Het gaat stukken beter met de zwarten in de VS

WASHINGTON - De Verenigde Staten zijn druk bezig het toch al gebrekkige sociale vangnet verder af te breken. President Clinton heeft vlak voor de verkiezingen een nieuwe bijstandswet ondertekend die volgens veel deskundigen het armoedeprobleem zal doen toenemen, in het bijzonder onder zwarten. Maar het omgekeerde lijkt het geval.

Affirmative action ofwel positieve discriminatie is sinds de strijd voor gelijke burgerrechten in de jaren zestig de hoeksteen geweest van de Amerikaanse sociale politiek, met als doel minderheden een kans te geven. Maar de meeste Amerikanen vinden dat het mooi genoeg is geweest met de voorkeursbehandeling. De staat Californië heeft bij referendum een omstreden wet aangenomen die positieve discriminatie wil afschaffen.

De voor de hand liggende conclusie dat het armoedeprobleem in Amerika als gevolg van de verharding van de maatschappij toeneemt, blijkt echter niet te kloppen. Want zwart Amerika heeft volgens een recent voorpaginaverhaal in de New York Times meer geprofiteerd van de welvaartsgroei van de afgelopen jaren dan de rest van de bevolking. De armoede onder de zwarte bevolking van 33,5 miljoen is voor het eerst gedaald tot onder de dertig procent. Het gemiddelde inkomen van zwarten is met 3,6 procent iets sneller gestegen dan de 2,2 procent van de rest van de bevolking.

De belangrijkste inkomensstijging vindt niet zoals je zou verwachten plaats bij de zwarte middenklasse, maar bij de armsten. Ook de zwarte middenklasse gaat trouwens vooruit. In 1989 verdiende zij 79 procent van het blanke inkomen. In 1995 was dat 87 procent.

Een van de grote sociale problemen van zwart Amerika is het massale verschijnsel van jeugdige ongehuwde moeders. Het aantal baby's van ongehuwde moeders is in de jaren negentig voor het eerst teruggelopen, met tientallen procenten. Ook misdaad en drugsgebruik onder zwarten zijn verminderd. Het aantal moorden is het vorig jaar met zeventien procent gedaald, hetgeen ondermeer tot gevolg heeft dat de gemiddelde leeftijd van zwarten tot 65,4 jaar is gestegen. Ook het zwarte onderwijs gaat vooruit. De resultaten van examens die toegang geven tot de universiteit zijn de afgelopen jaren verbeterd.

Dat alles betekent nog niet dat de kloof tussen zwart en blank Amerika is verdwenen. Er zijn in vrijwel alle grote steden nog steeds krottenwijken die gekenmerkt worden door troosteloze armoede, veel criminaliteit, drugs en uitzichtsloze werkloosheid. Het zwarte gezin loopt nog steeds achter bij het doorsnee blanke gezin en het is nog te vroeg om een definitief oordeel te vellen over de vraag of de maatschappelijke vooruitgang van zwart Amerika van tijdelijke of blijvende aard is. Sommigen zijn bang voor een terugslag als de gevolgen van de nieuwe bijstandswet merkbaar worden.

De meeste deskundigen schrijven de vooruitgang toe aan de sterke groei van de Amerikaanse economie van de afgelopen jaren. Het teruglopen van de misdaad en het drugsgebruik kunnen een direct gevolg zijn van de verbeterde werkgelegenheid. Maar de economie geeft geen verklaring voor alle verbeteringen. Zo hebben de wetenschappers geen goede uitleg voor de daling van het aantal tiener-moeders.

Het goede nieuws is niet voor iedereen een aangename verrassing. Want sommige zwarte politici leven, politiek gezien, van de strijd tegen het armoedeprobleem. Een oplossing daarvan zou hun een politiek wapen uit handen slaan. Dan Willson, woordvoerder van de NAACP, de National Association for the Advancement of Colored People, een van de grootste zwarte organisaties in Amerika, heeft het verhaal ook niet gelezen en wil dus in eerste instantie geen commentaar geven. Hij is kennelijk niet echt geïnteresseerd in het goede nieuws. Enige dagen later noemt hij het met weinig enthousiasme 'een positieve ontwikkeling', maar hij waarschuwt dat dit niet betekent dat het beleid van positieve discriminatie verder mag worden uitgehold.

Hij legt daarmee de vinger op de politiek zere plek. Want de conservatieve Republikeinen in het Congres juichen dat het bewijs nu geleverd is dat zij met hun filosofie, die de nadruk op persoonlijke verantwoordelijkheid legt, op de goede weg zijn. Alle reden dus om positieve discriminatie af te schaffen en het sociale vangnet voor de armen verder in te krimpen.

Dr. Milton Morris, directeur van het Joint Center for Policy and Economic Studies, een denktank in Washington voor sociale vraagstukken, is redelijk optimistisch gestemd. Hij ziet in de cijfers een bekroning van jaren lang hard werk van zwarte hulporganisaties zoals de Urban League. Ook de kruistocht van de zwarte kerken tegen zwangerschap bij jongeren begint volgens Morris vrucht af te werpen. Hij spreekt van een 'nationale campagne' op openbare scholen op het gebied van de volksgezondheid en gelooft dat meer nadruk bij het openbaar onderwijs op seksuele voorlichting een belangrijke bijdrage levert aan de vermindering van tienerzwangerschappen.

“Het gevaar bestaat dat de gegevens verkeerd geïnterpreteerd worden. De nieuwe bijstandswet kan heel wel tot gevolg hebben dat de vooruitgang van de afgelopen jaren tot stilstand komt, al is het nog te vroeg daarover harde uitspraken te doen. En de vooruitgang van de zwarte gemeenschap is geen argument tegen, maar juist voor positieve discriminatie. Want we beschikken nu eindelijk over harde gegevens dat het werkt.”

Prof. Roger Wilkins gelooft dat de belangrijkste conclusie is dat de conservatieven ongelijk hebben met hun kruistocht tegen de sociale wetgeving. Wilkins is als historicus verbonden aan de George Mason Universiteit in Washington en is een van de vooraanstaande zwarte intellectuelen in de VS. De moderne politieke filosofie van de jaren negentig is dat de overheid een inefficiënt apparaat is dat alleen maar geld kost en voor de mensen weinig goed doet. “Deze cijfers zeggen wat over het beleid zoals dat tot nu toe gevoerd is, het beleid dat de Republikeinen nu afschaffen.”

Zwart Amerika is dus op de goede weg. Maar laten zwarten noch blanken verkeerde conclusies trekken uit de gegevens, waarschuwt Wilkins: het bewijs is geleverd dat er behoefte is aan een grotere rol van de overheid, geen kleinere. Programma's voor positieve discriminatie moeten dus niet afgeschaft worden, maar juist verder uitgebreid.

Die boodschap zal moeilijk te verkopen zijn aan het gros van de Amerikanen, die in een verbetering van de positie van zwarten nog een argument zien dat zij nu op eigen benen kunnen staan, en dus wel met minder staatsbemoeienis toe kunnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden