Het geheim van eenheid in verscheidenheid

Van een onzer verslaggevers

Zaterdag liet hij daartoe een proefballonnetje op tijdens een symposium van de honderdjarige gereformeerde kerk van Breda over de ontwerp-kerkorde van de nieuwe kerk. 'Samen op weg' zou volgens Hoek voorlopig beperkt moeten worden tot de hereniging van de hervormde kerk en de gereformeerde kerken. De lutheranen krijgen in de nieuwe kerk een 'status aparte'. Ze worden een soort autonoom luthers smaldeel binnen het verband van de verenigde kerk, in 'federatieve verbondenheid' levend met de Sow-partners.

Als gevolg daarvan kan de Konkordie van Leuenberg uit de grondslag van de ontwerp-kerkorde van de Sow-kerk geschrapt worden, aldus Hoek. Maar niet alleen om die reden. "Velen, althans in de hervormde kerk, zien in de vermelding van deze Konkordie een aantasting van de geldigheid van de klassieke belijdenisgeschriften." Hij doelde op het te hoop lopen van de gereformeerde bond tegen de Leuenberger Konkordie, een vrucht van de internationale oecumene tussen lutheranen en calvinisten waarin afstand wordt genomen van de calvinistische predestinatieleer.

Behalve de Leuenberger mogen van Hoek ook de Barmer Thesen, een belijdenisgeschrift uit 1934 waarin het opkomend nazisme werd veroordeeld, uit het grondslagartikel verwijderd worden. Hij vindt ze 'sterk gedateerd', dit in tegenstelling tot de klassieke drie Formulieren van enigheid, die zich "door de eeuwen heen bewezen hebben" . Wat Hoek betreft, beperkt de Sowkerk zich in haar grondslag daartoe, met een aparte clausule voor de lutheranen met hun Augsburgse confessie en de catechismus van Luther. Want "op geen enkele wijze mag voet gegeven worden aan de gedachte dat het klassieke belijden van de kerk gerelativeerd zou zijn door hedendaagse documenten als Leuenberg en Barmen" .

Ds. E. Overeem, mede-ontwerper van de Sow-kerkorde en oud-voorzitter van de gereformeerde synode, hoorde Hoek met gekromde tenen aan. Hij riep de geschiedenis van zijn eigen gereformeerde kerken in herinnering, die meenden een dam op te kunnen werpen tegen het modernisme door een strakke binding aan de calvinistische belijdenisgeschriften, van schoolmeester tot predikant. Een 'mislukt experiment', concludeerde Overeem; de scherpslijperij leidde tot twee kerkscheuringen, in 1926 en 1944. Wanneer de drie formulieren van enigheid opnieuw als meetlat gehanteerd gaan worden, wat hij in Hoeks woorden proefde, en de lutheranen 'in een bijbootje' worden gezet, voorziet hij een herhaling van de geschiedenis. "Als je op die manier het confessionele gehalte wilt handhaven, zul je in die repeterende breuk blijven. Dan maak je precies dezelfde fout als wij in 1892 ook hebben gemaakt. Dan houd ik mijn hart vast."

Hoek kon zich de 'schrik' van Overeem indenken. Maar hij wees erop dat binnen de Sow-kerken een 'legitieme stroming' bestaat die zo'n strikte handhaving van de klassieke belijdenis voorstaat. Als er dan andere belijdenisgeschriften bijkomen die bovendien de drie formulieren van enigheid op sommige punten tegenspreken, komt de legitimiteit van die stroming in gevaar. Daar kunnen evengoed 'brokken' van komen, waarschuwde hij.

Te midden van al deze kerkscheuringen en geruchten van kerkscheuringen getuigde de Bredase bisschop H. Ernst van het geheim achter de rooms-katholieke eenheid in verscheidenheid. "Het bewaren van de gemeenschap van de kerk is een zaak van hart en nieren" voor wie leeft volgens de r.-k. traditie, zei hij. In de 'moeilijke jaren' van zijn bisschopsambt heeft hij dikwijls tegen gelovigen gezegd bij elkaar te blijven, "ook wanneer u in geweten tegenover elkaar komt te staan" . Want, "wanneer men uit elkaar gegaan is, blijft men gescheiden leven, ook wanneer de reden van het uiteengaan niet meer bestaat" .

Eenheid in verscheidenheid is niet een 'status quo' - "hier de gereformeerde bond, daar een andere vleugel, en ieder blijft op zijn eigen tak zitten" - maar het is 'dynamisch', benadrukte Ernst: het is "bij elkaar blijven om het eens te worden" .

Zijn oecumenisch gedelegeerde drs. H. Berflo zette de puntjes op de i, met een suggestie voor de naam van de nieuwe kerk, een belofte in zich dragend voor de toekomst van de oecumene: de 'protestants-katholieke kerk van Nederland'. Een daverend applaus was zijn deel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden