YouTube Rezo fileert de Duitse regeringspartij CDU/CSU in zijn YouTUbe-video Die Zerstörung der CDU. Beeld YouTube

Het generatieconflict dat Duitsland in zijn greep houdt

In de Duitse politiek woedt een generatieconflict. De clash: aan de ene kant tientallen YouTubers, die zich opwerpen als stem van de jongeren. Aan de andere kant de regerende politieke partijen, met name de christen-democraten van de CDU/CSU, van bondskanselier Angela Merkel. 

De YouTubers, aangevoerd door de 26-jarige ‘Rezo’ uit Aken, verwijten de regerende partijen, en dan vooral de CDU, dat ze de zorgen van de jeugd niet serieus te nemen en met name het klimaatprobleem niet goed aanpakken. Hun miljoenen kijkers werden voor de EU-verkiezingen sterk afgeraden om op de CDU en SPD te stemmen, tot woede van CDU-partijvoorzitster Annegret Kramp-Karrenbauer (56, bijgenaamd ‘AKK’).

Aangezien Angela Merkel zich steeds meer terugtrekt uit de binnenlandse politiek en inmiddels een haast onaantastbare presidentiële status heeft gekregen, is het aan haar beoogde opvolgster de handen vuil te maken. AKK moet de kritiek van de YouTubers pareren. Dat doet ze, volgens vele politieke insiders, op zo’n onhandige manier dat de generatieclash alleen maar verder escaleert. 

In december werd Kramp-Karrenbauer (nipt) tot voorzitster van Duitslands grootste partij gekozen, als opvolger van kanselier Merkel, die haar klaarstoomt om het stokje over te nemen. Dat begon goed, al was er al meteen kritiek op haar rechtse en conservatieve opstelling. De laatste tijd daalt haar populariteit echter flink. Door haar omgang met Rezo en de andere YouTubers krabben sommige partijgenoten zich achter de oren: hebben we aan haar echt de goede? 

Annegret Kramp-Karrenbauer, voorzitter van de CDU/CSU Beeld REUTERS

Auteursrecht

De huidige clash tussen de jongeren en de Duitse politiek ontstond rond de hervorming van het auteursrecht op internet en het mogelijk maken van ‘uploadfilters’ door het Europees Parlement. Onder jongeren was de weerstand bijzonder hoog. Op het internet mobiliseerden zij zich tegen die wet, waar de CDU zich juist hard voor maakte. Vanuit de CDU klonken minachtende woorden over dat verzet, waarmee de partij zich er niet populairder op maakte onder jongeren. 

De nieuwste, nog veel grotere strijdbijl: de klimaatcrisis. Al maanden demonstreren honderdduizenden jongeren in Duitse steden in het kader van ‘Fridays for Future’ voor een actievere, urgentere klimaatpolitiek. Vanuit de Duitse politiek, met name de CDU, klonk weer veel afwijzing en minachting: ze konden beter naar school gaan dan de straat op.

YouTube-ster Rezo, die zich normaal meer met muziek bezighoudt, plaatste een week voor de EU-verkiezingen een vernietigende video online met de titel ‘Die Zertstörung der CDU’ (de vernietiging van de CDU). Daarin maakt hij een eigen balans op van hoe de CDU (en in mindere mate ook CSU en SPD) Duitsland de afgelopen jaren hebben geleid. Zijn conclusie is keihard: onder Merkel hebben vooral de rijken geprofiteerd, de ongelijkheid is gegroeid en, vooral, het klimaatprobleem is veronachtzaamd, tegen alle wetenschappelijke consensus in. Hij gaf zijn fans een stemadvies: vooral níet op de CDU.

Zijn video werd een hit: in twee weken tijd werd het filmpje bijna 14 miljoen keer bekeken. Een paar dagen later deden hij en nog 69 andere YouTubers een oproep aan hun kijkers: stem niet op de CDU/CSU of op de SPD. De CDU reageerde onhandig. Eerst afwijzend en denigrerend, daarna onbeholpen door een eigen video te maken, maar die vervolgens toch maar niet online te zetten. In plaats daarvan kwam er een droog document van ettelijke pagina’s dat Rezo’s conclusies moest weerleggen. De CDU - met AKK als gezicht - kreeg hier veel kritiek op. 

De SPD pakte de omgang met Rezo iets handiger aan. Generaalsecretaris Lars Klingbeil en Kevin Kühnert, de populaire voorzitter van de jonge socialisten, publiceerden een filmpje waarin ze Rezo gelijk gaven. Ze zeiden met hem te willen praten over hoe Duitsland beter de klimaatdoelen uit het Parijs-akkoord kan halen. Dat gesprek gaat Rezo graag aan. Ook de CDU nodigde hem uit, maar met die partij praat Rezo pas zodra die erkent dat het roer om moet. 

Of er nu wel of niet een verband is tussen Rezo’s video en de verkiezingsuitslag op zondag, voor de CDU en de SPD was die in ieder geval zeer teleurstellend. De CDU bleef weliswaar, traditiegetrouw,  met 22,6 procent de grootste, maar de partij verloor met 7,4 procentpunt een hoop stemmen en haalde een van de slechtste resultaten ooit. Voor de SPD was de uitkomst een ramp, de partij belandde met 15,8 procent achter de Groenen op plek drie - een unicum. Kortom, de twee volkspartijen, die samen de afgelopen jaren zo vaak het land regeerden, werden afgestraft, net als dat ook al bij de landelijke verkiezingen in 2017 gebeurde.

‘Meinungsmache’

Maandag, daags na de verkiezingen, haalde AKK op een persconferentie hard uit naar Rezo en de andere YouTubers.  Ze zei dat ze met hun appel aan ‘Meinungsmache’ hadden gedaan, een denigrerende term dat zoveel betekent als stemmingmakerij: de meningen van mensen negatief en eenzijdig beïnvloeden.

“Wat is er eigenlijk aan de hand in dit land”, vroeg ze, “als een rij van, laat ik zeggen, zeventig kranten twee dagen voor de verkiezingen zouden hebben verklaard: we doen gezamenlijk een oproep, stem alsjeblieft niet op de CDU en SPD? Dat zou duidelijke stemmingmakerij zijn.” Volgens haar moet Duitsland zich na de oproep van Rezo afvragen wat eigenlijk de regels zijn in het digitale domein tijdens verkiezingen. 

Daarmee was een nog veel grotere rel geboren: AKK kreeg op de sociale media een storm van kritiek, op Twitter werden de roep om haar vertrek trending. Ook collega's bekritiseerden AKK: ze zou de vrijheid van meningsuiting ter discussie stellen, het woord ‘censuur’ viel. AKK verdedigde zich op Twitter, ze noemde het ‘absurd’ om haar ervan te beschuldigen dat ze het uiten van meningen wilde reguleren.

De kritiek nam niet af. Integendeel zelfs. Want wat bedoelde ze nou precies met die regels? Welke regels dan, en waarom? In een vervolgtweet sprak ze erover dat een ‘vraag is van politieke cultuur’, maar dat maakte de zaak ook niet per se concreter. Ze kwam in ieder geval niet terug op haar uiting.

“Er zijn veel manieren om zich bij kiezers ongeliefd te maken. AKK kent ze allemaal”, becommentarieerde de bekende Duitse journalist Gabor Steingart in zijn dagelijkse nieuwsbrief droogjes. Bij de CDU is nu “twijfel gezaaid” of AKK de juiste persoon voor het post-Merkel-tijdperk is, stelde hij. Bij de politieke talkshow ‘Hart aber fair’ op de Duitse publieke omroep stelde de politieke adviseur Michael Spreng maandagavond dat de CDU een ‘AKK-probleem’ heeft en mede de oorzaak is van de slechte verkiezingsuitslag bij de Europese verkiezingen.

Zo groeide de video van een 26-jarige YouTuber uit tot een struikelsteen voor AKK op haar weg naar het Kanzleramt. Maar de nog veel grotere kwestie op de achtergrond is de generatiekloof die door de kwestie is blootgelegd. ‘Kramp-Karrenbauer treedt de YouTube-generatie met onbegrip en hulpeloosheid tegemoet”, schrijft Karin Janker van de krant Süddeutsche Zeitung. “De vervreemding tussen de regerende klasse en de jonge kiezers is ernstig - en zal zich nog verder verdiepen, zolang klimaatpolitiek een bijzaak blijft’.

Lees ook:
De generatiekloof verklaart het succes van de Duitse Groenen

De Groenen behaalden zondag in Duitsland een verrassend succes: met 20,5 procent van de stemmen werden ze de tweede partij van het land. Dat succes legt een groeiende kloof in de samenleving bloot, klinkt het in de Duitse pers: die tussen jong en oud.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden