'Het gaat in Jemen niet simpelweg tussen sjiieten en soennieten'

Een jongen zit op de restanten van pand dat werd verwoest bij een luchtaanval op de regio rond het vliegveld van Sanaa.Beeld reuters

In Jemen is iets heel anders aan de hand dan door veel media wordt gemeld, stelt Midden-Oostendeskundige Paul Aarts van de Universiteit van Amsterdam.

De Houthi's begonnen met een bescheiden doel: meer zelfstandigheid in noorden van Jemen, waar de clan vandaan komt. Maar door de Arabische Lente ontstond een vacuüm waardoor zij konden oprukken naar het zuiden. De hoofdstad werd veroverd, de president sloeg op de vlucht en de Houthi's rukken nu op naar de zuidelijke havenstad Aden.

Inmiddels bemoeien steeds meer landen zich met het conflict. Buurland Saudi-Arabië is begonnen met luchtaanvallen tegen de Houthi's en zou hierbij gesteund worden door landen als Sudan, Jordanië, Marokko, de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte, Pakistan en Sudan, maar ook door Frankrijk, Engeland en de Verenigde Staten. Volgens Egyptische topambtenaren gaan Saudi-Arabië en Egypte na de luchtaanvallen een grondoffensief leiden.

Waar bemoeien al die landen zich mee? En is dit conflict het gevolg van religieuze onenigheid? Volgens Paul Aarts, Midden-Oostendeskundige aan de Universiteit van Amsterdam, wordt het conflict veel te simplistisch gepresenteerd.

Is de opmars van de Houthi's een vooropgezet plan of kijken ze gewoon hoe ver ze kunnen komen?
"Ik denk het laatste. De Houthi's hadden volgens mij niet verwacht dat ze zulke grote stappen zouden kunnen zetten. Met name de inname van de Jemenitische hoofdstad Sanaa verliep onverwachts snel: in vier dagen was de stad ingenomen. Ik denk niet dat dit een vooropgezet plan was."

Hoe ver denken de Houthi's te komen?
"De Houthi's zijn volgens mij wel realistisch genoeg om te beseffen dat ze niet het hele land kunnen bezetten. Hier zijn twee redenen voor. Allereerst hebben ze daar niet de mankracht voor, ze zijn met te weinig. Daarnaast moeten ze zich realiseren dat zij als sjiieten niet lang de controle kunnen bewaren over een heel land, waarvan de meerderheid van de bevolking soennitisch is."

Hoe belangrijk is die tegenstelling tussen soennieten en sjiieten?
"Die tegenstelling wordt veel groter gemaakt dan zij in werkelijkheid is. Een paar jaar geleden baden sjiieten nog in de moskeeën van soennieten en andersom. Buren wisten niet eens altijd van elkaar of ze sjiitisch of soennitisch waren.

Conflicten in het Midden-Oosten worden al snel geframed als een strijd tussen soennieten en sjiieten. Dat is lekker overzichtelijk. 'Aha, zo zit het', denk je dan al snel. Maar het is te simplistisch. 'De charme van de eenvoud', noem ik het wel. Je ziet het soms bij wetenschappers, maar vooral journalisten benadrukken die tegenstelling. Zo wordt het bijna een selffulfilling prophecy."

Hoe sterk is de band tussen Iran en de Houthi's?
"Die band is ook veel minder hecht dan wel wordt gesteld. Zeker, een deel van de wapens van de Houthi's komen uit Iran. Maar ik heb dit goed onderzocht en ik heb nooit bewijs gevonden van grootscheepse steun van Iran aan de Houthi's, bijvoorbeeld door grootschalige wapenleveranties.

Er wordt wel gezegd dat Iran de Houthi's zou steunen omdat ze allebei sjiieten zijn, maar het geloof van de Zaidieten lijkt veel meer op het soennietische geloof in Jemen dan op de hoofdstroom van het sjiisme dat in Iran wordt aangehangen."

Waarom bemoeien zich nu zo veel landen met Jemen?
"Stabiliteit. Dat is voor al die landen van het grootste belang. Ze willen allemaal niet dat Jemen implodeert en verandert in een tweede Syrië, waar groepen als Al Qaida en Islamitische Staat veel bewegingsruimte hebben. Vooral buurland Saudi-Arabië wil dat niet. Dit koninkrijk heeft een brede, poreuze grens.

Als het conflict in Jemen escaleert, zullen veel mensen naar Saudi-Arabië vluchten en tussen die vluchtelingen zitten ongetwijfeld ook Al Qaida-sympathisanten. Dat zorgt voor onrust en instabiliteit in Saudi-Arabië en daar zit het land niet op te wachten."

De Houthi's weten dat ze niet het hele land kunnen controleren. Waar houden ze op?
"Het is moeilijk te zeggen wat hun exitstrategie is. Ze lopen waarschijnlijk tegen een grens, omdat hun krachten beperkt zijn. In het zuidelijke Aden zullen de Houthi's ongetwijfeld op veel verzet stuiten en zullen ze beseffen: hier kunnen we niet de baas spelen.

Daarna volgen waarschijnlijk onderhandelingen en daarin hebben de Houthi's nu een goede positie. Als er een nieuwe regering wordt gevormd, zullen zij ervoor pleiten voor veel autonomie in het Noorden. En zo kan het conflict eindigen met het onderwerp waarmee het begon."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden