Het geheim van een samengesteld gezin

Marina van der Wal en Gideon de Haan. 'We wilden iets nieuws groot brengen, een startpunt creëren. Dat is de reden dat we nu twee honden hebben.' Beeld Jörgen Caris
Marina van der Wal en Gideon de Haan. 'We wilden iets nieuws groot brengen, een startpunt creëren. Dat is de reden dat we nu twee honden hebben.'Beeld Jörgen Caris

Een samengesteld gezin heeft een statistische roeping om te mislukken: slechts een derde is na vijf jaar nog bij elkaar. Wat is het geheim van een succesvol fusiegezin? En hoe blijven de kinderen bovenaan de prioriteitenlijst? Marina van der Wal en Gideon de Haan houden zich zowel professioneel als privé bezig met deze vragen. Een gesprek aan hun keukentafel.

Haar prille liefdes stelde zij bewust snel voor aan haar twee (inmiddels volwassen) zoons. Dan at er gezellig 'iemand' mee, zoals zoveel vrienden, buren en kennissen met grote regelmaat aan tafel van huize Van der Wal & Zoons schoven. De eettafel was als een vitrine waarin de nieuwe man een paar uur werd voorgehouden, de kinderen konden er rustig een blik op werpen, hun moeder kon de situatie onderzoeken, speurend naar chemie. Was die er niet, dan wees ze haar vlam dezelfde avond nog de deur. "Ik ga niet een jaar lang mijn ziel, zaligheid en mijn tomatensoep investeren in iemand die wordt afgekeurd door mijn kinderen. Zij staan op de eerste plaats."

Zo schoof ook Gideon de Haan twaalf jaar geleden bij haar en de kinderen aan tafel. Nu heeft De Haan een drukbezochte praktijk waar hij stiefgezinnen coacht, stellen die overwegen uit elkaar te gaan begeleidt en worstelende pubers helpt. Samen met Violet Falkenburg schreef hij het pasverschenen boek 'Het Stiefparadijs'. Maar in die tijd wist hij volgens Marina - pedagoge en auteur van opvoedboeken - nauwelijks iets van de praktijk van samenleven met kinderen. En toch: in no time wist hij de harten van de jongens - toen 7 en 9 jaar - te veroveren. Anderhalf jaar later kocht hij drie ringen, vroeg eerst de jongens om hun moeders hand en daarna Marina ten huwelijk.

Dat lijkt tegen het advies dat fusiegezinnen in spe in 'Het Stiefparadijs' krijgen. Daar staat: wacht niet te lang met vertellen over je verliefdheid maar wacht wél met samenwonen tot de roze wolk voorbij trekt, dat kan even duren.

Marina: "Qua tijdspad gingen we volkomen tegen dat advies in. Maar wij kenden elkaar al goed voordat we verkering kregen. Ook de eerste vakantie 'als gezin' hadden we achter de rug. Dat was een drama. Ik liep met dikke wallen onder mijn ogen het in mijn eentje gezellig te maken. Het móest leuk zijn. Maar als je voor de eerste keer drie weken op elkaars lip zit merk je de verschillen."

En was er toen geen twijfel of deze samenstelling wel een goed idee was?
Gideon: "De klik was er. De keuze om voor dit gezin te gaan was gemaakt. Maar we zeggen wel eens: de inzet was een acht, de uitvoering een drie."

Marina: "Hij was zo bezig met hoe hij vond dat het moest, helemaal niet aansluitend op het perspectief en de ontwikkeling van de kinderen. Maar het lag niet alleen bij hem. Aan de ene kant ben ik moeder, aan de andere kant ook een professional. Toen ik scheidde wist ik dat ik een contract met het lot had getekend. Dat je kinderen meer risico lopen op een slecht ontwikkeld zelfbeeld, meer kans op voortijdig schooluitval, drugsgebruik, alcoholverslaving. Alles wat je zelf en je kinderen niet toewenst. Dat was meteen duidelijk voor mij: Het doet er niet toe wat ík ergens van vind, ik heb de verantwoordelijkheid voor mijn kinderen. De scheiding was mijn initiatief en niet hun keus. Dus ik wilde een leuke moeder zijn, stabiliteit bieden, geen fouten maken..."

Gideon: "Je moest best veel."

Marina: "Ik donderde natuurlijk van de ene valkuil in de andere. Maar ik was er bewust mee bezig."

En toch vormen jullie een geslaagd fusiegezin. Wat is jullie geheim?
Zij: "We hebben zeven miskramen meegemaakt. Daarbij had ik een zoon die absoluut geen broertje of zusje erbij wilde hebben. En een andere zoon die juist vreselijk graag een brusje wilde. Een samengesteld gezin met daarin ook nog een hormonale rollercoaster, teleurstellingen, kinderen die allebei iets anders willen, alles kwam hier onder druk te staan, we hebben echt op een randje gelopen. Totdat een bevriende pedagoog zei: ga eens uitzoeken waarom jullie nog een kind willen. Dat bleek vooral de zorgtaak te zijn. En de behoefte om samen, als samengesteld gezin, iets nieuws groot te brengen, een startpunt te creëren. Dat is de reden dat we nu twee honden hebben en geen liefdesbaby. Niet als vervanging van het gewenste kind, maar wel een wezen waar we met z'n allen voor kunnen zorgen. Die hond was een enorme verbinder."

Dan wordt het even stil aan de keukentafel.

Hij: "Je hebt mij er wel eens uit willen smijten maar je had de jongens niet aan je kant."

Zij: "Die waren toen al zo gehecht aan jou. Ze hebben wel eens gezegd: Als ze gaan scheiden, dan zijn we de ene week bij papa, de andere week bij mama en in de weekenden bij Gideon. Dan realiseer je dat ze een relatie zijn aangegaan. Dat is wel een van de mooie dingen die ontstaan wanneer de stief een vriend wordt van de kinderen. Hij heeft een eigen plek en ik gun hem die ook. Dat is ook een geheim: dat je heel goed je eigen plaats kent. Ik ben de moeder, en er is een vader. Dat zijn de opvoeders. Daarover geen discussie. Is er nood aan de man, dan hoort de vader dit als eerste, daar deel ik 't ouderschap mee. Dat is soms pijnlijk voor Gideon. Maar Gideon heeft echt wel een eigen rol in hun leven, daar moet je van afblijven."

Hij: "En waarderen en vertrouwen in hebben."

Zij: "Soms hoor ik een zoon roepen: hij heeft nu meer recht dan jij, ik wil Gideon mee hebben hier of daarheen. En dan moet ik een stap terug doen. Je bent altijd aan het wikken en wegen, ook naar de vader."

Gideon: "Ik moet voortdurend opletten hoe ik me uitlaat. Ik kan niet zeggen: 'onze jongens' wanneer ik het over de zoons van Marina heb. Dat is te pijnlijk voor de vader. Toch is er genoeg ruimte iets op te bouwen, zonder de loyaliteit met hun vader onder druk te zetten. Hij houdt niet van karten, ik wel. Hij houdt niet van voetbal, ik ga wel kijken met de jongens. Een aantal keer ben ik samen met Marina's ex man naar een 10-minutengesprek op school geweest. Niet omdat we vrienden zijn, maar omdat dit nu eenmaal beter uitkwam. Ik wilde een band met de vader, hoe dan ook. Ik ben altijd op zoek naar invloed op de dingen die moeten gebeuren. Dat is een handiger begrip dan regeltjes als: gesprekken op school worden alleen gevoerd met de biologische ouders."

Marina: "Nóg een voordeel van samenleven met iemand die niet dezelfde bloedband heeft: hij kijkt van een afstand, want ik ben de opvoeder hier in huis. Hij zegt regelmatig: pak je dit nu verstandig aan? Later hebben we opvoedtaken verdeeld, ik ga over de essentiële pedagogische kwesties, maar er zijn ook zaken waar ik me echt niet mee bemoei. Sport bijvoorbeeld. Ik ontdekte dat Gideon daarin veel leuker is, hij durft veel meer risico met de jongens te nemen: abseilen, in bomen klimmen. En als ik er niet ben, dan is hij de baas. Dat weten de kinderen."

Kinderen voorop. De keerzijde van dat bewustzijn vormen gescheiden ouders die super onzeker zijn, bang met elke stap hun kinderen nóg meer te beschadigen.
Marina: "Dat is jammer natuurlijk. Want dan raak je verlamd. Ik heb er voor gekozen om alles met mijn kinderen te delen. Niet dat ik ze wilde meeslepen in mijn verdriet, maar ik legde wel uit wat er gebeurde, waar ik heen wilde en wat hun plek daarin was. En ik liet ze daarop reageren. Ook met z'n vieren hebben we veel gepraat, nadat de kinderen aan Gideon vertelden dat ze gek werden van mijn bezorgdheid. Op kindniveau legden we uit: we letten bij jou veel meer op je schoolcijfers dan dat we waarschijnlijk hadden gedaan als papa en mama niet waren gescheiden."

Als de kinderen altijd voorop staan, hoe kun je dan samen nog een relatie opbouwen?

Gideon: "Er blijft echt wel genoeg ruimte voor een relatie, maar er zit een beperking aan: dat zijn de kinderen. Dat zij centraal staan betekent niet dat ze overal beslissingsbevoegdheid in hebben. Het gaat erom dat ze in hun ziel weten dat als het erop aan komt, hun ouders voor hen zullen kiezen. Als je dit als ouder in je systeem voelt, maak je automatisch de juiste keuzes. En als de stief dit principe begrijpt, zal hij of zij zijn verlies pakken en zodoende heeft ook de relatie kans. Als je de valkuilen ziet, dan kun je er omheen. Wil je ze niet zien, dan val je erin."

Waarom zou je er nog aan beginnen?
Gideon: "Dat is precies de vraag die we ouders voorhouden: Bezint eer ge begint. Dat doet dikwijls pijn. En toch, als je de beperkingen kent, is een fusiegezin het leukste dat je kan overkomen. Voor kinderen is het een charmante vorm, ze leren in een huiselijke setting omgaan met vreemden. En ik ben er van overtuigd dat kinderen daar succesvoller uit kunnen komen."

Marina: "Gideon is mijn grote nummer twee. Als hij er morgen een potje van maakt met mijn kinderen, dan gaat hij weg, ondanks het feit dat mijn jongens volwassen zijn.

De kinderen dragen niet de verantwoordelijkheid voor mijn geluk, maar ze zijn wel bepalend, ze hebben invloed. Dat is eng, willen ouders daar aan?"

Opvoedadviseur, mediator en coach
Marina van der Wal (49) is initiatiefneemster van 'Mama weet alles', de landelijk netwerken voor ouders met pubers. Samen met Jan Dijkgraaf schreef ze 'Het enige echte eerlijke Puberopvoedboek'. Ze geeft regelmatig adviezen in Trouws Opvoedvraag. Dit najaar verschijnt 'Vrijbewijs', over de seksuele ontwikkeling van kinderen dat zij samen met Bram Bakker schreef.

Gideon de Haan (52) werkt als mediator en coach voor stiefgezinnen. Onlangs publiceerde hij samen met Violet Falkenburg 'Het Stiefparadijs, voor ouders van een fusiegezin'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden