Het flitskrediet, een niet uit te roeien plaag in de financiële wereld

Beeld Studio Vonq

Niemand zit te wachten op een peperduur flitskrediet dat is bedoeld voor kwetsbare consumenten in de schulden. Maar er is weinig aan te doen.

Het is een bijna niet uit te roeien plaag in de financiële wereld: flitskrediet. De peperdure minileningen voor consumenten die nergens anders terechtkunnen zijn verguisd en verboden. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) ziet bestrijding van het kwalijke krediet als prioriteit. Met regelmaat deelt de toezichthouder boetes uit. En toch willen de veel te dure leningen maar niet verdwijnen.

Dat de uitspraak van de Reclame Code Commissie eerder deze week vermoedelijk geen gevolgen krijgt, is niet zo verrassend. De commissie oordeelde dat Nederlands enige flitskredietaanbieder Ferratum consumenten misleidt. De Finse kredietverstrekker prijst zijn leningen aan met een prijskaartje van 14 procent rente per jaar. Het daadwerkelijke percentage ligt rond de 270 procent.

Oneerlijk, oordeelde de codecommissie. Maar ja: de codecommissie is geen rechter. Het instituut heeft geen andere middelen dan partijen te vermanen en het kan aanbevelingen doen.

Nederlandse regels

Maar ook de AFM staat machteloos tegenover de torenhoge tarieven van Ferratum. De politieagent van de financiële markten heeft in het verleden flink huisgehouden onder flitskredietaanbieders, maar kan niets doen tegen Ferratum. Het Finse bedrijf houdt kantoor in Liverpool en valt daarom niet onder Nederlandse regels. In het Verenigd Koninkrijk zijn de regels voor kredietverstrekkers veel soepeler dan in Nederland.

Consumenten kunnen toch ook besluiten om geen lening aan te gaan bij Ferratum? Zo eenvoudig ligt het niet. De klantenkring van Ferratum bestaat uit kwetsbare consumenten die nergens anders terechtkunnen. Ze hebben meerdere betaalachterstanden, geen spaarpot en kunnen geen financiële tegenslag aan, blijkt uit een op internet geüploade presentatie van flitskredietdeskundige Bart den Outer. 

Den Outer gaf de presentatie namens de onlangs opgedoekte flitskredietverstrekker LoanRider aan vertegenwoordigers van een deurwaarderskantoor. Die onthult veel over de mores van Ferratum en – toen nog – ­LoanRider. De truc is klantenbinding, zo blijkt. Meer dan 60 procent van de leners ontwikkelt zich tot vaste klant. Die lossen hun kostbare lening af zodat ze direct een nieuwe kunnen krijgen. In de woorden van Den Outer: “De klant heeft het bedrag ‘nodig’ om zijn maandbegroting rond te maken”. Na gemiddeld 5,6 leningen lukt dat niet meer en stopt de lener met terugbetalen.

Meedogenloos bedrijfsmodel

Flitskredietaanbieders vinden dat niet erg, ze spelen er zelfs op in. “Bedragen lopen trapsgewijs op aan de hand van het terugbetaalgedrag”, vertelt Den Outer aan de deurwaarders. Op die manier helpt het bedrijf de lener steeds dieper de penarie in. De crux is het herkennen van het moment waarop de lener aan zijn max zit.

Dat het Estse LoanRider ondanks het meedogenloze bedrijfsmodel niet meer bestaat, heeft het te wijten aan zichzelf. De vanuit het buitenland werkende flitskredietaanbieders hebben namelijk een zwakke plek. Ze zijn zelf niet gebonden aan Nederlands recht, maar hun Nederlandse klanten zijn dat wel. In de rechtszaal kunnen leners zich beroepen op het Nederlandse recht, inclusief de maximale rente. Ferratum weet dat en spant nooit rechtszaken aan tegen wanbetalers, uit angst veel meer te verliezen dan één zaak.

Het in 2017 opgerichte jongere broertje LoanRider spande vorig jaar wel een zaak aan – en verloor. Een lener die in de schulden was beland door schimmige beleggingsproducten slaagde erin zijn leenovereenkomst nietig te laten verklaren. Het was een unicum: voor het eerst keurde een rechter het verdienmodel van flitskredietverstrekkers af. 

Sancties

“Andere Nederlanders kunnen zich op deze zaak beroepen. Als genoeg van hen dat doen, is flitskrediet niet meer rendabel”, zei juridisch expert Gerhard Borgert destijds enthousiast in de Volkskrant. Borgert stond de benadeelde lener juridisch bij.

Alleen: daarna werd het stil. Ferratum argumenteert dat het geen partij was in die rechtszaak tegen Loan­Rider, al is het verdienmodel van de twee identiek.

Dat de Reclame Code Commissie in haar oordeel over Ferratum rechtstreeks verwijst naar de eerdere zaak tegen LoanRider is daarom een kleine overwinning voor Borgert. Toch verwacht hij niet dat Ferratum zijn beleid op korte termijn zal wijzigen. “Er staan geen sancties op de uitspraak. Ferratum zal doorgaan zoals het dat altijd doet.”

Natuurlijke vijand van flitskrediet

De aanbieders van flitskrediet hebben naast zelfopgeleid juridisch expert Gerhard Borgert nog een natuurlijke vijand: de Autoriteit Financiële Markten (AFM). De AFM begint in 2011 op te treden op de flitskredietmarkt. Tot dan is er een gebrek aan regelgeving en dientengevolge een wildgroei van aanbieders. Ferratum is in 2007 de eerste die de Nederlandse markt betreedt, maar al gauw wemelt het van de aanbieders. Toenmalig minister van financiën Wouter Bos noemt de rentepercentages van een paar honderd procent op jaarbasis in 2009 ‘abnormaal en absurd’.

Vanaf 2011 geldt een maximum van 14 procent rente op jaarbasis. Bij hogere kosten deelt de AFM boetes uit. Tussen 2011 en 2014 betrapt de toezichthouder achttien partijen die de wet overtreden, meldt de toezichthouder trots in een persbericht. Ook Ferratum krijgt een boete. Het Finse bedrijf betaalt 3 ton voor het verkopen van 53.000 kredieten in een klein jaar tijd.

Het gevolg: de concurrentie staakt haar activiteiten en Ferratum verhuist zijn kantoor naar het Verenigd Koninkrijk. Het aantal verstrekte leningen dat de AFM registreert, is gedaald van grofweg 89.000 in 2011 naar 1480 in 2013, en zal nu gedaald zijn naar nul. Na de verhuizing naar het Verenigd Koninkrijk valt Ferratum buiten de cijfers van de AFM.

Ferratum verstrekt inmiddels waarschijnlijk meer dan 53.000 kredieten, maar het exacte cijfer is onbekend door de verhuizing naar Liverpool.

Lees ook: 

Flitskredietaanbieder Ferratum krijgt symbolische tik op de vingers

Ferratum misleidt de Nederlandse consument online om hem zo een te dure lening te laten afsluiten. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden