Het fantoom van Ivan

Ulrich Busch, de 64-jarige, boomlange verdediger van Ivan Demjanjuk, zonk neer in een fauteuil. In de tot aan het plafond gelambriseerde foyer van het Platzl-hotel waren nauwelijks gasten. Vanuit de hotelbar serveerde een jonge vrouw in dirndl een drankje en een schaal met zoutjes.

Hartje München, het fameuze bierlokaal van het Hofbräuhaus was om de hoek.

Hij oogde vermoeid, de verdediger; je zou in zijn gezicht ook berusting in kunnen lezen. Die ochtend had rechter Ralph Alt aangekondigd eind maart uitspraak te gaan doen in het proces tegen zijn negentigjarige cliënt – voor het indienen van verzoeken voor verder bewijsmateriaal bleef nog maar weinig tijd. Tientallen van zulke verzoeken had Busch in de loop van het inmiddels veertien maanden durende proces gedaan – vrijwel allemaal tevergeefs. Nooit had hij in de ogen van de rechtbank kunnen beargumenteren waarom bepaalde door hem aangevraagde dossiers of getuigen relevant zouden zijn voor de bewijsvoering, steeds weer had de verdediger alleen maar gissingen en vermoedens geuit over wat het materiaal zou kunnen bevatten. „Maar wat kon ik anders?’’, zei hij, opverend uit zijn fauteuil. „Ik heb nooit, zoals het Openbaar Ministerie, inzage in die stukken mogen hebben, wat toch het recht van de verdediging zou moeten zijn. Er was vanaf het begin af aan een ongelijkheid in middelen, ik had nooit dezelfde wapens als mijn tegenstanders. Natuurlijk kon ik alleen vermoedens uiten, maar ook dat is een recht van de verdediging dat gehonoreerd had moeten worden.’’ Eén poging heeft hij gedaan, zei hij, om zichzelf toegang tot materiaal te verschaffen, maar daarvoor had hij te veel smeergeld moeten betalen.

Hij is ervan overtuigd dat de uitkomst van het proces in München van het begin af aan vaststond. „Het hof dacht vijf maanden nodig te hebben.'' Busch beschouwt het als een verdienste van de verdediging dat het veel langer duurde. „Waarom uitgerekend Demjanjuk? Waarom hij? Waarom niet voormalige kampbewakers die gewoon hier zonder vervolging onder de Duitsers leven, zoals Samuel Kunz of Alex Nagorny? Nee, Demjanjuk, die moest het fantoom van Ivan de Verschrikkelijke blijven spelen, aan hem wil men op de valreep goedmaken wat de Duitse justitie jegens nazimisdaden al decennialang heeft verzaakt.’’

Demjanjuk als symbool. Nu heeft Spanje om zijn uitlevering gevraagd – voor zijn diensttijd in het kamp Flossenbürg, waar zestig Spanjaarden omkwamen. Busch denkt dat Duitsland na een vonnis in deze zaak aan dat Europees verzoek zal moeten voldoen. En hij voegt er bitter aan toe: „En dan wachten we op een volgend land dat hem wegens Majdanek wil aanklagen.''

De verdediger zei zelf ook niet te weten waar Demjanjuk de oorlogsjaren heeft doorgebracht. „Hijzelf zegt dat hij gevangen zat in Chelm. Van dat gegeven moet ik uitgaan. Het is niet mijn taak de waarheid in deze te vinden.''

Dan ineens weer strijdbaar: „Ze zijn nog niet van me af.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden