Het enige dat werkt tegen al die patat op school, is verbieden

Betuttelend. Dat was de voornaamste reactie op het voorstel van het Amsterdamse PvdA-raadslid Maarten Poorter om rondom middelbare scholen tot twee uur 's middags een patatverbod af te kondigen. Hij was overgewichtstechnisch geschrokken van het feit dat hij in de pauze leerlingen met broodjes döner kebab en Turkse pizza's van een nabijgelegen snackzaak in de weer had gezien.

Brian Benjamin, raadslid voor de VVD, ziet het patatverbod niet zitten. "Scholieren moeten zelf de motivatie hebben om voor een gezonde leefstijl te kiezen", zei hij in het Radio 1-programma 'Vrijdagmiddag Live'. "Het is een illusie dat je alles wat slecht is bij jongeren weg kunt houden." Zelf gaf hij de voorkeur aan 'een stukje voorlichting'.

Dat is een wat merkwaardig standpunt, aangezien we in Nederland een lange traditie hebben van het beschermen van onze pubers tegen dingen die weliswaar lekker zijn, maar niet goed voor hen. Alcohol mogen ze niet kopen, en Benjamins eigen VVD werkte per regeerakkoord mee aan de maatregel dat coffeeshops zich voortaan niet langer in een straal van 350 meter van een middelbare school mogen ophouden.

Die bescherming is noodzakelijk, aldus pubergespecialiseerde hersenwetenschappers als Eveline Crone. In haar boek 'Het puberende brein' legt ze uit dat bij jongeren het hersencentrum dat beloningen najaagt sneller ontwikkelt dan de frontale cortex, het gebiedje dat op deze impuls een rem zet. Het effect is dat bij pubers genot het geregeld wint van gezond verstand - hoeveel stukjes voorlichting dat je er ook tegenaan gooit.

Voor het brein maakt het weinig uit of het genot afkomstig is van drank, drugs of lekker eten; in beide gevallen reageren ongeveer dezelfde beloningscircuits. De voedingsindustrie profiteert hiervan. In het boek 'Laat je niet volvreten' van David Kessler valt te lezen hoe Unilever onderzoek deed naar deze kwestie: "Voor productontwikkelaars is het interessant om elementen aan een etenswaar toe te voegen waardoor die etenswaar heel begeerlijk en lekker wordt, zowel in eerste instantie als na herhaalde consumptie". De ondervraagde consumenten lieten er vervolgens geen misverstand over bestaan welk voedsel het beste aan die omschrijving voldeed: vette en calorierijke producten.

De motivatie om dat begeerlijke eten in handen te krijgen is groot, zoals een experiment met ratten fraai illustreert. Om de rattenvariant van een broodje döner te verdienen - een slok van een vet en zoet drankje - moesten de beestjes hun neus een aantal keer in een gat steken. Om hun motivatie goed op de proef te stellen, werd de prijs van het drankje steeds hoger, maar dat weerhield ze er niet van om voor het veertiende slokje hun neus maar liefst zevenenzeventig keer in het gat te duwen. Alleen voor cocaïne gaan ratten langer door. Maar, zo observeerden de onderzoekers, veel scheelde het niet.

Van cocaïne zegt echter niemand dat mensen maar zelf de motivatie moeten hebben om er niet voor te kiezen. Het huidige drank- en drugsbeleid erkent dat sommige dingen zo lekker zijn dat een minderheid van de frontale cortexen er niet tegenop kan, en dat een algemeen verbod het enige middel is om deze mensen te beschermen. Het patatverbod past bij deze gedachte: soms moeten pubers voor hun eigen bestwil betutteld worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden