Het einde van het plakje cake

Mensen richten hun leven in naar eigen goeddunken. En als het even kan ook hun einde. De traditionele uitvaart, met drie muziekstukken, een speech en koffie met een plak cake, is niet langer de enige manier.

Toen Pieter Ettema's vrouw Mandy in november 2011 overleed, was duidelijk dat haar begrafenis druk bezocht zou worden. Mandy was 41 jaar, moeder van twee jonge kinderen, ze werkte in het onderwijs en was daarnaast kunstenares. Ze had, kortom, veel vrienden en kennissen. Toen duidelijk was dat zijn vrouw de strijd tegen haar ziekte had verloren en Mandy zei dat ze haar laatste weken graag thuis in Hilversum wilde doorbrengen, ging Pieter op zoek naar de papieren van de uitvaartverzekering.

Ooit, toen het idee van een begrafenis nog ver weg en abstract was, had hij zijn gezin verzekerd bij Dela. Pieter Ettema: "Dela bleek een contract te hebben met een uitvaartonderneming in Amsterdam-Zuid, waar Hilversum ook onder viel. Ik voelde er weinig voor de uitvaart buiten onze woonplaats te houden, dus liet ik een geldbedrag uitkeren." Dat bedrag viel helaas een stuk lager uit dan de vergoeding die Dela bood als hij wél met hen in zee ging. Via via vond Ettema een uitvaartondernemer in de buurt, maar toen hij haar offerte van 20.000 euro ontving, besefte Pieter dat hij het afscheid van zijn vrouw anders moest aanpakken.

Ettema: "Een jaar eerder had Mandy samen met een goede vriendin een atelier betrokken in het oude postkantoor van Hilversum. Een prachtige lichte ruimte van twintig bij twintig, waar ze helemaal in haar element was. Ineens dacht ik: waarom doen we het niet daar? Toen ik het haar vertelde, was ze blij."

Ook de uitvaartondernemer die Ettema inmiddels had gevonden, vond het een goed plan en dus werd Mandy, nadat ze was overleden en thuis was opgebaard, op de dag van de begrafenis naar het atelier gebracht.

Ettema: "Het werd een bijzondere dag. We hebben de kist, die door onze kinderen was beschilderd, in het atelier gezet. Mijn broer is muzikant en zijn vrouw kan goed zingen, dus zij hebben een lied uit de film 'As It Is In Heaven' gespeeld. Precies op dat moment scheen de zon door het raam op de kist. De kinderen hadden schilderijen gemaakt, die we samen naast de kist hebben gezet. Mijn ouders, Mandy's vader en zussen, onze nichtjes en neven: iedereen heeft iets gedaan. Zelf heb ik heb een brief voorgelezen en een stuk van Chopin gespeeld op de piano, terwijl alle kinderen rustig op de grond rondom de kist zaten te kleuren. Aan de hele dienst, de begrafenis en de borrel daarna, kwam geen onbekende te pas. We hebben alles zelf gedaan."

De traditionele uitvaart, met drie muziekstukken, een speech en koffie met een plak cake, is niet langer de enige manier van begraven. Begrafenisondernemer Hester Hobbelink (33) begrijpt dat wel. "Mensen zijn steeds meer gewend hun leven in eigen hand te nemen. Ze zijn mondiger, weten goed wat ze willen en zijn minder gevoelig voor 'hoe het hoort'. Vroeger was een uitvaartondernemer vrij bepalend. De nadruk lag op het uit handen nemen van de zorg en alles keurig regelen. Dat hoort nog steeds bij mijn taken, maar je kunt als uitvaartondernemer meer bieden.

De mensen voor wie ik een uitvaart begeleid, willen, vooral als ze nog wat jonger zijn, zelf bepalen hoe het afscheid van hun vader, zus of partner eruitziet."

Hobbelink richtte dit jaar Hier en Hierna op, een kleinschalige uitvaartonderneming in Amsterdam, die begrafenissen en crematies op maat biedt. Ze is daarin niet de enige. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek stijgt het aantal uitvaartondernemingen al vijftien jaar en dan vooral de kleine bedrijven.

Hobbelink begeleidt elke uitvaart van begin tot eind persoonlijk. Ze biedt bijzondere locaties aan, zoals monumenten en theaters. Ze richtte het Bureau Live Muziek op dat studenten van het Amsterdams en Utrechts conservatorium inzet om op uitvaarten te spelen en ze is mede-initiatiefnemer van De Amsterdamse Kist: een kist gemaakt van Amsterdams hout. Hobbelink: "Mensen willen een afscheid dat bij de overledene en bij henzelf past. De behoefte om dicht bij huis te blijven is groot en een aula is voor sommige mensen te onpersoonlijk. Als de familie nog niet weet waar ze het afscheid willen houden, vraag ik vaak of de persoon die is overleden graag op een bepaalde plek kwam; een theater of restaurant. Als dat zo is, zoek ik uit of die plek geschikt is voor een afscheidsdienst, een condoleance of borrel na afloop."

Hoewel de mogelijkheden eindeloos zijn, merkt Hobbelink dat nabestaanden vaak niet op zoek zijn naar extravagante producten en diensten: "Mensen kiezen meestal voor iets wat ze vaker hebben gezien, maar willen daar wel hun eigen ideeën in kunnen verwerken."

Ook Pieter Ettema had bij de begrafenis van zijn vrouw geen uitzonderlijke wensen: "Eigenlijk is wat we hebben gedaan heel gewoon: een stukje muziek, een praatje, weer een stukje muziek. Maar wij hebben wel alles zelf bedacht en geregeld. De uitvaartondernemer hoefde alleen de praktische zaken te regelen, zoals het graf reserveren. Mandy had zelf niet zo de behoefte zich met haar eigen begrafenis te bemoeien. Wel is de voorkant van de rouwkaart door haar ontworpen; dat is een mooie lino die ze in haar atelier heeft gemaakt toen ze al heel ziek was. Ook hebben we haar levensverhaal laten opschrijven door de mensen van Voor Uw Kinderen. Daarvoor is Mandy zo'n tien keer geïnterviewd, ik heb foto's uitgezocht en zij hebben er een prachtig boek van gemaakt, waar onze kinderen straks in kunnen lezen."

Hobbelink zegt dat juist dit soort kleine dingen het verschil maken: "De overledene thuis opbaren, een eigen ontwerp en tekst voor de rouwkaart bedenken, samen de plek bepalen waar het afscheid plaatsvindt, met familie een kist in elkaar timmeren; zolang het binnen de grenzen van de wet valt en het veilig is, kan wat mij betreft alles. Volgens mij sluit dit aan bij hoe mensen nu leven en zelf hun keuzes willen maken. Ik geef ze daar de ruimte voor en de mogelijkheden toe. Ik laat ze zien wat er kan en voer uit wat zij wensen, maar zij bepalen hoe het afscheid eruit komt te zien."

www.hierenhierna.nl

'Schoonheid biedt troost. De kist moet dus mooi zijn'

De kistenmaker

Radboud Spruit (51) ontwerpt en maakt al twintig jaar bijzondere grafkisten voor volwassenen en kinderen.

"De grote uitvaartondernemers zijn niet mijn klanten. Die hebben een boek met kisten uit de fabriek en daar passen mijn kisten niet tussen. Als kind vond ik grafkisten verschrikkelijk eng. Glanzend en met van die knoppen erop. Toen mijn moeder begin jaren tachtig overleed, merkte ik dat niemand er veel voor voelde die kist te dragen. Begrijpelijk, want hij was lelijk en stootte eerder af dan dat hij aantrok. Op dat moment besloot ik mijn eerste kist te maken, voor mezelf. Het werd een coconvormige kist en het maken ervan vond ik zo ontzettend mooi dat ik besloot er mijn beroep van te maken.

Mensen zeggen wel eens: 'Mijn begrafenis moet een feestje worden', maar meestal gaat het niet zo en dat is logisch. De dood is een heel belangrijk moment in het leven, net als een geboorte. Maar het verschil is dat niemand afscheid nemen leuk vindt. Dat neemt niet weg dat je het op een heel persoonlijke en vooral mooie manier kunt doen. Schoonheid biedt troost, daarom moet die kist ook mooi zijn."

www.grafkist.nl

'Als mensen over hun leven vertellen dan gebeurt er iets'

De biograaf

Alexandra Heering (41) legt levensverhalen vast. Ze wordt regelmatig benaderd door familieleden van oudere mensen, maar ook door mensen die ernstig ziek zijn en hun verhaal of een boodschap willen nalaten aan hun kinderen.

"Ik heb gemerkt hoe belangrijk het is om te weten waar je vandaan komt. Veel mensen zijn zich daar niet van bewust. Als kinderen of kleinkinderen lezen wat ik over hun vader of grootvader heb opgeschreven, zeggen ze vaak: 'Ik begrijp nu veel beter wie hij was, maar ook waarom ik ben wie ik ben'.

Ook van jonge mensen vind ik het heel belangrijk dat ze iets achterlaten. Juist omdat er over hen altijd wordt gezegd 'Wat vreselijk dat hij of zij zo jong is overleden'. Door het leven vast te leggen, ligt de nadruk niet meer alleen op het vroege overlijden, maar realiseren mensen zich dat dit korte leven de moeite waard is geweest en dat die persoon daarin veel heeft meegemaakt.

Laatst interviewde ik iemand die heel ziek was. Van tevoren wist ik niet hoe lang hij het gesprek zou volhouden, maar als mensen over hun leven vertellen, dan gebeurt er iets. Ze krijgen op dat moment heel veel energie, ze worden echt gedragen. Dat ontroert mij nog iedere keer."

www.levensinterview.nl

'Mensen zijn erg bezig met wat moois en wat bij hen past'

Het online platform

Liesbeth Steur (49) richtte onlangs samen met haar nicht Esmee, 1001lichtjes.nl op. Een online platform waar bijzondere producten en diensten rondom afscheid worden aangeboden.

"Als interieurontwerper kom ik regelmatig op designbeurzen. Daar zag ik steeds vaker bijzondere afstudeerprojecten die te maken hadden met uitvaart, troost en afscheid. Ik ben me erin gaan verdiepen omdat ik uit eigen ervaring weet dat je, op het moment dat je met een sterfgeval te maken krijgt, vaak niet weet waar je moet zoeken. Wie Googelt op 'mooie urnen' of 'bijzonder rouwboeket', komt al snel bij de grotere, traditionelere aanbieders terecht. Veel wat wordt aangeboden rondom afscheid is gedateerd en ik vind het vaak niet zo mooi, terwijl mensen tegenwoordig juist erg bezig zijn met wat mooi is en wat bij hen past. Op ons platform wordt bijvoorbeeld het stylen van een condoleanceruimte aangeboden. Dat klinkt misschien commercieel, maar ik spreek uitvaartbegeleiders die aangeven dat het sfeervol maken van bepaalde locaties erg welkom is. Wij vinden dat de mensen die deze bijzondere producten en diensten aanbieden het verdienen om gevonden te worden en we willen heel graag aan nabestaanden laten zien dat een afscheid ook anders kan."

www.1001lichtjes.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden