Interview

'Het gaat erom dat de nabestaanden van MH17 er troost vinden'

Ronald Westerhuis, de maker van het MH17-monument.Beeld Koen Verheijden

Het monument voor de slachtoffers van MH17 wordt maandag onthuld. De nabestaanden kozen voor het ontwerp van Ronald A. Westerhuis.

Eerlijk gezegd ziet hij op tegen de onthulling van het nationaal monument dat hij voor de 298 slachtoffers van de MH17 heeft gemaakt. Waar het normaal gesproken feest is bij de onthulling van een sculptuur van Ronald A. Westerhuis, zal er nu, op de derde herdenking van de ramp boven Oekraïne, veel verdriet zijn. "Voor mezelf weet ik dat het monument klopt, maar dat telt niet. Hoe ervaren de nabestaanden het? Vinden ze er troost? Daar gaat het om."

Geschokt

Op de dag dat vlucht MH17 door een Russische Buk-raket uit de lucht werd geschoten, was Westerhuis in Shanghai, waar hij, naast Zwolle, nog een atelier heeft. "Ik wist meteen dat ik daar iets mee wilde doen, omdat ik zo geschokt was. Ik zit drie tot vier keer per maand in een vliegtuig en realiseerde me dat het ons allemaal kan overkomen."

Anderhalf jaar later hoorde hij van een selectieprocedure voor een nationaal monument en besloot om mee te doen. "De vorm die ik aanvankelijk in gedachte had, klopte niet. Ik moest het verlies in een abstracte vorm vatten en dat ging niet. Hoe verbeeld je verdriet? Ik had tegen mijn team al gezegd dat ik zou stoppen. Kort voor de deadline viel het kwartje."

Zijn nieuwe idee bevatte dus niet alleen roestvrij staal, waar hij altijd mee werkt, maar ook gewoon staal, dat roest. Hij bedacht een gekromde stalen wand van 16 meter lang en vier meter hoog, die staat voor de zwaarte van het verlies. Het weer laat het oppervlak veranderen, zoals ook verdriet door de jaren heen langzaam van karakter verandert. De kromming veroorzaakt een akoestiek waardoor je zelfs een speld kunt horen vallen. "Dat moet mensen stil maken, zodat zij zich met eerbied hier gedragen", zegt Westerhuis in de voormalige loods/werkplaats van een bouwmaatschappij in Zwolle, die nu zijn atelier/galerie is. In een park in Vijfhuizen, vlakbij Haarlem, vormt het kunstwerk het hart in een groen lint van 298 bomen.

Impressie van het gedenkteken dat in een park in Vijfhuizen, vlakbij Haarlem staat. In de wand van zestien meter staan de namen van de slachtoffers.Beeld ANP Handouts

Voor de wand komt een 'oog' van roestvrij staal waaruit een hap is gehaald, dat staat voor het gemis dat de nabestaanden beleven. In dit verdiepte deel, dat veel lijkt op de iris van een oog, komen de 298 namen te staan van de slachtoffers. "Als je daar in kijkt zie je jezelf en de naam van je geliefde. Dit staal is zo gepolijst dat het het zonlicht weerkaatst op de donkere wand, in de hoop dat hiermee ook het verdriet wordt verlicht."

Begrafenis

Westerhuis realiseerde zich pas echt het gewicht van het project toen hij bij de laatste vijf zat en zijn ontwerp moest toelichten in een hotel in Hoevelaken voor een publiek van nabestaanden. "Dat vond ik heel zwaar, alsof ik naar begrafenis moest. Uiteindelijk viel dat mee. Iedereen was ontspannen. Zij waren al twee jaar verder in het rouwproces, dat voor mij nog moest beginnen." Twee weken later hoorde hij dat zijn ontwerp veruit de meeste stemmen van de nabestaanden had gekregen.

Omdat hij zich geenszins zeker van zijn zaak voelde, vroeg hij de Stichting Nationaal Monument MH17 om een sparringpartner uit de groep nabestaanden. Zij schoven Reg den Hartog naar voren, een architect wiens ontwerp derde in de selectie was geworden. "Daar werd ik wel nerveus van, helemaal toen ik hoorde dat hij bij de ramp vier familieleden had verloren". 

De inbreng van Den Hartog bleek substantieel. "Ik wilde de namen aanvankelijk in de wand aanbrengen, maar hij wees me erop dat die na verloop van tijd door roest zou gaan vervagen. En in mijn allereerste ontwerp zat in de wand een gat, dat in de loop van het proces verdween. Reg vond dat nu juist mooi, dat gat liet de zon door en gaf zicht op een nieuwe toekomst. Daarom heb ik het weer teruggeplaatst."

Westerhuis vond het een loodzware klus met een enorme verantwoordelijkheid, maar de reis heeft hem ook verrijkt met vriendschappen en diepere inzichten. Hij hoopt dat zijn monument de functie krijgt waarvoor het is bedoeld: het geven van troost. 

"Een paar weken geleden liep een Zwolse nabestaande die aanvankelijk helemaal geen monument wilde, ons atelier binnen. Ze droeg het verlies in haar hart en had iets in haar tuin staan. Nu ze het monument in Vijfhuizen had gezien, zo zei ze, was toch heel erg blij dat het er was."

Van lasser tot kunstenaar

Ronald A. Westerhuis (1971) is autodidact. Zonder enig diploma werd hij na een wereldreis lasser en werkte hij op een olieplatform op zee. In de weken dat hij vrij had en thuis was ging hij aan de slag met roestvrij staal. In 2000 nam hij ontslag, om als kunstenaar verder te gaan. Hij heeft nu twee ateliers, in Zwolle en Shanghai en twee teams die voor hem werken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden