Het gaat Israël niet lukken

Toen hij enkele jaren geleden stopte als correspondent voor NRC-Handelsblad in het Midden-Oosten, werd Harm Botje op de radio geïnterviewd. Botje liet de interviewer een doos vol knipsels van antisemitische cartoons en artikelen uit Egyptische kranten zien. Hij deed er nogal lacherig over. Antisemitisme hoorde er in Egypte nu eenmaal bij. Het had zulke absurde trekken, daar kon je als correspondent niets mee, was de indruk die je er als luisteraar aan overhield.

Joris Luyendijk, de huidige NRC-correspondent voor het Midden-Oosten, gaat zijn standplaats Cairo verruilen voor Beiroet. In zijn achtergrondartikel over de Egyptische maatschappij, afgelopen zaterdag, komt het antisemitisme uitgebreid aan de orde. Evenals de haat tegen het Westen.

Nu maakt Israël het de Arabische wereld ook wel erg gemakkelijk. Met zijn tot niets leidende bezettingspolitiek lijkt Israël omstandig te willen onderstrepen dat het de vijand is.

Maar Luyendijk maakt duidelijk dat Israëls hardvochtigheid en onverzettelijkheid en de Arabische verontwaardiging daarover niet de enige oorzaken zijn voor het antisemitisme in Egypte. Het leidt slechts, net als de haat tegen het Westen, de aandacht af van de beroerde binnenlandse situatie. Het onvermogen om op een rationele manier met de eigen problemen om te gaan, vertaalt zich in complottheorieën waarin Israël en de Verenigde Staten een vooraanstaande rol spelen. Voor Luyendijk is Israël niet alleen maar de wrede onderdrukker van de Palestijnen, Israëliërs zijn voor hem ook mensen die leven zoals hij en met wie hij zich gemakkelijker vereenzelvigt dan met de Arabieren, zo schreef hij eerder.

Daarmee is hij nog niet pro-Israël, zoals de journalisten over wie oorlogsverslaggever Arnold Karstens schrijft in 'Pleisters op de ogen'. Karskens neemt in zijn boek de Nederlandse oorlogsverslaggeving onder de loep, onder meer van de Israëlisch-Arabische oorlogen. Hij heeft er veel kritiek op omdat de Arabische kant te lang te weinig over het voetlicht kwam. Karskens, maar dat blijkt niet uit het hoofdstuk 'Israël en de Arabieren', maakt zich ernstig zorgen over de gevaren die het islamitisch fundamentalisme vormt. Israël is voor hem 'een bolwerk van de westerse beschaving', vertelde hij mij. En dat beoordeelt Karskens positief.

Na de verslaggeving waarin Israël niets fout kon doen, volgde de tijd dat Israël niets goed kon doen. Door het islamitische fundamentalisme en de gewelddadigheid die daarmee gepaard gaan, zoals in Iran en Algerije, lijken de journalisten gevoeliger te worden voor de onoplosbaarheid van de tegenstellingen in het Midden-Oosten, en vooral van de Israëlisch-Arabische tegenstelling. Hoe onoplosbaar, blijkt ook uit het essayboek van Arabist en topambtenaar Marcel Kurpershoek 'Wie luidt de doodsklok over de Arabieren'. Ondanks een rare fout (Israël groef geen tunnel onder de Tempelberg, zoals Kurpershoek beweert) en een boude bewering (geen volk heeft zo geleden als het Palestijnse) verdiept het boek het inzicht. Arabische heersers, inclusief Arafat, laten zich niets gelegen liggen aan mensenrechten, democratie, secularisme of andere westerse uitvindingen, stelt Kurpershoek. ,,Ze weten dat deze leuzen door hun tegenstanders worden gebruikt om de steun van het Westen te krijgen en dat het enige wat telt controle en macht is. Als je niet bedreven bent in dat spel, als je een zwakke en goedgelovige indruk maakt, als je geen batsj, geen gewelddadig trekje in je aard hebt, zul je gauw onttroond worden door iemand met minder scrupules dan jij. Dat is volgens mij de essentie van Arabische politiek.''

Met die Arabische politiek moet Israël zien uit te komen. Dat lukt van geen kant. Het kan niet lukken, zeg ik, na lezing van Luyendijk, Karskens en Kurpershoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden