Opinie

Het geluk gloort, maar nog geen krijsende kraanvogel weet waar

Alleen al de begin- en slotwoorden schragen het hele stuk. 'Is er iets?' Nee.. Ik verveel me.' En: 'Aan het werk, Sergei. De doden begraven en de levenden repareren!' Hier weerklinkt de 21-jarige Anton Tsjechov met zijn tragische komedie 'Platonov'. Nadat een bevriende actrice het stuk las en verwierp, verdween het tot na Tsjechovs dood in een kluis. Toneelgezelschap 't Barre Land speelt 'Platonov' nu in de vertaling van Jacob Derwig.

Samen met het Onafhankelijk Toneel, dat vorig jaar Tsjechovs onbekende 'De woudduivel' onweerstaanbaar fris en met een parelrol van Bert Luppes ensceneerde, graaft de Barre Landtroupe zich steeds dieper in Tsjechovs zelden gespeelde stukken. Op verzoek van het Holland Festival smeedden zij in 1998 Tsjechovs toneeldebuut 'Langs de grote weg' tot een verrukkelijk schmierend wodkadrama in een herberg waarin meelopers en bralsloebers elkaar naar het leven staan. In typische Barre Landtoonzetting: goedgeluimde chaos waar desgewenst ook nog wat systeem in zit.

In 'Platonov' daarentegen zet ordening de toon. Dat mag ook wel, om daar doorheen de wirwar van gefnuikte vriendschap en verwoeste levens te kunnen ontwaren. 't Barre Land speelt 'Platonov' letterlijk als een schaakspel: de spelers schuiven als stukken loodrecht, als loper of in paardensprong opeens achter een pion/echtgenote of naar voren, naar het licht. En naar achteren, waar ze in tweeduister gehuld op hun volgende zet wachten.

Dorpsonderwijzer, nietsnut en anti-held Platonov is de spin in Tsjechovs web. Hij heeft de grootste mond van allemaal, voert het minste uit, ronkt over de waarde van vriendschap, en ondergraaft en passant de hele dorpsgemeenschap door gelegenheidsverhoudingen met de echtgenotes van al zijn vrienden aan te knopen. In beledigen en schofferen is hij bovenmeesterlijk, en paradoxaal stoot die eigenschap niet af. Noch bij zijn minnaressen en zijn vrienden noch bij de schouwburgbezoeker zelf.

Hoe onbehouwener Platonov zijn vrouwelijke slachtoffers bejegent ('Wat heeft zij in godsnaam met het leven te maken?'), hoe harder ze naar hem toerennen om zich smachtend aan te bieden. Voor een dag of wat consumeert hij z'n bijliefjes, en smijt ze vervolgens terug de greppel der verveling in. Dat zal - zeker bij Tsjechov - niet gaan zo, natuurlijk. Hoogverraad straft zichzelf: als neergeschoten zwerfhond sterft Platonov.

Jacob Derwig weet zijn Platonov een fascinerende gisting van plompheid, doortraptheid, achteloosheid en quasi-naïviteit te geven. Hoewel je uren achtereen hóórt wat voor een ploert deze neptobber Platonov is, creëert Derwig een bijna oprechte hulpeloosheid, die aan Shakespeare's Falstaff doet denken. Zodra ontmaskering dreigt, tiert hij er in zijn eigen glasheldere en geestige vertaling dusdanig listig op los dat zijn tegenstanders zich, tot hun eigen stomme verbazing, afgebluft zien.

Net als de hele troupe doet Derwig dat in een quasi-onnadrukkelijkheid die het spel van 't Barre Land kenmerkt, al is die terloopsheid in deze voorstelling terecht wat ingesnoerd. De gruwelijkste verwensingen worden lachend of grijnzend opgedist; als onversneden verontwaardiging de kop opsteekt slaat die acuut om in Theater van de Lach-hyperventilatie of bokkensprongen als van Fawlty Towers' klunsober Manuel. Martijn Nieuwerf ('Gaan of niet gaan, dat is de vraag') heeft een vette maar geestige Hamletpastiche, de gastspelers Veerle van Overloop en Fleur Renes passen naadloos in 't Barre Landstramien. De lange aanloop voor de pauze moet je even voor lief nemen, om dan gezwind in de stroomversnelling naar het kielekielekluchtig slot te worden meegesleurd. Heerlijk; deze slijmerds, sukkels, bedriegers en overige krijsende kraanvogels.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden