’Het fascisme is levend in de straten van Istanbul’

Belinda van de Graaf

„Na het succes van ’Gegen die Wand’ voelde ik me vooral geblokkeerd”, zegt de Duits-Turkse regisseur Fatih Akin die deze week op het Filmfestival van Cannes is voor de wereldpremière van zijn langverwachte speelfilm ’Auf der anderen Seite’. „Ik voelde een grote druk om met iets te komen dat nog ’beter’ was, nog artistieker. Ik begon zelfs in sporttermen te denken dat ik niet al in de eerste ronde knock out wilde gaan. Ik moest sneller zijn dan Carl Lewis. Ik moest even goed zijn als Ben Johnson.”

Het internationale succes was voor Fatih Akin (33) zo snel en zo onverwacht gekomen (met onder meer de Gouden Beer in Berlijn en de European Film Award voor Beste Film van 2004), dat hij een paar jaar nodig had om weer een beetje tot zichzelf te komen. Akin had vanuit zijn woonplaats Hamburg al drie redelijk goed ontvangen films gemaakt (’Kurz und Schmerzlos’, ’Im Juli’ en ’Solino’), toen hij aan zijn droomproject ’Gegen die Wand’ begon, een film die als een vloedgolf het internationale filmcircuit binnenrolde. Akin had met ’Gegen die Wand’ een overdonderend energiek en aangrijpend drama gemaakt over een suïcidaal Duits-Turks meisje dat een schijnhuwelijk aangaat met een even ontredderde Duitse Turk. Het was de enige mogelijke ontsnapping uit de sociale en maatschappelijke gevangenis in het Duits-Turkse gezin. De andere optie was de dood. En het was lang geleden dat een Duitse filmmaker de zaken zo onomwonden en zo urgent had gebracht. Vergelijkingen met het werk van Rainer Werner Fassbinder doken overal op.

Ondertussen kreeg de Duits-Turkse filmmaker een zoon met zijn Duits-Mexicaanse echtgenote. Om de druk wat van de ketel te nemen, maakte hij met Alexander Hacke van de Duitse rockband ’Einstürzende Neubauten’ een swingende documentaire over de muziekcultuur in Istanbul: ’Crossing the Bridge – The Sound of Istanbul’ waarin flinke bruggen werden geslagen tussen oost en west, en moderne en traditionele Turkse muziekstromingen. De documentaire bleek uiteindelijk even programmatisch als zijn titel. Aan de kunstacademie in Hamburg accepteerde Akin ook nog een zetel als gast-docent. ’Fatih Akin wird Professor’, zo kopte een Duitse krant in 2005. Sinds de Bild-Zeitung daags na de premiere van ’Gegen die Wand’ in Berlijn het softporno-verleden van zijn Duits-Turkse hoofdrolspeelster als een schandaal de wereld in had geholpen, zou de Duitse pers de regisseur op de voet blijven volgen.

Met de roem kwam voor Fatih Akin ook opeens de verantwoordelijkheid om zich met allerlei Duits-Turkse zaken bezig te houden. Hij moest zich uitspreken over vrouwenrechten. Hij moest zijn mening geven over de toetreding van Turkije tot de EU. Hij moest zijn woorden gaan wegen. In een interview in die Tageszeitung zei Akin dat best lastig te vinden. In zijn boeiende nieuwe film ’Auf der anderen Seite’, die weer op verschillende locaties in Duitsland en Turkije speelt, geeft Akin een zelden vertoonde blik op Turkije. Zielsveel houdt hij van het land, en vooral van Istanbul, dat zie je aan de manier waarop hij land en stad en mensen voor zijn lens brengt, maar hij toont ook hoe een jonge, politieke activiste van haar bed wordt gelicht, en onder applaus van de omwonenden wordt weggevoerd. „Het fascisme is levend in de straten van Istanbul”, zo verheldert de regisseur met pijn in het hart.

’Auf der anderen Seite’ is misschien geen cinematografisch wonder. De stijl is eigenlijk vrij bedeesd. Maar Akin is wel politieker, en hij deelt met een knipoog naar Fassbinder ook een tik uit aan al die Duitsers die in hun jeugd zo progressief waren en met een rugzakje naar India en Afrika trokken om andere culturen te ontdekken. Akin voert de oude, grijs geworden Fassbinder-muze Hanna Schygulla op als representant van al die Duitse hippies die nu als conservatieve burgers vooral bang zijn voor buitenlanders.

Spannend wat Orhan Pamuk van Akins scherp getoonzette nieuweling zal vinden. De Turkse schrijver en Nobelprijswinnaar is een van de leden van de Gouden Palm jury.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden