Het gat tussen pers en Trump-kiezers

In de VS klinkt kritiek op de progressieve media, die Trumps zege niet zagen aankomen. Hoe deed de Nederlandse pers het?

Op de ochtend van de verkiezingen schreef The New York Times dat Hillary Clinton 85 procent kans had om de nieuwe president te worden. The Huffington Post gaf haar zelfs 98 procent kans op de sleutel van het Witte Huis. Donald Trump kon toch zeker niet serieus worden genomen? De Amerikaanse kranten hadden het mis.

Ook in Nederland keken de nieuwsmedia niet verder dan de blonde lokken van Trump, stelt schrijver en voormalig NOS-correspondent Charles Groenhuijsen. "In de kranten en op tv was geen ruimte voor zijn gedachtengoed, voor nuancering. De journalistiek versimpelde Trump tot een seksistische lawaaipapegaai."

De aanstaande president maakte het de pers ook makkelijk. Hij debiteerde de ene na de andere extreme tekst. "Toch is dat een te coulant excuus. De neiging van journalisten om het eenvoudig te houden - 'zo zit de vork in de steel' - is namelijk van alle tijden. Ronald Reagan werd neergezet als een voormalig B-acteur uit Californië, George Bush was een domkop."

Niet alleen wat betreft Trump als persoon bleken de Nederlandse media blind. Ook heeft de pers de ogen gesloten voor het onderliggende sentiment van de groep mensen die op hem gestemd heeft, aldus Groenhuijsen. Volgens de vroegere correspondent hebben journalisten iets gemist wat Trump wel zag.

"Waar kwam de opkomst van Trump vandaan? Serieuze analyses over wat er in dat land aan de hand is miste ik in het Nederlandse nieuws. Trump heeft die onvrede van een grote groep wel geconstateerd, en ernaar gehandeld. Maar de pers bleef steken bij uiterlijkheden."

Intellectueel gezien arrogant, noemt Groenhuijsen de journalistiek. "Trump is niet met vrolijke verbazing tegemoet getreden. 'Het is onzin wat die man roept', zo werden al zijn uitspraken bevooroordeeld op één hoop gegooid. Maar dat is te gemakzuchtig. Naast de vorm, hadden journalisten ook op de inhoud moeten letten. Dan hadden ze gezien dat er een kloof bestaat tussen henzelf en het Amerikaanse volk."

Hoogleraar politiek en media Claes de Vreese van de Universiteit van Amsterdam is het daar niet mee eens. "De huidige discussie over de progressieve Amerikaanse media doet denken aan het debat dat op gang kwam na de opkomst van Pim Fortuyn en Geert Wilders", zegt hij. "Net zoals nu in de VS, kregen de redacties ervan langs: 'Jullie gaven hem amper aandacht, waarom hebben jullie het niet gezien?'"

Ook toen werd gesproken over het gapende gat tussen wat de pers schrijft dat het volk vindt en wat het volk daadwerkelijk vindt. "En nog steeds stipt Wilders die kloof aan, net als Trump trouwens. Het is onderdeel van de populistische retoriek, links en rechts, om de pers als elitair en corrupt af te schilderen. Maar ik vraag me af of er echt zo'n afstand tussen journalist en burger is. Het bestaan ervan is moeilijk aan te tonen."

De Vreese wijst naar de peilingen, als oorzaak van de verbazing in Nederland. "Het lijkt alsof de opiniepeilers niet zijn doorgedrongen tot bepaalde lagen van de bevolking", zegt hij. "De Nederlandse pers inderdaad ook niet, maar het is voor niet-Amerikaanse journalisten nogal een opgave diepgravende journalistiek te bedrijven in zo'n groot en ander land."

De kranten en tv hier acht hij in hoge mate afhankelijk van de grote Amerikaanse nieuwsmedia. "Ondanks de correspondenten aan de overkant van de oceaan vatten de buitenlandredacties hier toch een beetje samen wat de grote spelers in Amerika zeggen. En die leunden op de peilingen en het spektakel rond de race. Zij onderschatten hoe goed de gekke uitspraken van Trump die ze op de voorpagina's zetten, resoneerden. En hier hadden we dat dus ook niet door."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden