Het Fyra-fiasco in zeven cruciale momenten

Halverwege januari 2013 worden de Fyra-treinen van het spoor gehaald, nadat een bodemplaat loslaat en op de rails belandt. Beeld anp

De levering van de Fyra-treinen had al vanaf het begin vertraging. Dit waren de cruciale momenten in het debacle.

Juni 2000 - Ruzie over de aanbesteding
De gemoederen lopen hoog op binnen het Tweede Paarse kabinet. Terwijl minister van verkeer en waterstaat Tineke Netelenbos het vervoer over de hogesnelheidslijn onderhands wil gunnen aan de NS, ziet onder meer collega- minister Gerrit Zalm dat niet zitten. Het is een tijd waarin het geloof in marktwerking en privatisering haast onbegrensd is. Eerdere pogingen tot onderhands gunnen aan de NS zijn mislukt. Premier Wim Kok beslecht het pleit: de aanbesteding gaat door. Het nationale spoorbedrijf moet gaan opbieden tegen internationale spoorpartijen.

Mei 2001 - Het bizar hoge bod
De NS bieden 178 miljoen euro om het vervoer over de hogesnelheidslijn te gaan uitvoeren en blaast daarmee de twee andere buitenlandse gegadigden weg. Het bizar hoge bod is ingegeven door de angst dat een buitenlandse partij na de hogesnelheidslijn zal azen op andere belangrijke treinverbindingen. Het bestaansrecht van de NS staat op het spel.

De NS verlaten zich bij hun voorstel op berekeningen met extreem lage kosten, zeer optimische reizigersaantallen en duur geprijsde kaartjes. Het ministerie van verkeer en waterstaat is verbaasd over het hoge bod, maar accepteert het toch. Zo komt het onrealistische concessiebedrag als een molensteen om de nek te hangen van NS-dochter High Speed Alliance (HSA), die de exploitatie gaat verzorgen.

'Als er naar mij was geluisterd, hadden die treinen inmiddels al lang gereden', zei oud-minister Netelenbos tegen de enquêtecommissie. Beeld ANP

Mei 2004 - Goedkope gouden bergen
Geldnood drijft HSA in de armen van de Italiaanse treinbouwer AnsaldoBreda. De Italianen beloven een lage prijs en treinen die niet 230 km per uur, maar zelfs 250 km per uur rijden. En: ze zijn de enig overgebleven bieder, nadat HSA het aantal gewenste treinstellen heeft verlaagd van 19 naar 12. Zo'n kleine order is niet aantrekkelijk voor andere treinbouwers. Het verlagen van de bestelling is een noodgreep van HSA: het dochterbedrijf van de NS zucht en steunt onder het torenhoge concessiebedrag. NS weigeren het dochterbedrijf te hulp te schieten. Dat moet de staat maar doen, omdat die de constructie van HSA heeft bedacht, is de gedachte.

November 2011 - Vertraagde levering
Minister Melanie Schultz besluit een einde te maken aan financiële wurggreep waarin HSA zich bevindt. De NS-dochter balanceert al jaren op het randje van faillissement doordat het concessiebedrag zo hoog is en de levering van de treinen, die gepland stond voor 2007, fors is vertraagd. Eerder zijn er via de staat al honderden miljoenen in HSA gepompt. Onder Schultz krijgen de NS een samengevoegde concessie om zowel het hoofdspoornet als de hogesnelheidslijn te exploiteren, voor een stuk minder geld. HSA zal weer opgaan in het moederbedrijf.

De berichten over AnsaldoBreda worden steeds verontrustender. Sinds 2006 weten ze bij NS-dochter Nedtrain al dat de kwaliteit van de Italiaanse bouwers te wensen overlaat. Ook blijken de Italianen in Denemarken grote problemen te hebben met het leveren van treinen.

Maurizio Manfellotto, president-directeur van AnsaldoBreda Beeld anp

Juli 2012 - Groen licht ondanks rood signaal
Aan alle papieren voorwaarden is voldaan en dus zet Krijn van Herwaarden, inspecteur bij de Inspectie Leefomgeving en Transport, zijn handtekening: de Fyra mag gaan rijden. Hij negeert berichten van collega's die meereden met testritten over doorgebrande printplaten, losrakende 45-voltsleidingen en losschietende deuren. Ook spoorbeheerder ProRail heeft gewaarschuwd voor gevaarlijke situaties.

Maar Van Herwaarden doet het af als kinderziektes. De papieren van het certificeringsbureau zijn op orde en dus vindt de inspecteur het onnodig om zelf de treinen fysiek te bekijken. Dat bij de controles van het certificeringsbureau ook vooral naar papierwerk is gekeken, weet hij niet.

9 december 2012 - De Fyra rijdt...eventjes
De Fyra gaat rijden, ondanks ernstige twijfels bij ProRail over de betrouwbaarheid van de treinen. Ook bij HSA en lagere geledingen van de NS is bekend dat er het een en ander schort aan de Fyra's. Een alarmerend rapport waarin staat dat de treinen slechts voor 30 procent kunnen worden ingezet, bereikt nooit de top van de NS.

Uitstel is sowieso geen optie, want er is geen alternatief: de Beneluxtrein is al uit dienst genomen. HSA had graag gewild dat deze als terugvaloptie was blijven rijden, maar NS Reizigers, een andere NS-dochter, heeft daar in 2011 een stokje voor gestoken vanwege mogelijke problemen met de dienstregeling. Het illustreert hoe slecht de samenwerking is binnen de NS.

Al snel gaat het mis. Nadat een bodemplaat loslaat en op de rails belandt, worden de treinen half januari 2013 van het spoor gehaald.

31 mei 2013 - Het nekschot van de Belgen
Het is topman Marc Descheemaecker van NMBS die de Fyra definitief ten grave draagt met zijn foto's van talloze mankementen. Dan trekt ook Nederland de stekker uit de Fyra. De kosten? Naar schatting een kleine 800 miljoen euro. Het hele hogesnelheidslijndebacle meegerekend kan het bedrag oplopen tot 11 miljard euro.

Krijn van Herwaarden, inspecteur vergunningverlening bij de Inspectie Leefomgeving en Transport Beeld anp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden