Het gedachtengoed van Ab

Vanavond wordt voor de eerste keer de Ab Harrewijn-prijs uitgereikt, genoemd naar de linkse dominee in de kamerfractie van GroenLinks, die precies een jaar geleden overleed. De prijs is voor 'projecten aan de onderkant van de samenleving'. Er is maar één criterium: zou Ab dit mooi gevonden hebben?

Ze zaten in de kroeg, het was november, en ze mopperden tegen elkaar: ,,Nog zes maanden en dan is Pim Fortuyn een jaar dood. Wemelt het natuurlijk van de herdenkingen. Denkt wéér niemand aan Ab.''

Ab Harrewijn, kamerlid voor GroenLinks, ging vorig jaar op 13 mei dood aan een herseninfarct dat hem vier dagen eerder plotseling had getroffen. Hij was toen 47. Zijn dood werd volledig overschaduwd door de moord op Pim Fortuyn.

Van oorsprong was Harrewijn van de CPN. Harrewijn, in de politiek het boegbeeld voor linkse christenen, ging binnen GroenLinks over defensie en sociale zaken. Voor alles bewoog de tegenstelling tussen arm en rijk hem. ,,De onderkant van de samenleving mietert in hoog tempo in elkaar. Ik wil in de Tweede Kamer omdat de armen geen enkel politiek perspectief meer zien'', zei hij voor hij in 1998 Kamerlid werd.

Vorige maand verdedigde zijn fractie een wet die Harrewijn nog zelf had ingediend-een wet tegen de graai-mentaliteit van topmanagers. Hun salaris moet openbaar worden, is de portee van dat voorstel. Niet alleen het salaris van managers van de 350 bedrijven met een beursnotering, ook dat van de 28000 bedrijven met 50 man personeel of meer. De wet haalde het niet volledig, dankzij tegenstand van CDA, VVD en de Lijst Pim Fortuyn. Wel wordt het salaris van managers in de publieke sector (gezondheidszorg, onderwijs) nu openbaar.

Maar in november, in de kroeg piekerend over de vraag hoe je kon voorkomen dat het gedachtengoed van Ab Harrewijn in de vergetelheid zou raken, bedachten Christian Jongeneel en Theo Brand, allebei van Harrewijns voormalige actiegroep De Linkerwang, een oplossing. Een prijs. Een Ab Harrewijn-prijs. Voor projecten aan de onderkant van de samenleving die 'inventiviteit en doorzettingsvermogen' vertonen. Vanavond horen vijf genomineerde projecten of ze winnen. Om veel geld gaat het niet, want dat is er niet. Wie wint ontvangt 2000 euro; wie niet wint gaat toch nog met 250 euro naar huis.

Rita's reisbureau is een van de kandidaten. Je woont in Rotterdam, je leeft al jaren van een uitkering, je bent in geen tijden meer op vakantie geweest. Of, sterker: je bent nog nooit op vakantie geweest. Voor die mensen is er Rita's reisbureau. Dat is een idee van Corrie van Haasteren, een in de WAO belande journaliste. Een paar jaar geleden kikkerde ze zelf zo op van een week in een geleende Limburgse caravan, dat ze dacht: dat moesten meer mensen met een uitkering eens kunnen doen. Van Haasteren: ,,Wie langdurig op het minimum leeft, heeft door die geldzorgen zoveel extra stress. Je vakantiegeld heb je al zes keer uitgegeven voordat het er is.''

,,In het begin van het jaar vragen we een heleboel mensen of ze misschien een vakantiehuisje of een caravan hebben, liefst in een straal van honderd kilometer rond Rotterdam'', vertelt Barbara van Keulen, van de organisatie die Rita's Reisbureau inmiddels is. ,,En of ze dat in de zomer een week gratis beschikbaar willen stellen. Vorig jaar leverde dat 33 reacties op. We hebben vijftien contactpersonen: maatschappelijk werkers, pastoraal werkers. Die vragen we om goed rond te kijken: wie in jouw omgeving is toe aan een week vakantie? Ieder mag twee gezinnen aanmelden. We zorgen ook voor het vervoer.''

Van Keulen werkt bij het katholiek centrum voor welzijn (kcw) in Rotterdam. ,,Het is natuurlijk maar een heel klein project'', zegt ze, ,,want alleen al in Rotterdam leven 60000 mensen op het minimum. Maar we zouden het ook niet aankunnen als het groter werd.''

Anneke van den Berg (43) en de tweeling Giovanna en Roxanne (9) zijn vorig jaar augustus met Rita's Reisbureau een week naar een stacaravan in Rockanje geweest. Nu, in mei, praten ze erover alsof het gisteren was. ,,Alleen al dat je deze wijk een week kon ontvluchten'', zegt Anneke, met een armzwaai naar buiten, een plein in het Oude Noorden. In de verte staat een indrukwekkende overvalwagen van de politie. Ze heeft nog twee kinderen, jongens. Die zijn al ouder: 16 en 19. Die van 19 zit sinds een paar maanden in de gevangenis, voor een beroving. ,,Die is met verkeerde vrienden in contact gekomen. Dat is gebeurd nadat hij in elkaar geslagen is. Toen heeft hij zes weken in het ziekenhuis gelegen. Maar eigenlijk heb ik m'n hele leven al problemen.''

Maar die week in Rockanje, die was wel zo fantastisch geweest. Roxanne en Giovanna buitelen over elkaar heen om ervan te vertellen. Dat je er een pony had. En kano's. En rubberboten. En waterfietsen. Daar mocht je voor niks in. En dat naast hun een gezin stond met een dochter van hun leeftijd, Esther. En die had weer een vriendin, Tabitha. En dat ze hadden afgesproken dat ze vriendinnen werden. En dat ze de geiten hadden gevoerd. En dat ze een dag hadden gerolschaatst, mama ook. En dat ze naar het strand waren geweest. Toen waren ze de weg nog kwijt geraakt. Hadden ze een oud vrouwtje gevraagd waar de camping was. Maar dat je er wel vliegen had, hele grote. En dat die Roxanne, kijk hier, hadden gestoken. ,,Dat de kinderen die week zo leuk hebben gevonden, daar word ik helemaal blij van'', zegt hun moeder. ,,Het was echt de week van ons leven.''

Aysel Disbudak (31) uit Amsterdam is ook genomineerd voor de Ab Harrewijnprijs. Ze is oprichter-directeur van het Migranten Platform Gehandicapten. Maar eigenlijk gaat achter die chique formulering een lange gezinstragedie schuil. Aysel heeft een broer, Ãœnal, nu 25. Ãœnal is verstandelijk gehandicapt. Het is een lijdensweg van 19 jaar geweest om Ãœnal op een plek te krijgen waar hij zich thuis voelt en waarover de familie gerust is. Ze hebben met Ãœnal alle zmlk-scholen, alle mlk-scholen, alle medische dagverblijven van de Amsterdamse regio afgelopen. Overal ging het mis. Ofwel de familie trof Ãœnal versuft door medicijnen aan (,,Als je iemand als een soort plant terugziet, dat doet pijn''), ofwel Ãœnal heette zonder medicijnen 'onhandelbaar' en ze kregen hem thuis. Pas zes jaar geleden vonden ze in Purmerend een instelling waarover ze tevreden zijn: Ãœnal krijgt er één-op-één-zorg en niet teveel medicijnen.

Aysel is al die jaren degene geweest die het woord deed: haar ouders spraken daar te slecht Nederlands voor en waren ook niet mondig genoeg. Dat is voor Aysel een zware belasting geweest, maar ook gaf het haar een schat aan ervaring. De Sociaal-pedagogische dienst van Amsterdam vroeg haar bij hen te komen werken: een allochtoon met zoveel ervaring, die konden ze goed gebruiken. Per slot is in de regio Amsterdam 65 procent van alle kinderen met handicaps allochtoon - door geboortedefecten, door huwelijken met een te nauw verwant familielid, of door falende voorlichting. Maar drie jaar geleden nam ze ontslag en richtte een stichting op die familie van gehandicapte allochtonen bijstaat in hun mars door de instituties. Het loopt er storm. Inmiddels zitten er 350 Turkse en 150 Marokkaanse gezinnen, uit Amsterdam en daarbuiten, in het klantenbestand. ,,Net als mijn ouders zijn het mensen met weinig opleiding, die het ronduit moeilijk vinden om de handicap te begrijpen. Mijn moeder noemde mijn broer heel lang 'ziek', en bleef maar hopen dat hij 'beter' zou worden. Onzichtbare handicaps zijn moeilijk te begrijpen. Ze is ook jaren van imam naar imam gegaan, omdat ze dacht dat Ãœnals problemen een straf van Allah waren voor iets wat zij fout had gedaan.''

De klantenkring in gehandicaptenland is in hoge mate allochtoon, maar de zorginstellingen zijn wit - dat is in een notendop het probleem. ,,Bij de Sociaal-pedagogische dienst zijn maar vijftien van de 170 werknemers allochtoon. Bij belangenorganisaties is het net zo. Ons Platform is de enige plek waar ouders in het Turks of Marokkaans terecht kunnen. Voor hen is dat ongelofelijk belangrijk. 'Hier is het tenminste vertrouwd', horen we zo vaak.''

Disbudaks platform krijgt geen structurele subsidie; de inmiddels vier vaste krachten (en talloze vrijwilligers) draaien op incidenteel geld. ,,De gemeente subsidieert ons niet structureel want, zeggen ze, de gezondheidszorg moet geïntegreerd zijn. Terwijl je kunt zien aankomen dat er voorlopig nog veel vraag naar ons werk is. Eerst ging het alleen om kinderen met handicaps. Inmiddels komen ook volwassenen met chronische ziekten naar ons toe. Straks krijg je een stijgende behoefte aan ouderenzorg. Het is volslagen menselijk, begrijpelijk, dat mensen in hun eigen taal geholpen willen worden. Met de eis dat de gehandicaptenzorg geïntegreerd zou moeten zijn, is de Nederlandse overheid een jaar of vijftig te vroeg.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden