Het eind van een witte enclave

Beeld Marie D. De Jesus

In het plaatsje Nederland in Texas stemden de witte inwoners massaal op Trump. Het voelt al honderd jaar als 'een grote familie'. Is er ook ruimte voor anders zijn? Slot van een serie, waarin Trouw de stemming peilde onder de bewoners.

"Ik hou van Texas, ik hou van de VS", roept een mollige vrouw met paars haar en veel tatoeages op het softbalterrein van Nederland. "Het is hier veel te heet en vochtig, maar ik ben er gek op." 

Styliste Shawn Meek (35) is zo onsportief als maar kan, maar is toch vijf van de zeven dagen op de velden achter de bieb te vinden. Vanaf de zijlijn moedigt ze haar achtjarige dochter Tallyn - 'mijn aapje' - en haar team Dust 'n Diamonds aan. Opa Meek staat ernaast, een vervaagde tattoo van Texas op zijn harige onderarm.

Het stadje Nederland met zijn 17.500 inwoners laat zich als zoveel stadjes in de VS voorstaan op zijn grote verbondenheid en thuisgevoel. Die ontstaan deels automatisch doordat ouders vrijwilligerstijd stoppen in sportclubs, parken, kerken en scholen en elkaar steeds tegenkomen. Softball is een sport voor meisjes, maar het valt op hoeveel mannen hier met liefde staan te coachen en te trainen.

Shawn Meek geniet volop van de meiden: "Ze willen zo graag leren en beter worden." Ja, ook Meek stemde op Donald Trump. Ze is voor abortus, anders dan de fanatieke kerkgangers. Maar ze is er zeker van dat de president ondanks zijn seksistische opmerkingen echt wel van vrouwen houdt. "Als we in mijn garage drinken, praten we net zo grof." 

Dan schreeuwt ze richting veld: "Schiet op schatje." Nederland is een goede plek voor vrouwen, stelt ze. "Er zijn kansen genoeg, je hoeft ze alleen maar te grijpen." Ze leert Tallyn dat ze van niemand iets moet pikken. En wat wil Meek voor haar dochters toekomst? "Dat maakt mij niet uit, als zij maar gelukkig is."

Wie denkt dat alle Trumpstemmers wit, boos en arm zijn, heeft het mis. Trump won vooral dankzij de kleinere steden en haalde maar liefst 80 procent van de stemmen in het welvarende Nederland. Hier betaalt de olie-industrie bovengemiddelde lonen plus gezondheidsverzekering terwijl Texas daarin juist achterloopt. 

Het leven is goed in Nederland, zo voelt het voor de meesten. De Amerikaanse Droom is bereikt. Toch sloeg de slogan 'Make America Great Again' ook aan bij de Niederlènders die beslist niet boos en gefrustreerd overkomen maar juist Texaans hartelijk.

Iedereen geeft hoog op over de hechte banden. Ze zijn trots op hun noaberschap of, meer Bijbels verwoord: 'Een goede Samaritaan zijn'. "Als je hier autopech krijgt, zal er direct iemand stoppen om je te helpen", zegt Dick Nugent (82), burgemeester sinds 2004. Nederland is vooral middenklasse. "Niets bijzonders, maar wij zijn opgevoed om anderen te helpen."

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld Marie D. De Jesus

Onderlinge verbondenheid

Wat verbindt de Nederlanders zo? Het is een combinatie, denkt hij. "Enerzijds zijn we heel relaxed, anderzijds proberen we de kwaliteit van leven altijd te verbeteren." Nederlanders voelen zich hier thuis en deel van de gemeenschap, zegt Nugent. 

Pastor Brandy Stevens van de First United Methodist Church geeft een vergelijkbare verklaring voor dat thuisgevoel. "Velen zijn hier opgegroeid. Nieuwkomers hebben zich goed aangepast. Voor hen is de kerk een plek om te wortelen. De onderlinge verbondenheid zorgt voor welbevinden. In onze kerk komen kinderen en kleinkinderen van leden, dat geldt voor alle kerken in Nederland."

Zou president Trump met zijn strijdkreet duiden op de nostalgische dagen vóór de komst van de airconditioning? Toen er overmatig gezweet werd in de Texaanse zomers waar veertig graden met een hoge luchtvochtigheid normaal is. Rookie Billy Neal was in 1957 net begonnen, als enige agent in Nederland. Vanwege de hitte sliep iedereen met de ramen open. Neal reed 's nachts rondjes om insluipers met zijn blauwe zwaailicht schrik aan te jagen. 

Nederland en de misdaad waren overzichtelijk: "Veel dronken chauffeurs, het was toen niet zo streng." Sinds moeders die een kind verloren aan dronken rijders actievoerden, is dat veranderd. Er werd te hard gereden en soms zaten van huisvaders de handen los. "Hun vrouwen waren te bang om aangifte te doen. Inmiddels kunnen we zonder aanklacht een mishandelaar oppakken."

Vrouwen kwamen er in die goede oude tijd bekaaid af, net als zwarte Texanen. Tot 1967 waren onderwijs, openbaar vervoer, horeca en parken raciaal gesegregeerd. Heel Nederland was overzichtelijk blank. Nou ja, op enig moment kwam er één zwart stel wonen. Een paar gekleurde families bleven aan de andere zijde van de gemeentegrens. Waar gingen hun kinderen dan naar school? "Dat ene echtpaar had geen kinderen", meldt Neal.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld Marie D. De Jesus

In 1960 werd Neal tot chief of police gekatapulteerd. De jongste van heel Texas. "Lastig. Velen twijfelden of het me zou lukken." Zijn strategie: "Ik ben een mensen-mens en maakte veel vrienden." Neal bleef politiechef tot 2001, alweer zo'n record. "Na mijn pensioen miste ik het werk en de ochtendkoffie met collega's enorm." In 2002 ging hij daarom maar de politiek in. Nu is Neal (82) alweer vijftien jaar raadslid.

Langzaam maar zeker is in Nederland de bevolkingsamenstelling veranderd. In 2010 woonden er 4 procent zwarten, 13 procent latino's en 79 procent witten. Niet alle Trumpstemmers zijn bij voorbaat xenofoob maar de integratie moet nog wat soepeler lopen. Bij de ambtenaren zijn er van de 116 pas 5 met een kleur.

 "Sommige zwarte ambtenaren zijn weer weggegaan", meldt burgemeester Nugent. Waarom weet hij niet, 'chauffeur op de vuilniswagen is op zich een goed betaalde baan. Onderling pesten kan het niet geweest zijn', dat pikt Nugent niet. "We hebben wel een zwarte ambtenaar uit Beaumont weten weg te lokken, zij is opzichter."

Hoe kon Nederland zo lang wit blijven, terwijl buren Beaumont en Port Arthur voor de helft verkleurden? "Wij waren hier happy, zij daar", zegt de burgemeester. Zo gaat het overal, mensen kiezen gemeenschappen uit om te wonen waar zij zich veilig voelen en verwantschap ervaren. 

In de VS is politieke voorkeur inmiddels bepalend bij kiezen van een nieuwe woonplaats. "Wit en zwart gaan niet samen", laat Billy Neal - altijd Democraat geweest, tot Trump - zich ontvallen. "Maar misschien ben ik wel te oud", volgt daar snel op. De burgemeester meldt dat er in Jefferson county waar Nederland onder valt, voor het eerst een zwarte sheriff is gekozen, een vrouw: "

Onze scholen zijn goed, mede dankzij de belastingbijdrages van de olie-industrie. De onroerend-goedbelasting laag. Er is in Port Arthur veel bendegeweld, dus er zullen heus wel meer zwarte buren hierheen verhuizen."

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld Marie D. De Jesus

Kiesdistricten

Wit Texas heeft sinds het afschaffen van de slavernij in 1865 middels wetten, regels en geweld ex-slaven in een inferieure positie gehouden. In de jaren twintig wilde de Democratische partij stemmen in de voorverkiezingen aan witte burgers voorbehouden en kwamen er nog lynchpartijen voor. 

Nog steeds proberen Republikeinen de groeiende minderheidsgroepen bij de stembus weg te houden. Zo deelden zij in 2011 kiesdistricten anders in en nam het Republikeinse Texaanse Congres toen de strengste kieswetten van het land aan, waarbij een wapenvergunning wél als geldige identificatie geldt maar een universiteitskaart niet. 

Rechters in Texas hebben hen dit jaar twee keer op de vingers getikt omdat het verkapt racisme is. De regering Obama steunde dit soort rechters maar in februari liet Trump weten dat hij de Texaanse kieswetten laat voor wat ze zijn.

Vakbondsman Jeff Darby haalt aan hoe zijn zwarte zwager vertelde "dat vanwege de geschiedenis niemand trek had een van de eerste zwarte gezinnen in Nederland te zijn". Op de middelbare school is inmiddels vijf à tien procent van de leerlingen zwart. "Er is hier wel racisme, maar geen Ku Klux Klan. Steeds meer mensen hebben een zwart familielid", zegt hij. Of een Filippijnse schoondochter zoals rancher Glen Koelemay (82): "Al twintig jaar. Ik heb het geaccepteerd en probeer niet te discrimineren."

Nederland kent niet de beruchte mentaliteit van het slavenhoudende Zuiden. De olieindustrie heeft altijd vakbonden gehad en werknemers uit het hele land getrokken. Toch zijn de kernwaarden van conservatief plattelands Amerika hetzelfde. Alles draait om de drie G's: God, Guns en Gays. In stadjes is religie buitensporig belangrijk, met een andere invulling van christendom en solidariteit dan bij ons. Nederland barst van de kerken en bijbelstudiegroepen, van apostolisch via baptisten naar methodisten en terug. Dat bijna alle Nederlanders een of meerdere wapens hebben is de tweede G.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld Marie D. De Jesus

En Gays? Hoort openheid bij de geroemde dorpswaarden? Het stadje blaakt van de heteroseksualiteit. Ambtenaren stellen foto's van getrouwde heterokinderen pontificaal voor de bezoekers op. Een openlijke homo-collega is er niet. Om de verbondenheid te vergroten organiseert de gemeente veel festiviteiten, zoals het populaire Heritagefestival. Dat zou op de Nederlandse afkomst slaan maar blijkt een kermis met eetkraampjes en een dubbelkoppige ratelslang. 

Promotie van traditionele vrouw-man verhoudingen gebeurt in de vorm van missverkiezingen. Miss Nederland, Junior Miss, Little Miss, Petite Miss, Young Miss, Tiny Miss, Tiny Princess, Kleine Hummel. Het ideaalbeeld is eenvormig: elk meisje dat meedoet heeft lang haar, op de peuters na. Die zijn ter compensatie opgetuigd met een buitenboord formaat strik.

De kermiswagen met regenboogvlaggen is er niet om homojeugd een hart onder de riem te steken. Het blijkt de liefdadigheidsorganisatie Rainbow Days die zich inzet voor achterstandskinderen. In de VS heeft homogelijkheid een enorme sprong gemaakt omdat ook bij Republikeinen familieleden uit de kast kwamen. 

Neem de lesbische dochter van Dick Cheney, vicepresident van 2001 tot 2009. Sinds zijn terugtreden is deze conservatief pro homohuwelijk. Maar in Nederland blijven gays nog onzichtbaar en onbesproken - 'Ik ken er geen'. Hetero zijn is de onuitgesproken norm. Volgens pastor Stevens 'houdt Jezus van iedereen' maar is het onderwerp homoseksualiteit 'nog niet aan de orde geweest'. "LG whatever", moppert een oude Trumpfan, verwijzend naar de ellenlange afkorting voor seksuele minderheden LGBTQI.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Beeld Marie D. De Jesus

Vergrijzing

Een volgende demografische verandering is vergrijzing. Bij de kerken is het proces al ingezet. De betrokkenheid bij lokale politiek neemt af, vooral onder jongeren. De opkomst bij verkiezingen zakt steeds verder onder de 30 procent, tegenkandidaten voor het bestuur zijn er al niet meer. 

Van Trumps beleid is zo snel niets te merken in Nederland. Er is bijvoorbeeld geen kliniek van Planned Parenthood dat helpt met gezinsplanning en waarvan Trump nu de subsidie intrekt. Inwoners hebben meer aan hun eigen gemeentebestuur. Maar die band is lauw. Bij een informatieavond over de vernieuwing van twee mijl Nederland Avenue kwamen precies tien omwonenden opdagen, de tweede avond nog geen vijf. "Als je vrijwilligers oproept om een wijk op te ruimen, of parkbanken te schilderen komen ze wel", zegt de burgemeester.

Zorgen zijn er vooral over de lange termijn, over de afhankelijkheid van de petrochemische industrie. Over de periodes dat de oliecyclus een dieptepunt bereikt zoals nu, en Nederland pijn voelt. Het verklaart mede die 80 procent die op Trump stemde: hij belooft industriebanen. Want er is geen Starbucks in Nederland, geen filiaal van de HEB-supermarkt, geen Holiday Inn of Dunkin' Donuts. Er zijn alleen familiebedrijfjes. 

Als studenten weg blijven trekken voor ander werk dan een oliebaan verlies je de slimste inwoners, klinkt het op het orkaanvaste stadhuis. Kenmerkend voor kleinsteeds Amerika is de inwaarts gerichte blik. Europa is ver weg. Toch is dit bij uitstek de tijd dat de buitenwereld Nederland bereikt. Rond 2040 zijn witte Amerikanen een minderheid, de verkleuring is ook in deze uithoek van Texas sinds 2010 in een versnelling gekomen. Op scholen en sportvelden komt de raciale verbinding voorzichtig op gang.

Amerikaanse jongeren zijn ruimdenkender dan ooit over seksuele voorkeur en huidskleur. Ook in Nederland. Wie weet staan er ooit ook foto's van lesbische gezinnen op de ambtelijke bureaus en wint een stoer meisje de slimste- tienerverkiezing. Voorlopig gaat het leven zijn gewone gangetje. "Alles loopt op rolletjes", concludeert de vriendelijke rechter die zijn verdachten altijd zo respectvol aanspreekt: "Het gaat goed met ons."

Lees de eerdere verhalen in deze serie uit Nederland, Texas

Glen Koelemay (82), rancher: Bejaard en rijk, net als president Trump

Nicole Netherland (37), administrateur bij een afvalbedrijf: 'Regels worden opgerekt, presidenten zijn oneerlijk'

Gregory Allport (60), arbeidsongeschikt: 'Dat hele Obamacare is een gedrocht'.

Brandy Stevens (36), dominee-in-opleiding: 'Ik wil geen muur langs onze grens'.

Dick Nugent (82), burgemeester: 'De Democraten hebben de gewone mensen verjaagd'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden