'Het gebruik van metaforen lijkt van invloed bij het overtuigen van een ander'

Beeld RV

Journalist Dirk Waterval stelt vragen bij het eureka-moment van jonge wetenschappers. Afl. 5: wat metaforen kunnen losmaken.

Je kunt op een 'kruispunt' in je leven staan, jezelf uit een benarde situatie 'navigeren', of een 'tsunami' van vluchtelingen verwachten. Taalgebruik staat bol van metaforen. Hoe ze van invloed lijken bij het overtuigen van een ander, zag Gudrun Reijnierse (1985) in het proefschrift dat ze deze week aan de UvA 'verdedigde' (ja, dat is er weer één).

Denken mensen niet al sinds de klassieke oudheid na over metaforen? Daar zal toch alles wel over bekend zijn?

"Aristoteles zei er inderdaad al van alles over. Maar het onderzoek naar metaforen kwam pas in 1980 in een stroomversnelling. Twee Amerikanen wezen er toen op dat die stijlfiguren dus overal voorkomen, dat we in feite dénken in metaforen. Het maakt het makkelijker om over abstracte zaken te praten."

Abstracte zaken, zoals?

"Toen politicus Wouter Bos jaren terug eens bij praatprogramma 'Pauw & Witteman' moest verantwoorden waarom hij zonder toestemming miljarden had gepompt in ABN Amro om die van de ondergang te redden, zei hij: 'De brandweer gaat ook niet tijdens het blussen uitgebreid vergaderen. Die gaat écht eerst die brand doven. En dat moest ik ook doen.'

Heel slim, want bedenk maar eens hoe hij zijn werkproces anders had moeten beschrijven. De bankwereld is namelijk een abstracte. Daardoor was het voor de kijker wellicht niet logisch dat de politiek met 'onze centen' een commerciële instelling te hulp schoot.

Om zijn politieke daad te verantwoorden maakt Bos de vergelijking met een veel concretere en minder complexe situatie: die van de brandweer die een brand moet blussen om te voorkomen dat een huis helemaal uitbrandt."

En dit soort metaforen brengen ook wel degelijk wat teweeg bij de toehoorder, zag je in eigen onderzoek.

"We legden proefpersonen een fictief nieuwsbericht voor waarin een burgemeester praatte over de criminaliteit in zijn stad. In sommige versies van dat bericht vergeleek hij dat met een rondwarend beest dat je moet neerslaan. In andere met een virus waartegen de stad een medicijn moest vinden.

Hoe meer metaforen er in stonden over een beest, hoe sterker de voorkeur van lezers uitging naar handhaving, meer blauw op straat. Hoe vaker de vergelijking opging met een virus, hoe minder ze zagen in die handhaving.

Toch was het een klein effect. Hoewel dat ook aan het onderwerp kan liggen, hoor. Mensen hebben over criminaliteit vaak een sterke mening. Die laten zich niet snel overhalen door het lezen van één tekst met vijf metaforen."

Lees ook de eerdere afleveringen uit deze rubriek:

- Aflevering 1: Praat eens met dieren en luister naar ze, zegt filosoof Eva Meijer

- Aflevering 2: 'Alles komt samen in de hippocampus'

- Aflevering 3: 'Suiker en vet veranderen je brein'

- Aflevering 4: 'Wilders, Le Pen en Trump weten precies op de juiste knopjes van kiezers te drukken'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden