra ontheffingen voor dependances in West-Voorne en op Terschelling, maar maakt daar op dit moment geen gebruik van. Op termijn wil de crèche mogelijk wel een bescheiden opvang op Terschelling realiseren, maar dan alleen voor dieren die geen medische hulp nodig hebben, maar alleen bijvoedering, bijvoorbeeld voor verweesde 'huilers'. "Dat zou ook een goede manier zijn om voorlichting te geven aan mensen, dat ze zeehonden met rust moeten laten, om geen extra dieren in de opvang te laten belanden", aldus directeur Niek Kuizenga van de crèche in Pieterburen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden