Het geluk van de overgang

'De overgang is een transitie van de levensfase die gekenmerkt wordt door nut, naar de fase van nutteloosheid.'Beeld thinkstock

JEAN-JACQUES SUURMOND - Vrouwen komen van Venus en mannen van Meliskerke. Gastcollege op een interplanetaire studiedag voor artsen. In het Leids Universitair Medisch Centrum brengt de grote roltrap mij tot mijn verbazing in een keer naar de tweede verdieping. Waar is de eerste verdieping? Die blijkt een verborgen dimensie te zijn, waar de ontmoetingen met wezens van andere planeten plaatsvinden.

De collegezaal rijst als een pas geland ruimteschip met rijen Venusbewoners voor mij op. Want net als bij predikanten, is het artsenberoep steeds meer een vrouwenvak. Mijn onderwerp is de spiritualiteit van de overgang en ik voel me ineens heel erg man. Me Tarzan, you Jane - zoiets. Wat weet ik nou van de overgang? Anderzijds: ben ik het als theoloog niet gewend om het over mysterieuze zaken te hebben?

De fase van nutteloosheid
De overgang, begin ik, is een transitie van de levensfase die gekenmerkt wordt door nut, naar de fase van nutteloosheid. Gegiechel kabbelt door het ruimteschip. Dat is een vorm van communicatie die typisch is voor Venus, evenals vlechten, rokken en hoge hakken. Ik kijk naar de fier oprijzende microfoon voor mij en mompel met de psalmdichter: 'Vanwaar zal mijn hulp komen?'

Ik leg uit dat het leven van de meeste vrouwen sterk gekleurd wordt door hun biologische rol als moeder. Een heel nuttige rol die echter inhoudt dat hun leven bepaald wordt door de behoeften en verwachtingen van anderen - vooral van de kinderen. Want alle emancipatie ten spijt, is pa meestal aan het werk of bezig in een zweethut de wilde man in zichzelf te zoeken. Opnieuw gegiechel.

De periode van de overgang, ga ik voort, weekt een vrouw min of meer los uit haar biologische rol. De belofte van de menopauze is dat je meer toekomt aan leven als doel in zichzelf - zonder waartoe of waarom. De Bijbel noemt dat genade en Gandhi 'anasakti'. De Leidse historicus Jhan Huizinga sprak van spelend leven. In zijn boek 'Homo ludens' laat hij zien dat het nutteloze spel het wezen van ware menselijkheid is.

Een sprituele kans
Vrouwen in de overgang wordt de genade van de nutteloosheid letterlijk in de schoot geworpen. Naast alle lichamelijke ongemakken kan dat in het begin verwarrend zijn. Er komen vragen op als: Ben ik nog wel aantrekkelijk? Wie ben ik nog nu de kinderen het huis uit zijn?

Achter overgangsklachten kunnen bestaansvragen zitten die niet gemedicaliseerd moeten worden. Van behandelaren vraagt dit iets wat ze niet zo gewend zijn: een latende houding in plaats van de actieve behandelmodus. Onrust in het ruimteschip.

Belangrijk is het besef, benadruk ik, dat de overgang een spirituele kans is waarin je dichterbij jezelf kunt komen, en daarmee dichterbij God. De Spaanse mysticus Johannes van 't Kruis bezingt het 'nada', het niets. De lege baarmoeder van een vrouw in de overgang is een krachtige metafoor van geestelijke vruchtbaarheid, creativiteit en ook spiritualiteit. Misschien is de overgang wel een door de hemel bedachte manier om de kerk in stand te houden.

De overgang is dus geen kwaal maar een geestelijke zwangerschap. Van een biologische moeder word je een geestelijke moeder. Denk aan de oma-rol, maar ook het mentorschap van jonge vrouwen. Relatief veel oudere vrouwen doen aan mantelzorg of vrijwilligerswerk. Vaak gaan Venusbewoners in deze fase meer hun eigen weg, ze worden duidelijker en speelser - tot verwarring van hun man die zijn rondje om Meliskerke draait.

Terug op mijn stoel, ligt er naast me een banaan. Verderop glimlacht een jonge seksuologe.

Ik wapper mezelf koelte toe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden