Het geluk van een nostalgisch gezinspark

Kleinere familiepretparken met draaimolens en waterplezier moeten opboksen tegen het groot, groter, grootst van de mega-attractieparken. Hoe pakken parken als De Waarbeek of Park Tivoli dat aan?

De Waarbeek bleek een paar jaar geleden zomaar 'vergeten' in de Hengelose evenementennota. Het familiepretpark uit 1924 was zo verveloos en verwaarloosd, dat niemand er nog een stuiver voor gaf. De toeristische trekpleister bleek antireclame. Dat was voordat Joris Bengevoord en Arijan van Bavel arriveerden. Ze kwamen entertainmentacts aanprijzen voor hun bedrijf De Zingende Decoupeerzaag met het (televisie)typetje 'Adje' (Van Bavel) als boegbeeld.

Nu zijn ze al anderhalf jaar eigenaar van een pretpark met draaimolens, waterfietsen, botsauto's en 's werelds alleroudste stalen achtbaan, 'de Rodelbaan' uit 1930. Pure toerismehistorie. "Amerikaanse rollercoasterfans komen op hun Europese reizen daarvoor soms speciaal naar ons", zegt Bengevoord (28) tijdens een rondwandeling in een park vol joelende kinderen. Van een flop wordt De Waarbeek weer top. Het doel: 140.000 bezoekers per jaar, zoals in de topjaren.

De Waarbeek is al generatieslang het reisdoel van schoolreisjes in Oost-Nederland. Velen herinneren zich de waterfietsen, de zweefbaan over het water en - wie wat ouder is - de rondvaartboot die je ooit over het Twentekanaal heen en weer voer. De draaimolen uit de jaren veertig figureerde in de film 'Turks Fruit'. Bengevoord noemt de wapenfeiten graag. Ouderwets wil hij het park niet noemen. "Eerder nostalgisch. Dat is het toch?"

De Waarbeek begon in 1924 rondom de theetuin aan een vijver van de Twentse familie Smit. Al snel kwamen er attracties bij. Generaties Tukkers en Achterhoekers kwamen er minstens drie keer: als kind, als ouder en als grootouder. Tussen Hengelo en Enschede lag ooit zelfs het station 'De Waarbeek'. Voor het park langs liep het spoortje naar Haaksbergen. "Opgebroken", zegt Bengevoord met spijt in de stem. "Verderop in Boekelo liggen de rails nog wel. Daar rijden nu stoomtreinen. Wat zou het nostalgisch zijn als die weer naar De Waarbeek zouden rijden."

De familie Smit droeg het park in 2004 over aan een horecagroep die het park als 'De Nieuwe Waarbeek' voortzette, maar tegelijk liet verpieteren. Uitbaters wisselden in korte tijd. Bengevoord, die het park uit zijn Achterhoekse jeugd kent, kwam in die periode voor het eerst sinds jaren weer in het park. Het acquisitiebezoek met pretparkacts kreeg een nogal onverwacht vervolg: "Wij kregen toen de vraag of we het park wilden overnemen."

Bengevoord en Van Bavel hapten toe met hun moederbedrijf MTH. Sinds 2011 runnen ze dit park van 2,7 hectare. Op jonge leeftijd pretparkeigenaar worden, blijkt geen unieke gebeurtenis. Zo nam Sylvia van Bochem (42) zeventien jaar geleden Amusementspark Tivoli over in Berg en Dal (Groesbeek). Ze was toen 24 jaar. Ook haar park was gedateerd. "Ik had makelaar willen worden", vertelt ze. "Tivoli kwam op mijn pad. Nu is het mijn leven. Ik zou niet meer anders willen."

Als je sommige analyses over de pretparkbranche leest, lijkt de exploitatie een avontuurlijke zaak. Er woedt een prijzenslag in een eivolle markt, stelt de Rabobank die in deze branche veel opereert. Hoe gaat het met de kleine pretparken die de top-50 van dagattracties niet halen? Tivoli en De Waarbeek hadden vorig jaar respectievelijk 80.000 en 135.000 bezoekers. Ter vergelijking: marktleider Efteling verwelkomde toen 4,1 miljoen bezoekers.

"Naar anderen kijk ik wel", zegt Van Bochem. "Maar ik vaar mijn eigen koers. Ons park is met één hectare niet groot." Dat blijkt: Tivoli is zo efficiënt ingericht als het vorstendom Monaco. Het voelt ruimtelijk. De Regenboogbootjes delen ruimte met de achtbaan en het muziektreintje rijdt slechts rondjes, maar stopt wel 'onverwacht' midden in Harm's Kippenfarm voor entertainment. Zingende kippenpoppen treden er op. "Toch véél leuker dan zomaar een rondje", vindt Van Bochem.

Gezinsparken zijn volgens haar onvergelijkbaar met grote attractieparken. Die richten zich op tieners en volwassenen. Tivoli is voor kinderen tussen de 2 en 10 jaar. De prijs ligt laag: voor 11,50 euro ben je binnen. Een achtbaan die niet over de kop gaat, is voor veel kinderen al eng genoeg. Bij durf speelt leeftijd dan geen rol, ervaart Van Bochem met haar eigen kinderen (6 en 3 jaar) die de nieuwe attracties soms uitproberen. "Het Tivoli-testteam", lacht ze.

Alcoholische drank kun je niet kopen in De Waarbeek, meldt Bengevoord wandelend langs kinderen in kunststof indianenbootjes, in botsauto's en in de Hully Gully. "Dat past niet bij ons park. Maar de bezoekers mogen wel van huis hun eigen eten meenemen", zegt hij. De entreeprijs is met 9,95 euro bescheiden. De doelgroep: 4- tot 12-jarigen met (groot)ouders. De Waarbeek, weten de eigenaren, is voor mensen die minder geld te besteden hebben soms dé jaarlijkse vakantiebestemming.

Bengevoord kan zijn idealisme kwijt in het park. Hij was jarenlang actief bij de scouting en vertelt dat je het zelfs met simpele dingen als een zandbak leuk kunt maken. Vorig jaar werd hij in Tilburg voor GroenLinks raadslid. Daar wordt hij soms herinnerd aan het project met het Midi Theater, waar het gemeentebestuur over struikelde en het bedrijf van Bengevoord en Van Bavel wijselijk niet. De Waarbeek wil ook iets betekenen voor mensen die moeilijker kunnen meekomen.

Minima bijvoorbeeld, waarmee de Twentse steden vol zitten. Van de beroepsbevolking in Enschede is zelfs 14 procent werkloos. Bengevoord bood Twentse gemeentebesturen aan om voor een zacht prijsje seizoenkaarten voor hun minima te kopen. Verder werkt iemand met een Wajong-uitkering in het park. Van de regio moet een gezinspretpark het hebben, beamen Bengevoord en Van Bochem, en dat is precies wat Rabobankonderzoekers deze maand concludeerden over de vrijetijdssector.

De meeste bestedingen in de vrijetijdssector, 56 procent, komen uit de directe omgeving, becijfert de Rabobank in haar eerste onderzoek naar deze koopstromen. Bengevoord handelt er al naar: "Ik heb niet de illusie dat iemand in Noord-Holland speciaal voor ons in zijn auto stapt. De meeste bezoekers wonen binnen een uur reizen." Parkmascotte Twekky is dus vernoemd naar de buurtschap Twekkelo om de hoek.

Bij Tivoli ligt het iets anders. Van Bochem: "In het voor- en naseizoen komen de meeste bezoekers uit de buurt van Nijmegen, maar in het hoogseizoen zie ik ook mensen uit Amsterdam en Purmerend." De beide parken zoeken sinds kort ook gasten achter de Duitse grens. Van Bochem heeft net voor het eerst aandacht gekregen voor Tivoli in de krant Niederrhein Nachrichten, met de parkmascottes Tiffi en Toffi prominent op de foto.

De Waarbeek en Tivoli vertonen groeiende bezoekerscijfers. Het park in Hengelo moet zijn reputatie eerst herstellen. Dat lukt aardig. Regio-omroep RTV Oost hield onlangs in het park een familiedag die live werd uitgezonden. Ook de gemeente neemt De Waarbeek weer serieus. Erg trots is Bengevoord dat warenhuis Hema zijn klanten naar zijn park stuurde. Maar de regio overheerst, zoals de acties bij regiovestigingen van supermarktketen Em-Té.

De Waarbeek veert terug van nog geen 30.000 bezoekers vijf jaar geleden naar 135.000 bezoekers in 2011. Er werken zeven personeelsleden en tientallen flexwerkers. MTH werft grootschalig stagiairs onder mbo-studenten die toerisme- en vrijetijdsopleidingen volgen. "Elk najaar rijden we een rondje langs de scholen in Nederland", zegt Bengevoord. Ze krijgen kost en inwoning. Ook Tivoli is geliefd bij stagiairs. Het park werd in maart tweede bij de verkiezing Leerbedrijf 2012 in de recreatiesector.

Tivoli telt zes vaste werknemers. Ook hier werken tientallen oproepkrachten. Elk jaar verwelkomt het park 80.000 bezoekers, een getal dat sinds 1995 stijgt. Investeren is een must. Van Bochem: "Je moet de bezoekers die vaker komen, laten ervaren dat er iets gebeurt". Zo is het parkrestaurant aan de openbare weg vorig jaar binnen de parkhekken gehaald en is de entree verplaatst. Zo ontstond er weer ruimte voor extra attracties. Van Bochem liet in Italië het vliegtoestel Skypie bouwen.

Of de economische crisis de bezoekersstromen verandert, weet Van Bochem niet. Misschien komen er nu gezinnen die vroeger duurdere parken bezochten. Maar, wie weet, haakt juist ook een groep pretparkbezoekers af, oppert ze. "Ik kan het niet inschatten." Met de parkvernieuwing speelt ze in op de tijdgeest. Het restaurant binnen de poorten maakt een all-in-arrangement mogelijk: entree, friet, frikadel en drankje voor 14,95 euro. Dat moet vooroordelen over 'dure parken' wegnemen.

Attractieparken die vaak honderdduizenden bezoekers nodig hebben voor hun bedrijfsvoering, zijn in een prijzenslag verwikkeld met forse kortingen, stelt de Rabobank. Tivoli doet er amper aan mee. Bij Sparwinkels rond Nijmegen loopt een spaaractie. En je krijgt, net als elders, wat korting als je tickets bestelt via internet. "De toegangsprijs heb ik niet verhoogd", zegt Van Bochem. "Mensen hebben iets minder te besteden."

Met 'de grote jongens' concurreert Tivoli dus niet op prijs. Bij de grote attractieparken moet het ook 'steeds wilder en gekker'. Haar plezier haalt Van Bochem uit elke geslaagde nieuwe attractie, zoals de zingende kippen die ze in Canada vond. "Als je ziet dat het aanslaat, weet je waarvoor je het doet." Bengevoord en Van Bavel leren nog elke dag over pretparkexploitatie. "Het eerste jaar liepen we als twee sponzen rond", zegt Bengevoord. "We zogen alle informatie op."

Er valt veel te leren: over techniek, inspecties en gastenwensen. De Waarbeek moest het werkplezier bij het personeel terugtoveren. Plezier uitstralen is essentieel in pretparkland. Veel oproepkrachten zijn uitgezwaaid. Die benaderden gasten ongastvrij en te vreugdeloos in de ogen van MTH. Nu lopen er lachende jongens en meisjes rond in gouden glitterjassen. 'Het is weer een mooie dag', galmt uit hun stereo. Ze geven ronddraaiende kinderen in zweefmolens een 'high five'.

Tivoli speelt intussen in op de indoortrend. Binnen die ene hectare bleek ruimte voor een overdekte speeltuin, inclusief leesmappen voor ouders en een magnetron om babymelk te verwarmen. Handig om dat ene buitje te trotseren. "Meer dan van de crisis heb ik last van de weersvoorspellingen", zegt Van Bochem. "Het valt me op dat die sinds twee jaar vaak niet uitkomen. Maar mensen baseren hun plannen er wel op."

De keuze voor parkeigenaren: renderen of investeren?
'Dagattractie' is het paraplubegrip voor onder andere dierentuinen, attractieparken, speeltuinen, sportcentra en musea. De Rabobank bestudeerde deze wat onoverzichtelijke branche vorig jaar. Die markt blijkt verzadigd. Doordat de consument bezuinigt is een prijzenslag met kortingen ontstaan.

Nederland telt 115 'parken' (met of zonder dieren) met compleet verschillende formules.

Entreeprijzen vergelijken is appels met peren vergelijken. Voor een globale indruk: publiekslieveling Efteling vraagt 35 euro per persoon, Slagharen rekent ten minste 22,50 euro en Duinrell vraagt 19,50 euro. Eventuele actiekortingen en parkeergelden niet meegerekend. Deze attractieparken zijn groter dan Tivoli (11,50 euro) en de Waarbeek (9,95 euro).

Ondanks zijn legere portemonnee wil de klant wel steeds nieuwe belevingen, stelt de Rabobank. Veel parkeigenaren staan voor de keuze tussen 'renderen' of 'investeren'. Dat is lastig: bezoekers wennen soms sneller aan nieuwe attracties dan dat die zich hebben terugverdiend. De consument geeft steeds minder uit aan eten of souvenirs. Rabobank stelt: zonder professioneel management en onderscheidend vermogen gaan dagattracties een moeilijke tijd tegemoet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden