Het geheim van Kitty Hawk

Met een wankel staketsel van hout en doek maakten de gebroeders Wright in 1903 hun befaamde eerste gemotoriseerde vlucht. Tot op heden is nog niemand erin geslaagd een replica van de Flyer te bouwen die in de lucht blijft. De ene na de andere testpiloot geeft het op. Haast is geboden, want eind 2003 móet er een herdenkingstoestel van de grond komen.

Op de keper beschouwd stelde het weinig voor. De Flyer van de gebroeders Wilbur en Orville Wright bleef welgeteld twaalf seconden in de lucht, die winderige dag in december 1903 in Kitty Hawk, North Carolina. Orville Wright hield het toestel op een hoogte van zo'n veertig meter en bereikte een snelheid van nog geen vijftig kilometer per uur. Het gevaarte legde 37 meter af en plofte toen weer neer.

Tegenwoordig zou het een faliekant mislukte vliegtest zijn, maar destijds was het niet minder dan een sensatie. De mens had het luchtruim ontsloten. En wat nog mooier was: Amerikanen hadden het luchtruim ontsloten. Tot op de dag van vandaag zijn de gebroeders Wright een legende, van het kaliber Charles Lindbergh en Neil Armstrong.

Geen wonder dus dat de honderdste verjaardag van de Eerste Vlucht niet onopgemerkt voorbij zal gaan. In de hele VS zullen festiviteiten worden gehouden, maar er is één onmiskenbaar hoogtepunt: een herhaling van de vlucht van de Flyer op dezelfde plaats als toen en op dezelfde tijd, om halfelf in de ochtend. En natuurlijk moet de vlucht plaatsvinden in een exacte replica van de originele Flyer. Het toestel zelf zal echter nooit meer vliegen; het is een van de pronkstukken van het Smithsonian-museum voor lucht - en ruimtevaart in Washington. Maar voor een groep enthousiaste vliegtuigtechnici zou het niet zo'n toer moeten zijn om een kopie te maken van de Flyer, die vrijwel geheel uit hout en doek bestaat.

Maar dat pakt even anders uit. Het Wright-Flyer-project van het American Institute of Aeronautics and Astronautics (AIAA) zit in een stevige dip. De tegenslagen begonnen toen de eerste replica die ooit van het toestel was gebouwd, in 1978 verloren ging bij een brand in een museum in San Diego. Het kostte twintig jaar om enkele schaalmodellen én een nieuw exemplaar op ware grootte te maken, en die werden uitvoerig onder verschillende condities getest in een windtunnel van de ruimtevaartorganisatie Nasa.

De conclusie was ontnuchterend: de Flyer is aerodynamisch uiterst instabiel. Anders omschreven: met het ding is niet te vliegen. Alleen iemand met ware doodsverachting zou erin plaatsnemen. Die opvatting werd bevestigd nadat de vliegeigenschappen van de Flyer waren ingevoerd in een vluchtsimulator. Zo konden piloten het toestel 'vliegen' zonder daadwerkelijk van de grond te komen. Maar zo ver zou het zelfs in de simulator nooit komen: de meest geroutineerde testpiloten van de Amerikaanse luchtmacht crashten binnen een paar seconden - hoe vaak ze het ook probeerden. Het is alsof je twee bezemstelen tegelijk op je vingers balanceert, zei één van hen. Alleen wanneer de computer een handje hielp om het gecomputeriseerde toestel stabiel te houden, ging het een poosje goed. Maar d t mag de bedoeling niet zijn; de originele Flyer werd geheel met handbediening bestuurd.

De replica die als testobject voor de windtunnel diende, wordt inmiddels ook ergens tentoongesteld. In een hoekje van een hangar in het Californische El Segundo wordt inmiddels gebouwd aan een nieuw exemplaar, dat evenals de voorgaande van dezelfde materialen is gemaakt als de authentieke Flyer.

Geen van de ingenieurs aldaar kan er met zijn hoofd bij: waarom laat een eeuw kennis over vliegtechniek het juist in dit geval afweten? De frustratie is groot. Studie van de originele tekeningen die de gebroeders Wright voor hun ontwerpen gebruikten, bood nauwelijks soelaas. Als het oorspronkelijke toestel nu niet meer bestond, was de onmacht begrijpelijker geweest. Maar dit stukje luchtvaartgeschiedenis kan iedereen in het museum bezoeken, en is ook nog eens tot in detail gedocumenteerd.

Natuurlijk hebben de pioniers twee jaar lang kunnen oefenen met hun vehikel, maar daar zou tegenwoordig toch wel minder tijd voor nodig moeten zijn. Het is dat er onbetwist authentiek filmmateriaal is van die eerste vlucht, anders zou er zowaar ruimte ontstaan voor een fraaie complottheorie.

De ingenieurs van de AIAA zijn niet alleen met zichzelf in een strijd verwikkeld, ze moeten het ook opnemen tegen ten minste nog één concurrent. Een team van de Experimental Aircraft Association (EAA) uit Virginia beoogt precies hetzelfde: een vlucht van een Flyer-replica op de tijd en plaats waar het vroeger ook gebeurde. De EAA-ingenieurs lijken wat minder ver gevorderd, maar doen er óók alles aan om hun creatie zoveel mogelijk te laten lijken op het originele toestel. Ook zij laten de stof waarmee de Wrights hun vleugels bekleedden uitgebreid analyseren, ook zij hebben onderdelen, zoals de propellers, in windtunnels laten testen. Bovendien beweren ze dat zij op de bewuste datum als enigen officieel toegang hebben tot het terrein bij Kitty Hawk waar de Eerste Vlucht plaatsvond.

Om de zaak in technisch opzicht in elk geval een beetje werkbaar te houden, besloten de ingenieurs van de AIAA knarsetandend om genoegen te nemen met een reeks concessies. Zo zullen de vleugels van de uiteindelijke replica afwijken van de originele Flyer: naar de huidige kennis van de aerodynamica zijn die te dun en te gewelfd. De vleugel die in de lengterichting vóór de cockpit uitsteekt, wordt breder. En er komt een modernere motor in die op een andere wijze moet worden bediend dan de authentieke.

Op een computerschermpje zal de 'Wright' van 2003 - Fred Culick, een hoogleraar luchtvaarttechniek, is de eerst aangewezen piloot - kunnen zien hoe de verschillende boordsystemen functioneren. Voor de scherpslijpers is het natuurlijk allemaal een sof. Maar zoals de zaken er nu voorstaan moet het uit puur lijfsbehoud én om een afgang te voorkomen; het kan toch niet zo zijn dat een moderne Amerikaanse piloot niet kan wat een stel veredelde fietsenmakers honderd jaar eerder wél lukte!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden