Het gevecht om de klompenkerk

Van wie is de Goede Raadkerk in Beverwijk? Van het parochiebestuur of van de rk kerkgangers die het gebouw kraken? Vandaag doet de rechter uitspraak in de slepende zaak.

Cor Bart (62) stond met een hamer in zijn hand voor de Onze Lieve Vrouw van Goede Raadkerk in Beverwijk. Hij hief het gereedschap omhoog, een spijker tussen zijn vingers geklemd. Uit protest tegen het parochiebestuur drukte hij de zoveelste ga-toch-weg-brief tegen de deur. Bart, voorman van een groep parochianen die de kerk heeft gekraakt, waande zich even Maarten Luther.

Hervormer Luther spijkerde in 1517 zijn stellingen tegen de leer van de katholieke kerk op de slotkerk van Wittenberg. Ook Cor Bart spijkerde een statement op de deur: wij parochianen verlaten onze kerk niet. Nooit niet.

Voor de St. Eloy-parochie in Beverwijk was dit voorval het dieptepunt in de strijd om het kerkgebouw. Vandaag beslist de rechter wie de Onze Lieve Vrouw van Goede Raadkerk toekomt: de 'kraakparochianen' of het parochiebestuur.

Het parochiebestuur is de eigenaar van de kerk die 'aan de eredienst onttrokken' is, maar al vier jaar door zo'n honderd parochianen wordt bezet. Onlangs kreeg St. Eloy een bod van Stadsherstel Amsterdam die appartementen in de Goede Raadkerk wil bouwen. Dat maakt de zaak urgent. Want verbouwen kan niet als de kerk iedere ochtend gevuld is met parochianen die een rozenkrans bidden.

Het parochiebestuur doorliep de afgelopen jaren de hele kerkelijke rechtsgang om de kerkkrakers weg te krijgen. Van het Vaticaan kreeg het bestuur gelijk. Toch weigerden de krakers te vertrekken. Stug bleven ze hun rozenkransen bidden. Cor Bart: "Als deze kerk sluit, gaat katholiek Beverwijk kapot."

Terug naar het begin van de strijd. Sinds 2010 is de kerk gesloten en in 2012 stemde bisschop Jos Punt van bisdom Haarlem-Amsterdam in met de sluiting van de Goede Raad. De kerkgang liep terug en de financiële tekorten waren groot. Daarbij was er achthonderd meter verwijderd van de Goede Raadkerk nóg een katholieke kerk, de St. Agatha. Daar zouden de kerkloze parochianen terecht kunnen.

Maar dat zagen ze geen van allen zitten. Want in Beverwijk zijn sinds jaar en dag twee soorten katholieken: de gegoede burgers en de arbeiders. De Goede Raad heet in de volksmond de 'klompenkerk'. In de St. Agatha kerken de advocaten en de economen. "Die twee gemeenschappen samenvoegen is alsof je Feyenoord en Ajax laat fuseren", zegt Bart.

undefined

Breekijzer

Dus drongen de parochianen op 1 april 2010 de Goede Raadkerk binnen. Ze twijfelden nog even of ze een raam of de deur zouden nemen. Het werd de deur. Volgens Cor Bart forceerden drie dames van zeventig met een breekijzer de deur van het parochiecentrum. De overwinning was daar: de kerk was herveroverd op het parochiebestuur.

De parochianen sliepen een paar nachten tussen de muren van het rijksmonument uit 1915. Daarna besloten ze gewoon verder te gaan in het kerkelijke ritme dat ze gewend waren: iedere ochtend een rozenkrans bidden en op zondag eucharistie met koffie na. "Want het is ook een sociaal gebeuren, zo'n kerk", zegt Bart.

Veel parochianen zijn bang dat aan het 'sociaal gebeuren' een eind komt als de kerk sluit. Dan zal het afgelopen zijn met bidden en koffiedrinken. En met de klaverjasvereniging. Daarom wachten de parochianen met vrees en beven op de uitspraak die de rechter vandaag zal doen in een kort geding dat het bestuur tegen hen heeft aangespannen.

Het ziet er niet goed uit. Het parochiebestuur is en blijft de rechtmatige eigenaar van de kerk. Dat bleek al tijdens de zitting vorige maand, toen het parochiebestuur en de parochianen elkaar in de rechtszaal troffen.

Per gehuurde bus waren veertig strijdbare parochianen naar de rechtbank in Haarlem getrokken. Bart: "We hadden van tevoren afgesproken niet boos te worden. We zijn volwassen, we doen normáál, drukten we elkaar op het hart. Er zijn genoeg emotionele discussies gevoerd."

"Ik zou graag willen dat jullie het gewoon met elkaar uitpraten", zei de rechter tegen beide partijen. Maar dat lukt al vier jaar niet, dus ook niet in de rechtszaal. Bart: "De strekking van wat de rechter zei was: wat je ook doet, het maakt me geen donder uit. De Nederlandse wet is zoals hij is. De Eloy-parochie is eigenaar van de kerk, niet jullie."

Tijdens het kort geding hamerde advocaat De Jager van het parochiebestuur erop dat de sluiting van de Goede Raadkerk ervoor zorgt dat de St. Agatha juist kan blijven bestaan. "Dat is ook een belang dat bescherming behoeft, want ook daar zijn parochianen. Medeparochianen."

Als de rechter vandaag in het voordeel van het parochiebestuur vonnist, moeten de kraakparochianen de sleutel van de kerk binnen twee dagen teruggeven. Ze mogen wel tot 1 maart diensten blijven houden. "Het is moeilijk nog hoop te houden nu. Het schip is gezonken", zegt Bart. "Als er geen wonder gebeurt, moeten we over een paar maanden onze kerk verlaten." Dat idee is voor veel parochianen moeilijk. Bart: "Het wordt een rouwproces."

De parochianen uitten hun verdriet al op allerlei manieren. In hun laatste nieuwsbrief is bijvoorbeeld het gedicht 'kerksluiting' opgenomen: 'Handen omhoog geheven/ kijkend naar boven/ zwijgend met één gedachte/ onze kerk moet sluiten, God, waarom?'

Op de website van de kerkkrakers schrijft een parochiaan: 'Dat de Goede Raad dicht moet is in- en intriest. De kerk heeft voor mij emotionele waarde. Mijn ouders en grootouders hebben eraan meebetaald. Mijn vader ging op zijn klompen naar de kerk. Mijn grootouders hebben zelfs nog een beeld geschonken dat buiten in de muur in een nis is geplaatst. Ik vind deze kerk in al zijn eenvoud een mooie kerk. Wat zal ik dat missen.'

undefined

Supermarkten

Ook Cor Bart kan zich geen leven zonder de Goede Raadkerk voorstellen. "Als ik er binnenkom denk ik: Wauw. Ik krijg een sacraal gevoel. De Goede Raadkerk is niet zomaar een halletje waar toevallig een kruis hangt. Het is een bijzondere plek. Logisch dat we niet weg willen."

Als de parochianen straks kerkloos zijn, gaan ze in ieder geval niet naar de 'tegenstander', de St. Agatha. Bart: "Ik kan die gezichten niet meer zien." Hij vindt dat iedere gelovige zijn eigen weg moet gaan. "Het voordeel: kerken zijn net supermarkten. Er is genoeg aanbod. De ene kerk heeft een mooie kerststal, de andere een goeie pastoor."

Misschien beginnen de parochianen van Beverwijk samen iets nieuws, buiten het verband van de katholieke kerk. Dat zou Cor Bart weer een beetje Luther maken, die liet de rooms-katholieke kerk ook achter zich. "Geloof gaat niet om instituten", zegt Bart. "Het gaat om hoe je Onze Lieve Heer dient. Die is gelukkig niet op één plek, maar overal."

Beverwijk, 29 september 2010: de laatste mis in de Goede Raadkerk. Kerkgangers hebben sindsdien tegen sluiting geprotesteerd.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden