Column

Het feest van de democratie is een feest voor de nerds!

Daan van EijkBeeld Maartje Geels

Dag Jan,

De aanloop naar verkiezingen is een gouden tijd voor de rechtgeaarde cijferfetisjist, maar wat te doen als je dat niet bent? Dan moet je je deze weken door een oerwoud zien te ploegen van cijfers, berekeningen, onderzoeken en interpretaties van kieswijzers, peilingen, kiesstelsels en partijprogramma’s.

Neem de peilingen: je kunt geen krant openslaan of er staat er een in. En allemaal peilen ze net even anders.

Gelukkig combineert de Peilingwijzer alle verschillende peilingen. Klinkt goed, even kijken wat de wijzer precies doet: ‘De foutmarge is bij een willekeurige steekproef afhankelijk van de steekproefgrootte en het percentage voor een partij. Voor een partij met 30 procent van de stemmen is de foutmarge in een peiling met 1000 ondervraagden gelijk aan +/- 2,84 procent (bij een betrouwbaarheidsinterval van 95 procent).’

Ik zal het maar eerlijk zeggen: ik heb het niet nagerekend. Overigens denk ik bij een combinatie van peilingen die Peilingwijzer heet, aan combinaties van peilingwijzers die dan PeilingwijzerCombinatie zou heten, en daar dan weer combinaties van... Maar ik dwaal af.

Oké, dan maar de StemWijzer (word jij wijs uit alle wijzers?). Echter, uit onderzoek blijkt dat bij identiek invullen van standpunten in verschillende kieswijzers, driekwart van de gebruikers bij verschillende partijen uitkomt.

De partijprogramma’s dan. Daar blijken vooral beloften in te staan en nauwelijks cijfers. Toch heeft het CPB er meerdere doorgerekend. Zo kun je in zijn rapport lezen ‘dat de meeste partijen het ex-ante EMU-saldo laten afnemen ten opzichte van het basispad. Daarbij is dan trouwens geen rekening gehouden met de macro-economische doorwerking van de beleidspakketten.’ Goed om te weten!

Als iedereen gestemd heeft, zijn er nog de algoritmen om de zetels toe te wijzen: kiesdelers, voorkeurstemmen, grootste quotiënten. Blijkt dat je strategischer had moeten stemmen omdat de laatste restzetel niet naar jouw partij gaat.

Tot slot krijg je dan nog te horen dat cijfers ook maar een mening zijn en dat alternatieve feiten het helemaal gaan maken de komende tijd.

Ik denk dat ik gewoon weer ga stemmen wat ik altijd gestemd heb, want dat voelt goed.

Heb jij je eigen kiesformule, Jan?

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Jan BeuvingBeeld Maartje Geels

Ha Daan,

Heerlijk toch? Het feest van de democratie is een feest voor de nerds! Ik weet nog dat ik voor het eerst mocht stemmen. Ik was negentien en zat een keer in de auto op weg naar een uitwedstrijd van mijn voetbalclub, met onze trainer. Hij zuchtte toen ik de verkiezingen ter sprake bracht en zei: ‘Jan, vroeger was het simpel. Je had Wiegel, Den Uyl of Van Agt. Nu heb je geen idee meer wie waarvoor staat.’

Volgens mij is dat het échte kiesprobleem, niet al die cijfers waar wij de mensen bang mee maken. Kiezers zijn veel minder trouw aan een partij dan voorheen (ook omdat politici meer draaien dan vroeger). Gevolg: mensen maken elke keer een nieuwe keuze. Maar inderdaad: word je wijzer van wijzers, komt het kompas van pas en valt op peilingen een peil te trekken? Zwevende kiezers zijn (niet alleen in Groningen) bevende kiezers geworden: ze trillen van de keuzestress.

Peilingen zijn bovendien monsters. Ergens in ieder zwevend achterhoofd zit een neiging om op een partij te stemmen die er goed voor staat. We horen graag bij het winnende team. Dus als je me vraagt een formule op te stellen die voor mij bepaalt waar ik op stem, moet ik eerlijk zijn: de peiling zou meewegen.

Ik zou voor iedere partij een getal opstellen dat de som is van drie getallen tussen 0 en 10. De overeenkomst in standpunten (O), mijn sympathie voor en vertrouwen in de partij (S) en de positie in de peilingen (P). Maar, de standpunten zijn belangrijker dan de sympathie, die weer belangrijker is dan de peiling, dus ik zou zeggen dat het getal per partij 6 x O + 3 x S + P is. Zo kan iedere partij 100 punten halen.

Maar ja, voor ik van al die partijen heb uitgerekend wat mijn corresponderende getal is, zijn die verkiezingen al lang geweest. Ik vrees dat ik als exacte wetenschapper een zonde moet begaan: ik ga op mijn gevoel af.

Daan van Eijk en Jan Beuving vormden samen het (wetenschaps)cabaretduo Jan & Daan. Jan is wiskundige en speelt vanaf september zijn nieuwe theaterprogramma ‘Raaklijn’. Daan is natuurkundige en werkt bij Nikhef, het instituut voor subatomaire fysica. Om de week stellen zij elkaar hier een vraag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden