'Het gaat niet meer om veiligheid'

Israël | interview | Sinds 1967 staan nederzettingen centraal in het Israëlische veiligheidsbeleid. Maar Joodse levens zijn daarmee niet gered, aldus een onderzoeker. 'Integendeel.'

De illegaliteit van de Joodse nederzettingen in bezet gebied is terug op de agenda, nu de Amerikaanse regering geen blad meer voor de mond meer neemt. In een opmerkelijk harde toespraak haalde minister van buitenlandse zaken John Kerry uit naar premier Netanyahu en zijn regering die 'wordt gedreven door de meest extreme elementen (..) die de twee-statenoplossing vernietigen.' Die was in lijn met de VN-resolutie van een paar dagen eerder die de nederzettingen een 'flagrante schending van internationaal recht' noemt. De resolutie werd aangenomen omdat Obama die niet wilde tegenhouden.


De bouw van nederzettingen is centraal onderdeel van het Israëlische beleid sinds de bezetting van de Westelijke Jordaanoever in 1967. "Uiteindelijk zal Israël een keuze moeten maken", zegt onderzoeker Dror Etkes. "Het gaat allang niet meer over het creëren van een veilige plek voor Joden. Er is geen enkel Joods leven gered door naar de Westbank te gaan. Integendeel." Etkes werkte bij de Israëlische mensenrechtenorgansatie 'Peace Now' (Vrede Nu)en doet onderzoek naar het nederzettingenbeleid.


Van wanneer dateren de eerste nederzettingen?


"Het begon direct na juni 1967. Een paar weken na de Zesdaagse Oorlog is 17 vierkante kilometer van de veroverde Westoever aan Jeruzalem toegevoegd. Dat werd direct bebouwd, om voorkomen dat Jordanië dat kon heroveren. In september van dat jaar ontstond ook de eerste nederzetting buiten Jeruzalem: Kfar Etzion. Op die plek woonde vóór 1948 een Joodse gemeenschap, zij waren verdreven tijdens die oorlog. Het ging die families om terugkeer.


Dat gold ook voor het nabijgelegen Hebron?


"Joden vierden daar Pesach in 1968 en zijn nooit meer weggegaan. Zij zeiden: als Joden het recht hebben om in Tel Aviv te wonen, waarom dan niet in Hebron, dat zo centraal is in onze religieuze geschiedenis."


Maar de nederzettingen zijn toch ook gebouwd om een dam op te werpen tegen de Arabische landen


"Zeker. De eerste nederzettingen - na Jeruzalem - werden gebouwd in de Jordaanvallei. Het idee was de Palestijnen de pas af te snijden naar Jordanië, en ze te scheiden van de Arabische wereld daarachter. Het hele grensgebied werd afgesloten."


In die tijd was de Arbeidspartij aan de macht. Hun motivatie was dus veiligheid?


"Nee. Het is een illusie te denken dat het zionisme seculier is. Als we geen historisch-religieuze band met dit land zouden hebben, waarom moeten we hier dan zonodig wonen? Ook de Arbeidspartij vond dat dit land voor Joden het thuis is. De bijbelse teksten waren ook voor hen inspiratie en legitimatie. Dat is de kern van het probleem, de valstrik van de geschiedenis. Dat het Joodse volk denkt meer recht op dit land te hebben dan anderen."


In 1977 kwam Likud aan de macht. Welke gevolgen had dat?


"Het koloniseren van de Westoever werd regeringsbeleid. Er kwamen niet alleen meer nederzettingen, maar ook de locaties veranderden: nu kwamen ze midden in de Westbank. Om te voorkomen dat er een Palestijnse staat kon komen."


Wanneer kwamen de buitenposten die kolonisten op eigen initiatief stichtten?


"Na de Oslo Akkoorden van 1993 kon de regering geen nieuwe nederzettingen stichten. De kolonisten deden het werk. De regering liet hen begaan en faciliteerde waar nodig. De uitkomst was hetzelfde: zoveel mogelijk land voor Joden."


En nu?


"De regering wil de buitenposten legaliseren. Minister Bennett spreekt zelfs over het annexeren van nederzettingen. Dan vallen ze niet meer onder militair gezag, maar maken deel uit van Israël. Hij heeft een punt: als Israël uitbreiding van de nederzettingen steeds goedkeurt, waarom dan niet een stap verder gaan? Hij rekent op extreem-rechts in Europa. En op Trump. Hij gaat er vanuit dat die een oogje toeknijpen."

nederzettingen

Er zijn zo'n 130 nederzettingen en circa 95 buitenposten. Dat zijn kleine nederzettingen die niet door de regering maar door kolonisten zelf zijn gesticht. Ze zijn volgens Israël officieel illegaal, maar krijgen toch voorzieningen, zoals electra en water. Op de Westelijke Jordaanoever wonen nu zo'n 400.000 kolonisten. In de nederzettingen in Oost-Jeruzalem zijn dat er tussen de 300.000 en 350.000. Veel nederzettingen in Jeruzalem worden door Israëliërs (ook linkse) beschouwd als 'gewone buurten' van de stad.


Het aantal kolonisten is in de afgelopen decennia gestaag gegroeid. In 1993 (tot de Oslo Akkoorden) woonden er circa 110.000 kolonisten op de Westelijke Jordaanoever en circa 150.000 in Oost-Jeruzalem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden