Opinie

Het genot van de eeuwige onzekerheid

Toneelgroep 't Barre Land, naar wier producties ik altijd vol verlangen uitkijk, is al een tijdje druk in de weer met de gektes in ons hoofd. In het vorige seizoen bereidden ze twee voorstellingen voor op basis van de roman 'Het martyrium' van Elias Canetti; een derde is ons beloofd. Intussen heeft Czeslaw de Wijs, die de dramaturgische spin in het web lijkt te zijn bij deze producties, de aandacht voor een tijdje verlegd naar Dostojevski en andere Russen. Ook van dit project worden ons een aantal voorstellingen beloofd.

De eerste heeft de titel gekregen '2 x 2 = 5', en bestaat uit twee zeer verschillende delen. Het eerste is een monoloog, gebaseerd op Dostojevski's 'Aantekeningen uit het ondergrondse'. Aan het woord is een zonderling, in gesprek met een denkbeeldig publiek dat hij toespreekt als 'mijne heren'. Onderwerp is een filosofische verhandeling over de mens als wezen dat ergens op weg naartoe is. Zijn grootste ongeluk is zijn streven zijn doel te bereiken, want waar moet hij naartoe als dat doel wordt bereikt?

Toch gaat het om dat doel, gaat het om de onweerlegbaarheid ervan dat twee maal twee vier is, een gegeven dat pedant met de handen in de zij op ons pad staat en naar ons spuugt. De zonderling kiest daarom voor een bestaan als muis in een vochtig souterrain in Sint-Petersburg, voor het genot van de twijfel en de onzekerheid, voor de stelling dat twee maal twee vijf is.

De tekst, waar de negentiende eeuw zwaar in ligt te ademen en te zuchten, is natuurlijk niet het meest opzienbarende van de voorstelling. Dat is het jongleren met het toneel zelf, de zwaarste troef van 't Barre Land.

Vincent van den Berg, die de monoloog spreekt, heeft een zware balk van een meter hoog bij zich. Verder staan overal glazen water. Als hij de balk ergens anders neerzet, of water drinkt, is dat, vertelt hij ons, om een indeling aan te brengen in de enorme lap tekst die hij uit z'n mond moet krijgen. Hij danst tussen de fysieke aanwezigheid van het publiek en de virtuele pendant ervan in zijn verhaal als een meester acrobaat.

Hoewel het wel eens moeilijk is je aandacht bij de tekst te houden, is de ordening ervan in theatrale elementen de essentie van het genot dat de toeschouwer beleeft. Soms neigt hun theatersemiotiek naar een forse hoge-wenkbrauwen-academie, maar ik vind het prachtig. Zo is de vloer door Michiel Jansen belegd met twee veldjes van twee maal twee 'lopers' van smalle plankjes door touw verbonden, die aan één kant gedrapeerd zijn over een metalen rek. In het midden ligt evenwel een heel lange loper die aan weerskanten over zo'n rek hangt: het 2 x 2 = 5 visueel volkomen duidelijk uitgelegd. Van den Berg draagt een pak van papier van Emilie Timmermans dat langzamerhand steeds verder inscheurt, terwijl het stijve papieren overhemd aan voor- en achterzijde steeds komischer uit de broek bolt.

In mijn laatste bespreking van 't Barre Land vroeg ik me af of hun zinderende samengaan van dramaturgische theorie en acteergekte ooit nog eens terug zou komen. Ik wist niet dat mijn bede binnen enkele maanden verhoord zou worden.

Op een gegeven moment gaan de 'Aantekeningen' over in een toneelversie van 'Hondehart' van Michail Bulgakov met Jacob Derwig als de hond Sarik ('veulentje'), die van zijn nieuwe baas professor Filipp Filippovitsj (Martijn Nieuwerf) de teelballen en hypo fyse van een pas gestorven man krijgt getransplanteerd.

Deze satire uit 1925 op de gelijkschakeling in de jonge Sovjet-Unie is van zichzelf nog steeds buitengewoon grappig, maar krijgt van de spelers, bij wie zich Peter Kolpa, Margijn Bosch en Czeslaw de Wijs voegen, een uitgelaten en kostelijke vertoning.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden