Het gaat over één ding: identiteit

Verkiezingen Buma, Pechtold en Klaver kwamen gisteravond sterk uit het eerste lijsttrekkers-debat in Amsterdam.

Betere zorg is belangrijk, maar met nog zestien dagen te gaan tot de verkiezingen, spitst het gesprek tussen de partijen zich vooral toe op de vraag welke partij het best in staat is om de Nederlandse normen en waarden te beschermen. Is dat misschien Sybrand Buma van het CDA, die de jeugd na de middelbare schooltijd verplicht een tijd lang wil leren 'iets te doen voor een ander', of is het Alexander Pechtold van D66, die meer ziet in onderwijs in taal en manieren?

Normen en waarden, omgangsvormen, de Nederlandse identiteit. Het moge zo zijn dat heel Nederland tegen onderzoekers zegt zich daar de meeste zorgen over maken, het onderwerp maakt het de dames en heren politici niet gemakkelijk. Een uitspraak valt al snel verkeerd, een maatregel al snel te generiek of ferm ogend, maar ook symboolpolitiek.

Gisteren troffen politici elkaar in drie televisieprogramma's: eerst vijf nummers twee- allemaal vrouwen - 's ochtends bij WNL, later op de dag Buma en Pechtold in 'Buitenhof'. In de avond volgde de grote klapper: het televisiedebat tussen vijf lijsttrekkers bij RTL. Daarvan werd van tevoren verwacht dat het een 'gamechanger' zou zijn. Het zou bijvoorbeeld duidelijk maken of GroenLinks-leider Jesse Klaver zijn in de peilingen leidende positie op links kan vasthouden, of Pechtold een ferme positie in het midden kan innmemen. Het zou ook licht werpen op de vraag of CDA-leider Sybrand Buma bij afwezigheid van Mark Rutte van de VVD in staat is zich te presenteren als alternatief op rechts.

Rutte zegde eerder af, omdat RTL tegen de afspraak in een vijfde lijsttrekker had uitgenodigd. Ook Geert Wilders wilde daarom niet komen. De hardste beweringen over identiteit werden daardoor niet gedaan. CDA-leider Buma wil wel dat er harde maatregelen worden genomen: een algemeen boerkaverbod, meer bevoegdheden voor veiligheidsdiensten. "Mensen zijn echt bang. Ze verwachten van politici dat we staan voor onze normen en waarden." Maar GroenLinks-leider Klaver ziet niets in de harde maatregelen van Buma: "Het zijn doekjes voor het bloeden waar u het over heeft."

Zo ging het eerder op de dag ook. Sommigen legden strenge normen neer, zoals Jeanine Hennis van de VVD. "Het is volstrekt normaal dat wij hier Kerst vieren in plaats van het Offerfeest. Je keert je rug niet naar de Nederlandse samenleving. Als je dat wel doet, dan hoor je hier niet thuis."

Maar de eerste vrouw van de PVV, Fleur Agema, wees al snel op de zwakke plek in dat verhaal. "Hoeveel van die Erdogan-Turken waar Rutte 'pleur op' tegen zei, zijn vertrokken? Ze lopen nog steeds hier rond."

Ook Mona Keijzer van het CDA toonde zich van de ferme hand. In haar bijdrage zat de aankondiging dat ze vandaag met een wetsvoorstel komt waarin het bejubelen van geweld strafbaar wordt. "De geest van jonge mensen wordt vergifitgd. We moeten bij het begin zijn, om erger te voorkomen."

Maar veel steun kreeg ze niet: hoewel Keijzer wijst op iets 'dat iedereen walgelijk vindt' is haar wet 'puur symbolisch' zei Stientje van Veldhoven (D66). Renske Leijten van de SP wees erop dat het juridisch geen eenvoudige opgave is om te bewijzen dat iemand geweld verheerlijkt.

Jesse Klaver zei het gisteravond zo: "Door onze vrijheden op het spel te zetten, maken we Nederland niet veiliger."

De komende dagen zal duidelijk worden of dit debat inderdaad het spel veranderde. In de pauze gaven kijkers punten aan de lijsttrekkers die ze het beste vonden. Na de eerste pauze stond middenman Pechtold bovenaan, de rechtse Buma op nummer twee en de linkse Klaver derde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden