Het gaat goed met de ChristenUnie. Maar hoe lang nog?

ChristenUnie-partijleider Arie Slob (r) en zijn SGP-collega Kees van der Staaij (l). Beeld anp

Heeft de christelijke politiek nog toekomst? In hun nieuwe essaybundel houden historici Ewout Klei en Remco van Mulligen de drie christelijke partijen kritisch tegen het licht. Voor Trouw beschrijven ze van iedere partij de kansen en gevaren. Vandaag deel 2: de ChristenUnie.

De ChristenUnie hinkt al sinds haar oprichting in 2001 op twee gedachten, vinden Van Mulligen en Klei. Aan de ene kant wil ze relevant zijn en verantwoordelijkheid dragen. Maar anderzijds blijft ze principieel christelijk en doet ze op essentiële punten geen water bij de wijn. Een beetje van het CDA en een beetje van de SGP. Is dat ideaal eigenlijk wel haalbaar?

Klei: "Als je kijkt naar de zetelaantallen is het antwoord 'ja'. De ChristenUnie en haar twee voorlopers, de GPV en de RPF, staan al twintig jaar bijna voortdurend op vijf zetels in de Tweede Kamer. Dat is knap, vooral als je bedenkt dat de meeste kerken gestaag leeglopen." De ChristenUnie zit niet in de hoek waar de meeste klappen vallen, meent hij. "Maar de gereformeerde zuilen zijn wel verbrokkeld."

De partij is een vat van tegenstrijdigheden, vinden de twee. Van Mulligen: "De ChristenUnie trekt gereformeerden, hervormden en evangelischen aan, maar ook katholieken. En heel soms een verdwaalde vrijzinnige. Ze vinden elkaar in een gedeeld geloof in Jezus, dat in hun dagelijks leven een belangrijke rol speelt. Maar een gedeeld geloof is niet hetzelfde als een gedeelde politieke visie."

Achterban is een bont gezelschap
Haar achterban is ongekend breed, meent Van Mulligen. Misschien wel de breedste van alle partijen in de Kamer. "De ChristenUnie trekt christelijke feministen aan, maar ook mensen die vinden dat de vrouw haar aandacht vooral op kinderen moeten richten. Homo's, maar ook mensen die homoseksualiteit zien als een psychiatrische aandoening die je kunt behandelen."

De laatste jaren kwam die diversiteit volgens de historici duidelijk aan het licht. Van Mulligen: "Toen de partij deel uitmaakte van het kabinet, vervreemdde ze zich van de SGP. Velen vroegen zich af of ze ooit de positie van het CDA kon overnemen. Maar de laatste jaren zijn de banden met de SGP weer nauwer." Dat heeft volgens Klei onder meer te maken met de islam. "Ze vinden elkaar in hun islamkritiek."

De komende partijcongressen worden interessant, voorspellen de twee. Leden gaan zich binnenkort buigen over de beginselverklaring van de partij. Die verwijst naar oude gereformeerde belijdenisgeschriften waarin de rooms-katholieke mis 'vervloekte afgoderij' wordt genoemd. Ook evangelische christenen krijgen een veeg uit de theologische pan.

Vreemd signaal
De discussie werd twee jaar geleden aangezwengeld door Kamerlid Joël Voordewind. Hij vindt dat de huidige grondslag een vreemd signaal afgeeft aan katholieken die zich bij de partij willen aansluiten. De ChristenUnie heet hen sinds een paar jaar nadrukkelijk welkom. Als de belijdenisgeschriften worden geschrapt, stelt de partij zich open voor alle christenen. Maar, zo vinden Klei en Van Mulligen, het verschil met het CDA wordt ook kleiner. En dat verschil is de afgelopen jaren al geslonken.

Klei verwacht dat de grondslag uiteindelijk zal blijven zoals hij is. "Dat zeg ik met enige terughoudendheid. Zoiets word je natuurlijk nagedragen als je fout zit. Maar uiteindelijk is de ChristenUnie een getuigenispartij. Zelfs als de meerderheid van de leden voor het schrappen van die passages is, blijft een belangrijk deel van de achterban tegen. Wat dat betreft lijkt ze meer op de SGP dan op het CDA."

Langzaam richting de marge
De partij heeft volgens Klei het meest te vrezen van de doorgaande secularisatie. "Het christendom heeft in Europa zijn langste tijd gehad. De gereformeerde zuilen, of wat daar nog van over is, verbrokkelen snel. De komende twee decennia wordt dat waarschijnlijk kritiek. Ik schat in dat de ChristenUnie langzaam in de marge duikt." En als ze uiteindelijk moet kiezen tussen fuseren of verdwijnen uit de Kamer? "Dan wordt het een fusie, gok ik. Met de SGP."

Van Mulligen (zelf lid van de ChristenUnie) vindt die voorspelling veel te somber. "Stel: ze moeten straks inderdaad kiezen tussen marginaliseren of fuseren. Dan gaan ze voor marginalisering. Zo principieel zijn ze wel. Maar ik zie dat voorlopig nog niet gebeuren. We gaan er wel heel makkelijk vanuit dat de secularisatie blijft doorzetten. Ik verwacht dat het op termijn een punt van verzadiging bereikt. Dan kan de partij nog jaren mee."

Ewout Klei promoveerde op de geschiedenis van de gereformeerde partij GPV. Hij is lid van D66. Remco van Mulligen is lid van de ChristenUnie en promoveert op de geschiedenis van het Nederlandse orthodox-protestantisme. Hun bundel 'Van God los' verscheen onlangs bij uitgeverij Nieuw Amsterdam.

Lees hier de aflevering over het CDA
Lees hier de aflevering over de SGP

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden