Het energiebedrijf laat het bad vollopen/Energiegigant

Wat ik zou willen? Dat mijn energiebedrijf mijn verwarming regelt. Stel nou dat 's nachts mijn verwarming kapot gaat en mijn energiebedrijf weet dat eerder dan ik. Dan staat er 's morgens een monteur op de stoep die zegt: 'Goeiemorgen meneer Swelheim, er is iets met uw verwarming, daar kom ik wat aan doen'. Hij repareert de boel, zodat de kachel snort als ik 's avonds thuis kom. Prachtig! Als zoiets kon, zou ik dat meteen doen en ik wil graag voor die service betalen. Er is afschuwelijk veel loos in de wereld, maar Nederland is een rijk land. Mensen willen dat soort dienstverlening, zodat ze zelf geen omkijken hebben naar hun apparatuur.''

Praten over de toekomst, Tob Swelheim geniet ervan. Hij doet dat geregeld, met wat hij noemt de 'Willie Wortels' van Nuon; zijn hoofd leegmaken, z'n fantasie laten gaan, luisteren naar anderen, ideeën uitwisselen. Verandering, daar voelt Swelheim zich prettig bij. Tien jaar geleden vroeg de Raad van Commissarissen van PGEM of hij het Gelderse energie- en waterbedrijf wilde leiden. “Ze durfden toen al te kiezen voor een vent als ik en dat hadden ze goed gezien. Ze zochten iemand die de zaak los zou trekken. De commissarissen vermoedden dat er veel zou veranderen in de energiewereld. Het heeft negen jaar geduurd, maar nu is het er: concurrentie. Ik voel me prettig als er veel in beweging is. Er zijn mensen in de nutssector die zich tegen de veranderingen hebben verzet. Die alles bij het oude wilden laten. Dat kon niet. In Groot-Brittannië is concurrentie, in de Verenigde Staten ook. De stroomprijzen dalen er. Dus zeggen de grote bedrijven hier: dat willen wij ook. Die bedrijven zijn de drijvende kracht achter de liberalisering. Als je dat weet, weet je dat verzet geen zin heeft.”

Om in de concurrentieslag met binnen- en buitenlandse stroom- en waterleveranciers het hoofd boven water te houden, kozen het Gelders-Friese Nuon, het Noordhollandse ENW, het Zutphense gasbedrijf Gamog en het Leidse energiebedrijf EWR voor een fusie. Nuon ENW _ zoals het gefuseerde bedrijf heet _ zal stroom leveren aan 2.5 miljoen klanten, gas aan 1.8 miljoen mensen, warmte aan 64 000 bedrijven en water aan 411 000 huishoudens en bedrijven. Het leek daarmee op weg het grootste energiebedrijf van Nederland te worden. Maar de fusie tussen PNEM/Mega en Edon, die woensdag bekend werd gemaakt, levert een bedrijf op met een iets hogere omzet.

Het gaat snel in energie-land. Tobias (Tob) Swelheim, geboren in Almelo, zoon van een textielarbeider die opklom tot directeur, weet dat. Hij wordt voorzitter van de Raad van Bestuur van Nuon ENW.

Kranten noemen Nuon ENW al 'de energiekolos' en 'hèt stroombedrijf van Nederland'. U bent de baas. Leuk? “Toen ik voor de functie gevraagd werd, dacht ik bij mezelf: nou . . .”

U kon toch nee zeggen?

“Ik ben 61 en moest er echt even over nadenken. Ik heb geen nee gezegd. Ik vind het ook heel mooi. Het is uitdagend. Ik doe het vier jaar, dan stop ik.” “Dat de kranten schrijven over energiekolos, is niet prettig. Eerst maar even waarmaken, denk ik dan. Ik lijk op ,uh hoe heet die man, Tijl Uylenspiegel. Die ging huilend de berg af omdat hij wist dat hij daarna weer moest klimmen, en klom lachend omdat er daarna een afdaling kwam. Mijn ervaring is: niets is wat het lijkt. Als je met je achterste in de modder zit, lijkt het of heel de wereld modderig is. Dat is natuurlijk niet zo. Ik zie meestal lichtpunten in de ellende. Maar ik ben ook iemand die zich zorgen maakt als iedereen zegt dat het fantastisch gaat. Ik lach als ik de berg op fiets.”

Waar fietst u nu?

“Nuon ENW staat aan het begin en we fietsen omhoog. Er moet ontzettend veel gebeuren. Vier bedrijven moeten één bedrijf worden. De afgelopen jaren is de ene fusie op de andere gevolgd. Daar kunnen werknemers apathisch van worden. We moeten ze blijven motiveren. De cultuur moet compleet veranderen. Vroeger waren we nutsbedrijven, monopolisten. Nu moeten we concurreren. We moeten naar de klanten toe, naar ze luisteren, bedenken of we kunnen uitvoeren wat zij willen. Dat vergt veel tijd. We nemen nu ook een ander soort mensen aan. Maar ik denk dat we over vier jaar een eind op weg zijn. Dan naderen we de top van de berg.”

Sinds er concurrentie is in de telefonie hebben we opeens voice-mail, wisselgesprekken en andere leuke dingen. En bellen wordt steeds goedkoper. Wat doet Nuon ENW in 2020?

“Die telecomwereld, daar gaat het heel snel. Nu hebben ze weer een apparaatje waarop je kan zien wie jou belt. Geweldig, dat wilde ik altijd al weten. Ze verkopen zo een paar miljoen van die apparaatjes. Zo makkelijk hebben wij het niet. Energie, water, dat heeft een langere incubatietijd. Zij hebben hun Primafoon-winkels, wij niet. Onze toekomst ligt in de dienstverlening. Het energiebedrijf kan in 2020 op afstand de verwarming aanzetten. Of je bad laten vollopen vlak voordat je thuis komt. En tegelijk het koffiezet-apparaat aanzetten. We kunnen de wasmachine laten draaien op een moment dat de stroom goedkoop is. En de deur van je huis automatisch sluiten. Beveiliging is een interessante markt voor ons.”

“De meteropnemer komt niet meer in 2020. Wij kunnen zien wat het verbruik is en geven tips om het verbruik te verminderen. We kunnen heel ver gaan. Je zou iemand die altijd tijdens piekuren in bad zit, kunnen waarschuwen. Zo van: 'Mevrouw, u baadt in piekuren. Dat kan goedkoper'. Of we draaien gewoon de kraan dicht, haha. We zouden het lamplicht van kleur doen kunnen veranderen als de stroom opeens duurder wordt. 'Tob heeft zijn stroom zeker duur ingekocht', weten de mensen dan. Haha.”

“We blijven stroom en water leveren. Maar anderen doen dat in de toekomst ook. Stroom kopen bij Albert Heijn of bij een bank wordt heel normaal. Zij hebben die stroom eerst van ons gekocht en verkopen het door. Een Schotse vakbond verkoopt nu al stroom aan zijn leden.”

“In nieuwe wijken heb je in 2020 gescheiden waterleidingen. Schoon drinkwater, iets minder schoon water voor het toilet. Veel meer nieuwe mogelijkheden zijn er voor het bedrijfsleven. Wij kunnen hun hele energie- en waterhuishouding regelen, hun water zuiveren, hele kringloopsystemen voor water ontwikkelen. Water wordt toch een belangrijke markt, vooral in het buitenland. Neem Tsjechië. Toen dat land begin vorig jaar blank stond, kwam er geen water meer uit de kraan. Het hele waterleidingsysteem werkte niet meer. In veel landen dreigt een tekort aan water. Ik kan me voorstellen dat we in de woestijn van Californië een kringloopsysteem voor water ontwikkelen. Over vijf jaar komt twintig procent van onze winst uit het buitenland. Dat percentage neemt toe. Water wordt goeie business.”

Met telecom is nog meer te verdienen. Toch hebt u net uw belangen in Telekabel verkocht. Terwijl u ruim een jaar geleden beweerde dat de kabel de toekomst had. Kabeltv, tientallen tv-kanalen, high-speed Internet, allemaal nieuwe diensten waarin Nuon miljoenen zou investeren.

“Da's waar en ik vind het persoonlijk jammer dat we Telekabel hebben verkocht. Ik vind het leuk om veel verschillende dingen te doen. Maar het moest wel. We moeten miljoenen investeren in water, in stroom. Ook multimedia vergen enorme investeringen. Dat alles bij elkaar, werd te veel. We stappen uit het afval, en uit de kabel. Jammer. De combinatie water-energie-kabel bood mogelijkheden. Korting op je stroom als je bij ons een abonnement op de kabel neemt bijvoorbeeld. Of andersom.

Maar ja, filosoferen over de toekomst is leuk, het komt aan op de praktische uitvoering, en op geld. Om dat bad op afstand te laten vollopen en die andere leuke dingen voor klanten te regelen, moet het stroomnet aangepast. Dat kost per huishouden zo'n 500 gulden. We moesten indikken, kiezen. Vorig jaar is het besluit gevallen: water en energie, dat is onze kern, daar weten we veel van.''

In de toekomst kun je ook informatie verzenden via het elektriciteitsnet. Dan heb je geen kabel nodig. Wilde u soms daarom van Telekabel af?

“Haha, dat vraagt u me nu we het hebben verkocht. Nee, je kan informatie doorgeven via het stroomnet. Bijvoorbeeld de gegevens die je nodig hebt om op afstand de meterstand op te nemen, om te weten wanneer dat bad vol moet, voor de beveiliging van een huis. Maar zaken als Internet en films, die gaan niet via het stroomnet.”

Wordt stroom goedkoper? En voor wie? De concurrentie op de telecommarkt baat vooral de grote bedrijven.

“Stroom en gas worden eerst duurder. Er staat nog veel onrendabele apparatuur en iemand moet dat betalen. Die kosten worden omgeslagen over alle verbruikers. De oude elektriciteitscentrales gaan niet dicht, denk ik. We gaan enorm met elkaar concurreren, we vermoorden elkaar.”

“Daarna worden gas en elektriciteit goedkoper. Over tien jaar een procent of vijftien, maar pin me daar niet op vast. De consument profiteert mee. De overheid houdt toezicht op de tarieven. De prijs van stroom gaat wel variëren, je krijgt aanbiedingen. Maar zoveel verschillende tarieven als nu bij mobiele telefonie, zodat je door de bomen het bos niet meer ziet? Nee, dat zie ik niet gebeuren. In het algemeen geldt: stroom wordt goedkoper en de dienstverlening wordt beter. Dat is toch fantastisch!”

U moet meer geld uitgeven aan reclame, u moet verkopers hebben, handelaren willen wat verdienen, Albert Heijn en die bank willen dat ook en u moet als gewoon bedrijf meer winst maken. Toch gaan de tarieven omlaag. Wat ging er vroeger dan fout?

“Ach, fout, dat kun je niet zeggen. Het oude nutsbedrijf hoorde in een bepaalde tijd. Zij waren monopolist in hun gebied, ze hoefden niet te luisteren naar hun klanten. Nu moet dat wel. Het moet beter, het moet goedkoper. Concurrentie maakt veel los. Er komt een andere mentaliteit. Daarbij moet je goed in de gaten houden wat je klanten willen. Als je iets wilt maar dat niet zelf kunt, moet je een bedrijf kopen dat het wel kan. Of fuseren. Ik denk dat wij over twintig jaar nog bestaan en dat ons hoofdkantoor in Nederland staat. De kans is groot dat we dan een buitenlandse partner hebben. Misschien staan we genoteerd op de beurs. Een buitenlands bedrijf zou ons natuurlijk kunnen overnemen. Maar dat kunnen we zelf voorkomen. De fusiegolf gaat wel door. In de jaren tachtig waren er honderd energiebedrijven. Nu dertig. In 2020 zijn dat er vijf, waarvan vier buitenlandse. Die vijfde, dat is Nuon ENW.”

Wordt het zakelijker, harder of leuker bij Nuon ENW?

“Zakelijker, maar zakelijker hoeft niet minder leuk te zijn. Het gaat erom dat mensen gemotiveerd zijn, dat ze zich kunnen ontwikkelen, dat ze goed in hun vel zitten. Wie gemotiveerd is, overtreft zichzelf. Daar maken we bij Nuon veel werk van en dat blijft zo. Coachend leiding geven, dat is belangrijk. Nederland is de Verenigde Staten niet en dat wordt het ook niet.”

“Als de Amerikanen hun harde stijl van zakendoen opdringen, komt er een tegenreactie, daar ben ik van overtuigd. Ik houd niet van ellebogenwerk. Zelf heb ik mijn ellebogen nooit gebruikt. Ja, ik deed wel wat om op te vallen. Toen ik bij DSM werkte, haha, als het dan beoordelingstijd was, dan liet ik me via de intercom niet een, maar twee keer oproepen. Telefoon voor meneer Swelheim, klonk het dan. En ik liep met harde stappen een paar keer langs de directiekamer, zodat ze dachten; nou, nou, die Swelheim is ook druk bezig.”

Groene stroom, energiebesparing, komt daar nog wat van terecht nu het allemaal zakelijker wordt? Shell hangt toch ook geen bordje op: gebruik minder benzine?

“Shell maakt toch ook producten waardoor een auto minder benzine verbruikt? Energiebesparing is geen straf, het is een uitdaging en er is goed mee te verdienen. Bijvoorbeeld door zuinige verwarmingsapparatuur te leveren. En groene stroom blijft ook.”

“In de volgende eeuw is er veel behoefte aan duurzaamheid. De regels voor bouwen worden steeds strenger, water moet gezuiverd, er komt vraag naar kringloopsystemen voor water. Dat wij daarin actief zijn, is echt niet alleen omdat dat maatschappelijk gewenst is. Het is ook business.”

Wat is in 2050 het belangrijkst: God, geld, geluk?

“Voor veel mensen is dat nu geld. Onmiskenbaar. Voor mij is dat geluk. En dat blijft het.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden