Het explosieve mengsel van Tom Waits

Met zijn karakteristieke geitensik en ongekamde haardos vormt het verlopen weerwolvensmoelwerk van Tom Waits de stijlvolle kroon op zijn landlopers-tenue. Zijn vlammende ogen staren je vertrouwd achterdochtig aan vanaf de hoesjes van zijn nieuwe cd's. Let op het meervoud, want Waits heeft met 'Alice' en 'Blood Money' maar liefst twee nieuwe opnames uitgebracht, als opvolgers van het veelgeprezen album 'Mule Variations'.

Je had in de jaren zeventig natuurlijk blues, rock-'n-roll en jazz in vele soorten en gedaanten. Maar toen was er ineens Tom Waits.

Op zijn debuut-album 'Closing Time' (1973) presenteerde de songwriter zich als een soort barmuzikant, eentje die zich laat uitbetalen in drank. ,,Well you can buy me a drink and I tell you what I've seen'', luidde zijn credo in die jaren. Met een onmiskenbare stem, die een stevig rook- en drinkgedrag verried, zong hij begeleid door een piano over achterbuurten en bordelen. Zijn teksten werden 'poëzie' genoemd en voor zijn muzikale stijl moest een eigen categorie worden bedacht.

Toch kwam de artiest Waits (1949) niet uit de lucht vallen (zoals sommige fans geloven), maar is zijn muzikale personage samengesteld uit onderdelen van buitenbeentjes in de muziek. Zo leende Waits wat buitenissige zelfbouw-slagwerkinstrumenten van de Amerikaanse componist Harry Partch, de raspende stem van Louis Armstrong, Captain Beefhearts howl, de poëzie van de beat generation en het uiterlijk van een hobo. Uit dat merkwaardige mengsel knutselde hij een vehikel voor zichzelf. Toen dat voertuig begin jaren tachtig leek te stranden door overmatig alcoholgebruik en uitputting van het zelfkant-thema, ontmoette Waits zijn vrouw Kathleen Brennan, die hem hielp om nuchter zijn route in de kunst te zoeken.

,,Ik heb veel van haar geleerd'', zei Waits ooit over Brennan. ,,Ze is Iers katholiek. Het hele donkere woud leeft in haar binnenste. Ze duwt me naar plekken waar ik normalerwijs niet heen zou gaan. Veel van wat ik nu uitprobeer, heeft zij aangemoedigd.''

Sinds de plaat 'Swordfishtrombones' (1983) vaart Waits dan ook écht zijn eigen, experimentele koers en verkent hij in zijn stukken de ondergrondse plattegrond van het leven zelve. Zijn beurtelings overstuurde en hees fluisterende stem boven het instrumentarium van marcherende geraamtes, schaamteloze leger-des-heilsblazers of oncomfortabele jazz-combo's klinkt sindsdien niet alleen verrassend, maar ook ronduit verontrustend. Zeker in combinatie met de zwarte poëzie over de machteloosheid van het menselijk bestaan en het einde der tijden, getoonzet op cd's als 'Bone Machine' uit 1992 (,,The earth died screaming / While I lay dreaming of you'') en 'Mule Variations' (1999). Grote kunst dus.

Dat geldt ook voor de twee nieuwste telgen 'Alice' en 'Blood Money', met materiaal uit muziektheaterwerken van Robert Wilson. Het komt niet vaak voor dat iemand twee platen tegelijk laat verschijnen. Dat deert Waits niet. ,,Ze klagen als je geen spul uitbrengt en vervolgens zeggen ze je dat je te veel doet'', reageerde hij op de kritiek. De muziek van 'Alice' (naar 'Alice in Wonderland') dateert uit 1992. Dat was het jaar van 'Bone Machine', maar de prachtige songs zijn hier veel sprook-jesachtiger en minder donker. Dat blijkt al uit het openingsnummer 'Alice' waarvan de woorden lyrischer zijn dan in tijden van Waits werd gehoord.

De theatermuziek van 'Blood Money' is gebaseerd op 'Woyzeck', het toneelstuk van de 19e-eeuwse dichter Georg Büchner over de tot waanzin en moord gedreven soldaat. Overheerst in 'Alice' de zon, 'Blood Money'wordt verlicht door een koortsige maan. Een beetje in de lijn van 'Mule Variations', maar dan met de scheef grimlachende sfeer van Kurt Weill. Een explosief mengsel, waarbinnen het dronken liefdeslied 'Coney Island Baby' een wonderlijke oase vormt. ,,Je moet vergeten waar de songs vandaan komen'', wijst Waits de kritiek af dat de nieuwe albums buiten het theater niet zouden overleven. ,,Alles wat telt is dat je een zinvolle film voor je oren maakt. Alle songs achter elkaar vormen een zin, waarvan je hoopt dat die de luisteraar verbaast en naar een andere plaats vervoert. 'Alice' is dromerig, vrouwelijk. Geobsedeerd zelfs. 'Blood Money' gaat over bloed, aarde, carnaval, agressie. De ene is meer melodisch, de andere meer ritmisch.''

Tom Waits: 'Alice' (Anti 6632) en 'Blood Money' (Anti 6629).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden