'Het enige dat wij in Congo nodig hebben, is vrede'

Arts laakt rechteloosheid in zijn land

Het Europees Parlement kent de jaarlijkse Sacharovprijs voor de vrijheid van denken toe aan de Congolese arts Denis Mukwege. Het is een blijk van respect voor diens jarenlange hulp aan verkrachtingsslachtoffers in het door oorlog verscheurde oosten van de Democratische Republiek Congo (DRC). In 2012 overleefde Mukwege een aanslag op zijn huis. Zijn kleindochters kwamen om bij een andere moordaanslag.

Mukwege wordt wereldwijd geprezen om zijn strijd tegen seksueel geweld als oorlogswapen. Maar er is ook kritiek op alle aandacht.

Prominente Congolese ontwikkelingswerkers wijzen erop dat vrouwen zich als verkrachtingsslachtoffer moeten voordoen om gratis medische hulp te krijgen.

"Dat is een heel klein percentage. Misschien denken jullie in het Westen dat arme mensen geen waardigheid meer hebben. Ik ken vrouwen die verkracht zijn, maar er toch op staan om hun consult te betalen. Een Congolese vrouw accepteert pas gratis hulp als ze enorm lijdt.

"Maar ik weet dat er in Kinshasa mensen zijn die hun ogen sluiten voor wat hier gebeurt. Onze president (Joseph Kabila, red.) is nooit in het ziekenhuis geweest. Ik heb hem voorgesteld om met slachtoffers te komen praten, maar hij weigerde. Dat is zijn recht. Maar wil je dat ik de problemen ontken omdat de president zijn verantwoordelijkheid niet neemt?"

Feit blijft dat uw ziekenhuis op miljoenen euro's donorgeld kan rekenen, terwijl voor problemen die minder media-aandacht krijgen, de kas leeg blijft. "Ik denk niet op die manier. Als er geen verkrachte vrouwen meer zijn, zullen onze cardiologen evengoed zieken blijven behandelen." Maar ik ontken niet dat er organisaties zijn die verkrachte vrouwen gebruiken als handelswaar om fondsen los te weken. Dat is verfoeilijk. Wie denkt dat hij tot het einde van zijn leven geholpen moet worden, is geen goede burger van dit land.

"Tegen mensen die klagen over donorgeld zeg ik: Werk, want dit land heeft potentieel. Congo is onze eigen verantwoordelijkheid. Het enige dat wij nodig hebben is vrede. We hebben een rijk, groen land met veel water en natuurlijke hulpbronnen. Buiten deze oorlog zie ik geen reden waarom een Congolees zijn hand moet ophouden.

"Maar twintig jaar oorlog heeft een hele generatie kapotgemaakt. Rebellen beginnen te verkrachten op hun twaalfde. Ze besmetten slachtoffers bewust met hiv. Ik opereerde een baby van één jaar oud, verkracht door een volwassene. Seksueel geweld is een oorlogswapen dat wordt gebruikt om gemeenschappen te vernietigen."

Volgens Human Rights Watch komen de meeste verkrachtingen op het conto van het Congolese regeringsleger FARDC.

"Het Westen legt de schuld graag bij de bevolking. "Kijk, ze vermoorden hun eigen broers en zussen." Maar ik zie soldaten die geen enkele lokale taal spreken. FARDC is een ongeordend zootje van moordenaars en verkrachters, vaak uit buurlanden, die in het leger werden geïntegreerd en hun misdaden daar gewoon voortzetten, beschermd door de overheid. Even serieus, dat is geen leger."

De Congolese overheid beweert de straffeloosheid aan te pakken. Ziet u verbetering?

"Nee. Er zijn in Oost-Congo weinig mensen die geen familielid, vriend of buur hebben verloren, maar de daders lopen vrij rond. Een soldaat heeft mijn kleinkinderen vermoord. Op klaarlichte dag van dichtbij neergeschoten. Twee meisjes, negen en elf jaar oud. We hebben de dader aangeklaagd. Hij heeft twee dagen vastgezeten! Het probleem is dat we gestopt zijn met wenen en roepen, met gerechtigheid te vragen. Iedereen accepteert dat dit doorgaat."

"We hebben een nieuw leger nodig. Laat elke gemeenschap twee eerlijke, niet op wraak beluste jongeren aanwijzen, leidt ze op en bouw daarmee een leger van 50.000 man. We zullen zien of het leger blijft verkrachten."

Wat doe je met de soldaten in het huidige leger? Dreigen zij niet opnieuw de wapens op te nemen?

"Ze mogen wegen, scholen en ziekenhuizen bouwen en het land bewerken. Geef een soldaat die nooit 100 dollar in zijn zak heeft gehad 1500 dollar loon, en hij zal werken en voor zijn familie zorgen."

Daar is veel geld voor nodig.

"Weet je hoeveel de VN-vredesmissie MONUSCO al tien jaar kost? Meer dan een miljard dollar per jaar. Dat kan je in jobs en infrastructuur investeren. Maar blijkbaar hebben we niet dezelfde prioriteiten als de internationale gemeenschap. De onze zijn vrede en ontwikkeling."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden