Het gaat niet meer om kunst, maar om Europa en de crisis

Jury kiest vandaag beste kandidaat uit Eindhoven, Leeuwarden en Maastricht

Het zijn onvergelijkbare grootheden. Toch moet een jury vanmiddag bepalen of Eindhoven, Leeuwarden of Maastricht zich in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa mag noemen. Alle drie hebben al flink met geld gesmeten, want de titel kan de stad een zetje geven. Kunst speelt daarbij allang geen hoofdrol meer.

"Wij hebben deze impuls nodig", zegt Leeuwardens burgemeester Ferd Crone. Maar dat zegt zijn ambtgenoot Onno Hoes in Maastricht ook. En zelfs Rob van Gijzel van het veel geprezen Eindhoven benadrukt dat zijn stad de uitverkiezing goed kan gebruiken, al draait hij het handig om: eigenlijk heeft Europa het nodig dat het slimste jongetje van de klas zich naast technologie ook gaat bezighouden met de cultuur van de toekomst.

Leeuwarden zet simpelweg in op versterking van de sociale economie. De Friese hoofdstad is met 95.000 inwoners relatief klein, maar ze kampt wel met grote stadsproblematiek als armoede, werkloosheid en veel laag opgeleiden. Omdat hoger opgeleide jongeren wegtrekken dreigt op termijn krimp. Het project Lwd2018 zoekt de oplossing in gemeenschapszin en samenwerking binnen Europa. Iepenmienskip, noemt Crone dat: Friesland vormt een open gemeenschap die verbinding zoekt met Europa.

"Cultuur en Europa zijn voor veel burgers begrippen 'boven ons en zonder ons'. Wij kiezen daarom niet voor een dure intendant die grote voorstellingen organiseert, wij doen aan cultuur met een kleine c, die van onderop komt." Europese kunstenaars moeten aan de slag met Friese collega's, jongeren in Friesland, Denemarken en op Malta gaan films maken voor een festival over armoede en bezoekers van een voorstelling of expositie gaan met elkaar in debat. "We houden ons bezig met vragen die ook in andere Europese regio's spelen op het gebied van duurzaamheid en armoedebestrijding. En we zoeken bij elkaar naar oplossingen."

Ook Maastricht kan de Europese aandacht, en het bijbehorende geld, goed gebruiken, zegt burgemeester Onno Hoes. Waar Leeuwarden zich als vanzelf afficheert als Friese kandidaat presenteert Maastricht zich als voortrekker van een Europese regio, waarin Aken, Hasselt en Luik meedoen, ook financieel. " En dat betekent nogal wat, als Luik twee miljoen euro steekt in een project waar de naam Maastricht op staat."

Die samenwerking zorgt voor een meerwaarde, zegt Hoes. "Vooral voor jonge mensen, de generatie van na het Verdrag van Maastricht (1992), is de eigen stad geen eilandje. Maar op bijvoorbeeld het terrein van openbaar vervoer valt er grensoverschrijdend nog veel te verbeteren. Als we dat ticket krijgen is de noodzaak van een goede verbinding tussen Maastricht, Luik en Brussel meteen duidelijk."

Maastricht heeft het voordeel van haar ligging en dat haar naam verbonden is met een belangrijk Europees Verdrag. "Maar we hebben dat niet vermarkt", zegt Hoes. "Toen ik hier drie jaar geleden aantrad als burgemeester viel mij op hoe weinig er Europees was. In het verleden was het normaal dat je voor werk of woonruimte ook over de grens keek, maar toen sprak iedereen hier ook Duits en Frans. Nu leert de jeugd alleen nog Engels. Ook daarom zijn alle projecten die wij organiseren grensoverschrijdend: Nederlands-Waals, Nederlands-Vlaams, Nederlands-Duits."

Eindhoven - recent gelauwerd als slimste en meest innovatieve stad van Europa - koos ook voor samenwerking, met Den Bosch, Breda, Tilburg en Helmond en de provincie Noord-Brabant.

"We hebben elkaar nodig", zegt burgemeester Van Gijzel. Want de vraag die Eindhoven zich heeft gesteld, eist veel meer dan de stad alleen in huis heeft. "Wij staan aan de vooravond van een nieuwe Verlichting", stelt Van Gijzel. "We zoeken met elkaar naar de cultuur van de toekomst, die een antwoord moet geven op de crisis waarin we nu verkeren. Naast onze kennis en technologie heb je daar creativiteit voor nodig. Mensen als Daan Roosegaarde, afgelopen zondag de laatste Zomergast op tv, zijn de dragers van ons programma waarin we met proeftuinen de toekomst verkennen.

"Onlangs was ik in Ravenna en Assisi, steden die in 2019 culturele hoofdstad willen worden. Prachtige steden, maar ze presenteren de cultuur van de middeleeuwen. Terwijl wat op ons afkomt het meest urgente probleem is van Europa. We moeten een antwoord vinden op de crisis, daarom wil Eindhoven culturele hoofdstad worden."

Derde keer voor Nederland
Melina Mercouri, actrice en later minister van cultuur in Griekenland, nam het initiatief voor de Culturele Hoofdstad van Europa. Ze dacht dat cultuur de Europese gemeenschappen kon verbinden en wilde laten zien dat cultuur, kunst en creativiteit niet minder belangrijk zijn dan technologie, handel en economie. Athene was in 1985 de eerste stad die de titel droeg, gevolgd door Florence (1986) en Amsterdam (1987), dat de eer dus nog eerder toeviel dan Berlijn (1988) en Parijs (1989). Daarna volgden Glasgow, Dublin, Madrid, Antwerpen, Lissabon, Luxemburg, Kopenhagen, Thessaloniki, Stockholm en Weimar. Het jaar 2000 telde liefst negen culturele hoofdsteden: Avignon, Bergen, Bologna, Brussel, Helsinki, Krakau, Praag, Reykjavik en Santiago de Compostella. Vanaf dat moment deelden telkens meerdere steden de titel. In 2001 waren dat Rotterdam en Porto, daarna volgden Brugge, Salamanca, Graz, Genua, Lille, Cork, Patras, Sibiu, Luxemburg, Liverpool, Stavanger, Vilnius, Linz, Essen, Istanbul, Pecs, Tirku, Talinn, Guimaraes en Maribor. Dit jaar zijn Marseille en Kosice aan de beurt, volgend jaar Umea (Zweden) en Riga, in 2015 Mons en Pilzen, in 2016 San Sebastian en Wroclaw, in 2017 Paphos en Aarhus en in 2018 Valetta en, voor de derde keer, een Nederlandse stad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden