Het ergste leed is geleden op Boulevard Zuid

Twee oude winkelstraten symboliseren zowel de verpaupering van weleer, als de moeizame wederopstanding van Rotterdam-Zuid.

De Beijerlandselaan in Rotterdam-Zuid is lelijk en voor het grootste deel verpauperd. Het juweeltje van weleer kenmerkt de grote stedenproblematiek. Maar juist nu rimpels en groeven het verval accentueren, veert de laan, doorleefd als ze is, enigszins op.

Vijfenveertig jaar geleden nog trok de Beijerlandselaan, en haar verlengstuk de Groene Hilledijk, ontelbare kooplustigen uit alle volkswijken van de zuidelijke Maasoever. Op mooie zomeravonden, als de winkels allang gesloten waren, 'pikten' echtparen en prille liefdes een 'laantje' om zich voor de destijds nog niet vergrendelde etalagevensters aan de uitgestalde waar te vergapen.

Eenvoudige en luxe winkels wisselden elkaar af in het pretentieuze winkelgebied 'Boulevard Zuid'. Van goedkope kledingwinkels (Piet Lap), tot duur banket (Van der Stelt) en een zaak voor schroeven, moeren en boormachines, de ijzerhandel Keller. Er was een postkantoor en er was de wijkbioscoop 'Colosseum'. Een eind verderop was er, aan dezelfde kant, de voor de buurt wat chique cafetaria Broadway, met zitjes aan de zijkant en heerlijke sorbets, met fruit en slagroom.

De klad kwam erin ruim nadat in 1972, hemelsbreed op pakweg een kilometer van Boulevard Zuid, winkelcentrum Zuidplein zijn poorten opende. Moedig en blakend van zelfvertrouwen zeiden de winkeliers van de Beijerlandselaan en Groene Hilledijk aanvankelijk dat 'concurrentie' in ieders voordeel was. Dat het, door toenmalige televisiepersoonlijkheid Mies Bouwman geopende winkelcentrum Zuidplein overdekt was, dit in tegenstelling tot de beide 'open' winkelstraten, deerde de middenstanders op het eerste gezicht evenmin. "De klanten kennen ons, ze zijn Rotterdammers en dus niet bang voor een beetje regen en ze laten ons niet in de steek", riepen zij tegen wie het maar horen wilde.

Maar heel geleidelijk daalden hun omzetten. Wie op een regenachtige zaterdagmiddag voor het eerst een bezoek aan het 'nieuwe' Zuidplein bracht, ging niet meer zo heel snel terug naar Boulevard Zuid. Beijerlandselaan en Groene Hilledijk waren niet meer van deze tijd, heette het ineens. De winkels leken verouderd, trottoirs te smal, parkeren werd lastig, de koopjes nog op de vingers van één hand te tellen. En als het regende werd je er nat.

Of het een rol speelde bij de geleidelijke teloorgang blijft ook achteraf gissen. Maar juist in hetzelfde jaar, 1972, werd de Afrikaanderbuurt, op slechts enkele honderden meters afstand van Boulevard Zuid, geconfronteerd met de eerste rassenrellen in Nederland. Wijkbewoners kwamen in opstand toen een Turkse huiseigenaar een Rotterdamse vrouw en haar drie kinderen vanwege een vermeende huurachterstand uit huis wilde zetten. Het vermoeden bestond dat de eigenaar deze schuld wilde aangrijpen om van de woning in de Goede Hoopstraat een pension maken. Boze Rotterdammers kraakten hierop een straat verder een Turks pension en kieperden met veel lawaai de huisraad hiervan vanaf de bovenetage naar buiten, zo op de straat.

De impact na een week van ongeregeldheden was op Zuid enorm. De wijk stond op z'n kop en haalde de internationale pers. De rellen zouden zich nooit meer herhalen, maar het tij was niet te keren. De ontevredenheid onder de autochtone Rotterdammers in dit stadsdeel nam toe, hun geloof in de politiek af. De verstandhouding tussen autochtone en allochtone Rotterdammers zou, veel wijkinitiatieven ten spijt en uitzonderingen daargelaten, tot aan de dag van vandaag voornamelijk stroef blijven.

In de loop der jaren sloot op Boulevard Zuid de ene gerenommeerde winkel na de andere haar deuren. Het sigarenmagazijn van De Vries, herenmodezaak Coster en, (veel) later, boekhandel Breemer, parfumerie Tims, banketbakker Van der Stelt, modemagazijn Hozeman en juwelier Chris waren er een paar van. De laatste had zijn deur de laatste jaren uit angst voor overvallers consequent op slot. De klant moest buiten aan de bel trekken, vervolgens verscheen er een lieve, maar vervaarlijk uitziende en hevig blaffende hond en dan kwam de eigenaar vanuit een hoek van de zaak aangesjokt om te bezien of het 'bezoek' inderdaad vertrouwd was. Van alle oorspronkelijke zaken bestaan alleen nog enkele cafés, waarvan Spork de bekendste is.

Niet alleen het overdekte winkelcentrum op steenworp afstand was de oorzaak van de geleidelijke teloorgang van de middenstand op Boulevard Zuid. De huizenlagen boven de ongeveer tweehonderd winkels werden en worden doorgaans niet of nauwelijks onderhouden. Lekkende daken en vensters waren het gevolg en de consequentie hiervan was weer vocht en schimmel op de muren en klachten over de gezondheid. Particuliere huiseigenaren en huisjesmelkers trokken er zich niets van aan en kozen hun eigen weg door de boel de boel te laten. Isolatie, een streep verf of een nieuw dak: ho maar.

Vooral de oudere Rotterdammers trokken, voor hun gevoel hiertoe gedwongen, naar flatwoningen in de jongere wijken Lombardijen en IJsselmonde, eveneens 'op Zuid'. Hun plekken op en achter beide zijden van Beijerlandselaan en Groene Hilledijk werden ingenomen door nieuwe Nederlanders - eerst voornamelijk Turken en later Kaapverdiërs, Marokkanen, Surinamers, Pakistani, Antillianen, noem maar op.

De bevolkingssamenstelling in de voor Boulevard Zuid belangrijke wijken als de Afrikaanderbuurt en Hillesluis veranderde in rap tempo. In de laatste wijk was in 1994 nog maar 8 procent van de toen 13000 inwoners ouder dan 65 jaar. Mensen van vooral Turkse afkomst vormden stilaan de meerderheid en navenant wijzigden hierdoor allengs de levensbehoeften. Je zag in de omliggende straten, zoals de Riederlaan en iets noordelijker de Oranjeboomstraat, de eerste Turkse groentenwinkels en bakkers komen. Traditionele winkels, zoals de slagerij Verrijp, maar ook de banketbakker (de genoemde Van der Stelt), wijnhandel De Druiventros en kantoorboekhandel Carlier raakten hun aureool van onmisbaarheid kwijt en verdwenen of verhuisden op de duur.

De Beijerlandselaan raakte stiller en killer en de haast vanzelfsprekende auto-opstoppingen op de veel te smalle en voor fietsers levensgevaarlijke rijbanen werden een zeldzaamheid. Winkeliers sloten één voor één hun deuren en de zaken die er, in hoog tempo, wisselend voor terug kwamen, oogden vanaf buiten minder: shoarmazaken, een veelheid aan pizzeria's, belwinkels, geldwisselkantoortjes, kitsch. De tram die bijna een halve eeuw geleden over de Beijerlandselaan reed, via Randweg en Beukendaal richting IJsselmonde, verdween én kwam jaren geleden, op gezag van het toenmalige gemeentebestuur, weer terug.

Dit tot grote teleurstelling en verbijstering van het dan inmiddels sterk gewijzigde gezelschap van ondernemers en bewoners. Zij zagen met de bouwput soms letterlijk voor de winkeldeur toe hoe hun laan opnieuw te grabbel werd gegooid, geteisterd als deze maanden achtereen werd door graafmachines, kranen, tractoren, kuilen en houten loopplanken. Sommige ondernemers sloten hun winkel nog voor deze officieel was geopend.

Boulevard Zuid was toen al lang een verpauperd gebied, met veel misdaad. Steek- en schietpartijen, drugsdeals, straat- en winkelroof, zelfs moord en doodslag. Eén winkelier, de eigenaar van speciaalzaak in porselein Rio, werd midden op de dag tussen zijn Britse serviezen, het Swarovski kristal en de Hummeltjes met een klap op zijn hoofd neergeslagen en beroofd. Hij raakte zwaar gewond en niet lang na dit incident sloot hij zijn zaak. De winkelstraat viel ook ten prooi aan vernielingen en er was een enkele keer, meestal in slooppanden die jaren dichtgetimmerd stonden, brandstichting. In de avonduren en 's nachts werden Beijerlandselaan en Groene Hilledijk een no go area.

Twintig jaar geleden al was de toestand er desastreus. De criminoloog Cyrille Fijnaut deed in 1990 onderzoek en kwam in zijn boek 'Een winkelboulevard in de problemen' tot de conclusie dat Hillesluis een van de crimineelste wijken was van Rotterdam. In 1988 en 1989 was deze wijk 'goed' voor achtereenvolgens 611 en 598 geregistreerde delicten. Opmerkelijk in de bevindingen van de hoogleraar was voorts dat een meerderheid van de geweldplegers ook daadwerkelijk in Hillesluis woonde, of in de, meer west van de Groene Hilledijk gelegen wijk Bloemhof. Fijnaut merkte hierover op: "Zonneklaar is gebleken dat de demografische ontwikkelingen die in de voorbije dertig jaar zo'n ruïneuze uitwerking hebben gehad op de sociale verhoudingen in Bloemhof en Hillesluis, niet zo maar kunnen worden omgebogen".

Behalve geschokte (politieke) reacties leverden de conclusies van Fijnaut weinig op. In de eerste negen maanden van 1994, vier jaar na het verschijnen van zijn boek, was Boulevard Zuid volgens politiegegevens nog liefst vijftig keer het toneel van een gewapende overval. "We doen er alles aan om een einde te maken aan de golf overvallen, maar voor iedere winkel een politieman neerzetten kan nu eenmaal niet", reageerde de politie.

De laatste twee jaar, een schier onafzienbare rij van misdrijven later, is de toestand van de comateuze patiënt licht verbeterd. Er is een enthousiaste en zeer actieve winkeliersvereniging gekomen en de politie heeft met steun van gemeentelijke ambtenaren en particuliere beveiligers een voorlopig, succesvol offensief ingezet tegen hangjongeren, van wie de meesten de grens van crimineel gedrag al eens hebben gepasseerd. De honderden woningen van Boulevard Zuid zijn daarenboven alle gecontroleerd op illegale bewoning, drugs en sociale problematiek. Extra hulptroepen van de reinigingsdienst geven daarnaast schonere straten.

Achter de Beijerlandselaan staat de Essalaam moskee, één van de grootste Europese gebedshuizen voor moslims. Met het gereedkomen van deze moskee, in de herfst van 2010, is de kop van de Beijerlandselaan in de revisie geraakt en lijkt na jaren van tegenspoed het ergste leed geleden. Sinds anderhalf jaar was er al een splinternieuwe Mediamarkt en nu krijgen de huizen een opknapbeurt. De louche zaakjes en winkels van kort geleden aan dat eerste deel van de laan zijn weg en in hun plaats zoeken nieuwe middenstanders hun geluk.

Alleen, terwijl de financiële middelen beperkt zijn, wachten nog honderdtachtig panden op renovatie. En dan gaat het alleen over Beijerlandselaan en Groene Hilledijk, een lengte van iets meer dan een kilometer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden