Het gedoe van Haagse fluisteraars helpt niet

redactie: Cyntha van Gorp, Teun Lagas en Karen Zandbergen

Toenmalig CDA-fractievoorzitter Bert de Vries was in de jaren tachtig geen stemmentrekker. De rustige, oerdegelijke secondant van premier Ruud Lubbers in het parlement had niets met TV-spelletjes, lollige optredens of andere vreemde sprongen. Toch speelt De Vries achteraf gezien een rol in de verpersoonlijking en verplatting van de politiek.

Oud-Kamerlid Jan Schinkelshoek, destijds nog voorlichter van de CDA-fractie, over dat Bert-moment in 1986: "Ik kan me nog herinneren dat ik samen met Ruud in het Torentje tv zat te kijken. Het journaal van half zes stond aan. Opeens zagen we De Vries van een glijbaan op de kermis in Tilburg afdalen. Dat had Frits geregeld. Ruud en ik keken elkaar aan en zeiden allebei: 'Wat krijgen we nou?'"

'Frits' was Frits Wester, de huidige RTL-journalist die toen net begon als vernieuwende CDA-publiciteitsmedewerker. Schinkelshoek vroeg zijn assistent te stoppen met dit soort 'fratsen'. Maar Wester was zijn tijd vooruit en de Tilburgse glijbaan bleek een symbool. Want politiek Den Haag begon aan een roetsj richting een nieuw communicatietijdperk. Daarin halen mannetjesmakers, persoonlijk assistenten, spindoctors en pr-medewerkers inmiddels alles uit de kast om hun politieke bazen persoonlijk te profileren. Bovendien worden die bazen zoveel mogelijk schoongewassen en opgepoetst, alles onder het motto: de anderen maken de fouten.

De anekdote over de door 'Frits' bedachte Bert-glijbaan staat in een juist verschenen boek van journalist Max van Weezel: 'Haagse fluisteraars'. Dat de fluisteraars van de wandelgangen, de woordvoerders van ministers en al die andere partijgebonden adviseurs achter de schermen een steeds grotere invloed hebben gekregen, was wel bekend. Van Weezel legt echter via gesprekken met enkele van hen details bloot over hoe die strategische communicatie in het Haagse gaat. En hoe zwartmakerij van de tegenstander bij de media makkelijk kan uitlopen op een vuile oorlog. Vooral tussen PvdA en CDA.

Het toch al bestaande wederzijdse wantrouwen tussen die twee grote coalitiepartners in het laatste kabinet-Balkenende (CDA-PvdA-ChristenUnie) werd vaak aangewakkerd door al die assistenten en publiciteitsmedewerkers. Ex-PvdA-fractievoorlichter Remco Dolstra legt in het boek uit hoe makkelijk partijmedewerkers geneigd zijn een dreigend vuurtje in een coalitie op te stoken: "Als je voorlieden voortdurend tegenover elkaar staan, werkt dat door naar alle mensen die voor hen werken." Andersom, aan CDA-zijde konden ze er ook wat van. Balkenende wist zich omringd met geduchte anti-PvdA-krijgers, zoals zijn Torentje-assistenten Jack de Vries en Jeroen de Graaf, partijcommunicator Michael Sijbom en de voorlichter van de CDA-Kamerfractie Pieter Heerma. Een wat rustiger ex-CDA-publiciteitsmedewerker, Meüs van der Poel, herinnert zich hoe de medewerkers van Balkenende, Verhagen of Eurlings makkelijk vervielen in gezamenlijke vooroordelen over de tegenpartij, meestal de PvdA dus. Van der Poel over het groepje duvelstoejagers achter de partijkopstukken: "Er ontstaat snel een incrowd-sfeertje. Je gaat samen voetbal kijken, met elkaar zuipen op het Plein. Je versterkt elkaars vooroordelen. Als je niet uitkijkt, sleep je je eigen politicus er in mee."

Andere partijen doen het ook, maar de persoonlijk assistenten van ministers, staatssecretarissen en ook wethouders waren een uitvinding van de PvdA. Lekken naar de pers werd een partijbelang. Vooral het CDA stelde daar een batterij Haagse fluisteraars tegenover in een wapenwedloop om gunstige publiciteit. Het liep binnen een jaar of twintig uit op een schimmig wandelgangen-oorlogje, ook toen ze samen moesten regeren. Balkenende moest na de val van zijn kabinet vaststellen: "Waar het onderling vertrouwen ontbreekt, zijn pogingen het eens te worden tot mislukken gedoemd". Zijn medewerkers hadden er hard aan meegedaan.

In Van Weezels aan te raden boek over de politieke fluister- en roddelwereld ontbreken twee conclusies. De eerste is dat al het partijprofileringsgedoe van persoonlijk assistenten niet helpt. PvdA en CDA, de kampioenen wandelgangen-gelispel, staan er nu beide slecht voor.

De tweede conclusies is dat journalisten aan het Binnenhof hun werk ook kunnen doen zonder zich de oren vol te laten fluisteren.

1 Jack de Vries (CDA)

2 Dig Istha (PvdA)

3 Jeroen de Graaf (CDA)

4 Ben Mertens (KVP)

Vileine lispelaars
5 Hans Hillen (CDA)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden