Het eeuwige leven van een besmeurd mantelpakje

Er zijn maar weinig outfits zo beroemd als het framboos-roze Chanel-pakje van Jackie Kennedy. Ze droeg het op de dag dat haar man, precies vijftig jaar geleden, werd doodgeschoten. Wat is er na die dag met dat pakje gebeurd?

Op 22 november 1963 opent president John Fitzgerald Kennedy de gordijnen van Suite 850 op de achtste verdieping van Hotel Texas, Fort Worth. Beneden wacht in de regen een indrukwekkende menigte. Straks zal hij beneden het publiek toespreken, waarna in de ballroom van het hotel een groots ontbijt met de partijleden is georganiseerd. Daarna zal hij samen met zijn vrouw Jacqueline, vicepresident Johnson en zijn vrouw Lady Bird in het presidentiële vliegtuig Air Force One naar Dallas vliegen voor een parade en aansluitend een lunch. Het bezoek is onderdeel van een publiekscampagne om zuidelijke steun te werven voor een herverkiezing in 1964.

Het belooft een koude dag te worden en daarom adviseert JFK zijn vrouw zich warm te kleden. De president vindt het belangrijk dat zijn vrouw er bij dit bezoek extra goed uit ziet. Volgens de biograaf van Jackie, William Manchester, had JFK vlak voor de reis naar Dallas met haar besproken wat ze zou gaan dragen. Hij zei: "Er zullen bij die lunch allemaal rijke Republikeinse vrouwen zijn ... die bontmantels en diamanten armbanden dragen. En jij moet er net zo prachtig uit zien als ieder van hen. Wees eenvoudig, laat deze Texanen zien wat echt goede smaak is."

De keuze voor het bezoek aan Dallas valt op een favoriet van de president: een roze wollen Chanel-pakje met de driekwart lange mouwen en marineblauwe kraag. Jackie combineert het met een blauwe blouse, blauwe pumps en handtas en de bijpassende roze dophoed (de pill box hat), Jackie's handelsmerk.

Ondanks de weersvoorspellingen is het een voor het seizoen ongekend warme dag. De Air Force One komt om 11:38 uur aan op Love Field, Dallas. Op een van de weinig gepubliceerde kleurenfoto's zien we een stralende Jackie in haar roze pakje, met een boeket rozen en onder een strak blauwe lucht.

Op het moment dat het gezelschap in de open presidentiële limousine stapt om een rondrit door de stad te maken, schijnt de zon fel aan de hemel. De menigte is uitzinnig en niets lijkt erop dat niet veel later een grote tragedie zal plaatsvinden.

Het bebloede pakje
De parade met de presidentiële limousine rijdt langzaam Dealey Plaza op. Gouverneursvrouw Nelly Connally, die samen met haar man voorin zit, draait zich om en verwoordt het gevoel bij het publiek: "Mr. President, u kunt niet zeggen dat Dallas niet van u houdt". Om 12:30 uur worden de schoten gelost die de president fataal worden.

Dankzij kleermaker Abraham Zapruder die alles (in kleur en zonder geluid) filmde kunnen we nog steeds getuige zijn van dit dramatische moment in de geschiedenis. Mensen thuis zijn in 1963 aangewezen op de radio of de televisie - maar dat komt bijna op hetzelfde neer, aangezien er geen beelden zijn van de situatie ter plaatse. Ruim elf maanden later wordt een aantal beelden uit de film in kleur gepubliceerd in LIFE Magazine, maar het duurt tot maar liefst 1975 voordat het publiek de film in zijn geheel op televisie kan zien; in de late-night show 'Good Night America'. Mensen in de studio zijn verbijsterd als ze op scherm het fatale schot zien waardoor het hoofd van de president naar achteren slaat.

Lady Bird Johnson die twee auto's achter de limousine reed, herinnerde zich dat ze bij het ziekenhuis aankwamen en door veiligheidsagenten uit de auto werden gehaald. In het voorbijgaan keek ze naar de presidentiële auto en zag "een roze boeket, als een hoopje bloesem, dat op de achterbank ligt. Het was Mrs. Kennedy die over het lichaam van de president heen lag ...", schrijft ze in haar dagboek dat in 1970 onder de titel 'A White House Diary' werd gepubliceerd.

In het ziekenhuis blijkt al snel dat de president is overleden. Ambulancemedewerker Aubrey Rike helpt Jackie haar trouwring om de pink van haar man te schuiven. Daarna kust ze de ring. Achter de schermen heerst totale chaos en besloten wordt om vicepresident Johnson snel tot president te beëdigen. Op een beroemde zwart-witfoto staat Jackie tijdens deze korte ceremonie in het presidentiële vliegtuig naast Johnson - nog geen paar uur daarvoor is ze op 34-jarige leeftijd weduwe geworden, ze draagt nog steeds hetzelfde pakje.

Mrs. Johnson schreef later in haar dagboek onder de indruk te zijn van dat beeld: de jurk van Mrs. Kennedy zat vol bloedvlekken. "Eén been was bijna helemaal met bloed besmeurd en haar rechterhandschoen zat vol opgedroogd bloed, het was doordrenkt met bloed, het bloed van haar echtgenoot. Op de een of andere manier was dat een van de meest aangrijpende beelden: die onberispelijke vrouw, voortreffelijk gekleed, vastgekoekt in bloed". Mevrouw Johnson vraagt haar of ze iemand kan halen om haar in een andere outfit te helpen, maar Jackie antwoordt: "Oh nee, laat ze maar zien wat ze hebben gedaan".

Chanel of namaak?
Vorig jaar onthulde Chanel-ontwerper Karl Lagerfeld, nooit te beroerd voor een relletje, dat de beroemde roze combinatie die Jackie Kennedy in 1963 droeg geen Chanel was: "Het was namaak, een kopie gemaakt door Oleg Cassini. We hebben er alle bewijzen voor." De uitspraak zorgde even voor ophef in de modewereld. Wat was ervan waar?

Aan Park Avenue in New York is in de jaren zestig Chez Ninon gevestigd, een klein en zeer exclusief atelier dat bestierd wordt door twee dames. Ze maken precies wat Jackie Kennedy zoekt: op maat gemaakte kopieën van het beste wat Parijs te bieden heeft. Achterin een werkruimte staat een paspop met de precieze maten van mevrouw Kennedy. Zodra het atelier een telefoontje krijgt dat de presidentsvrouw een nieuwe outfit nodig heeft, gaan de dames aan de slag. Sinds mevrouw Kennedy presidentsvrouw is, komt ze zelf niet vaak meer in de winkel. Meestal bestelt ze op basis van schetsen.

Hier maken de dames Park en Shonnard het Chanel-origineel precies na, met stof en knopen afkomstig van Chanel zelf. Ook de biografe van Coco Chanel, Justine Picardie, erkent: het is inderdaad een exacte kopie, line for line nagemaakt, maar wél geautoriseerd door Chanel zelf.

Natuurlijk kon Jackie Kennedy zich best een echte Chanel veroorloven. Sterker nog, totdat haar man tot president was verkozen, was ze een vaste klant van het modehuis. Maar tijdens de verkiezingscampagne in 1960 verschenen er in de pers verhalen dat Jackie duizenden dollars per jaar uitgaf aan Parijse couture. De Republikeinen duiken er bovenop en Jackie besloot daarom een offensief te starten en alleen kleding te dragen die op Amerikaanse bodem was gemaakt. Dankzij Chez Ninon kon ze Parijse ontwerpen blijven dragen.

Eenmaal presidentsvrouw droeg Jackie voornamelijk kleding van de Amerikaan Oleg Cassini, die wordt gekozen tot officiële ontwerper van haar Witte Huis-garderobe. Maar het beroemde roze mantelpakje was dus niet, zoals Lagerfeld beweerde, van Cassini's hand.

Achter slot en grendel
Nadat Jackie Kennedy met het lichaam van haar man in Washington is aangekomen, rent Bobby Kennedy naar het vliegtuig om zijn schoonzus te troosten. In het bebloede pakje staat ze hand in hand met Bobby bovenaan de trap van het vliegtuig. De drieduizend mensen die beneden staan te wachten zijn doodstil. Per militaire ambulance rijden ze naar een ziekenhuis voor een autopsie op het lichaam van de president. Daarna moet Jackie van alles regelen voor de begrafenis.

Pas de volgende ochtend om vijf uur 's ochtends, vijftien uur na het fatale schot, als ze weer bij de privévertrekken van het Witte Huis aankomt en haar man in de oostelijke vleugel ligt opgebaard, doet ze het pakje uit en neemt ze een bad. Haar huishoudster Providencia Paredes vertelde de biograaf van Jackie dat ze de kleren opvouwde, nog steeds bebloed en ze in een bruine kartonnen doos stopte. De doos gaf ze een paar dagen later aan haar moeder. Die schreef '22 november 1963' op het deksel en zette de doos op haar zolder naast de ivoorkleurige zijden trouwjurk van Jackie. Haar dochter zou het bebloede pakje nooit meer zien of aanraken. Niemand kan zich herinneren wanneer precies, maar ongeveer zes maanden later arriveert bij het Nationaal Archief een doos met een mantelpakje, blouse, tas, schoenen en zelfs nylonkousen. Er zit een briefje bij met de tekst: 'Jackie's pakje en tas, gedragen op 22 november 1963'. Er staat geen naam onder, maar het briefpapier is van Janet Auchincloss, Jackie's moeder. De doos is de originele verpakking waarin Chez Ninon het pakje verzond, gericht aan 'Mevrouw Kennedy, het Witte Huis'. Gezien het briefpapier is het aannemelijk dat Jackie's moeder zelf de doos heeft verstuurd, al is het vreemd dat ze in de weken na de aanslag in haar correspondentie met de hoofdarchivaris met geen woord heeft gerept over het pakje.

Jackie's outfit is nooit gereinigd en dat zal ook nooit gebeuren. Volgens een senior-archivaris, een van de weinigen die het pakje heeft mogen aanschouwen sinds die fatale dag in Dallas, lijkt het afgezien van het bloed gloednieuw. De kledingstukken worden buiten het oog van het publiek bewaard in een kamer ergens in het Nationaal Archief in Maryland - de precieze locatie wordt geheimgehouden. De temperatuur wordt tussen de 65 en 68 graden Fahrenheit (18-20 ¿C) gehouden en de luchtvochtigheid op 40 procent, zes keer per uur wordt het klimaat aangepast. Op die manier kan het pakje volgens de archivarissen eindeloos bewaard worden.

In 2003 is de kleding door de enige erfgenaam, dochter Caroline, officieel aan het archief geschonken, maar met de restrictie dat het pakje honderd jaar lang niet aan het publiek mag worden getoond. De nazaten van de familie kunnen in 2103 besluiten de kledingstukken alsnog achter slot en grendel te laten.

De verdwijning van het dophoedje
Een groot raadsel is waar de met bloed besmeurde handschoenen en het hoedje sinds de dag van de moord zijn gebleven. Voor het laatst zijn ze gezien op de eerste hulp van het Parkland Memorial Hospital in Dallas, waar Jackie het hoedje afdeed, terwijl ze wachtte op wat ze al wist: de doodverklaring van haar man.

Mary Gallagher, haar persoonlijke secretaresse, schreef in haar memoires dat ze in het ziekenhuis het hoedje kreeg aangereikt. "Of ik wilde of niet, ik zag de strengen haar nog achter de speld van haar hoedje zitten. Ik kon het bijna voor me zien hoe ze het van haar hoofd moet hebben gerukt."

Ergens tussen ziekenhuis en vliegtuig wordt het hoedje in een papieren zak gedaan en aan een van de veiligheidsmensen gegeven. Na aankomst in Washington, terwijl mevrouw Kennedy de kist van haar man begeleidt op weg naar het ziekenhuis voor een autopsie, zou de zak zijn meegenomen naar de presidentiële woning. Een politieman van het Witte Huis moest het aan agent Hill geven, dezelfde veiligheidsman die na de fatale schoten over de presidentiële limousine klom en met zijn lichaam het presidentiële paar wilde beschermen. Per ongeluk gaf de politieman het aan iemand anders. Hill zelf zei in 2011 tegen een journalist dat hij het uiteindelijk aan Mary Gallagher heeft gegeven, de persoonlijke secretaresse van Jackie Kennedy.

Opmerkelijk is dat de persoonlijke secretaresse samen met de huishoudster, die de kleren in 1963 in een zak had gestopt, in 2003 via een veiling in Maryland een aantal items van de voormalige first lady en de president hebben verkocht. Boxershorts, een nachtjapon en een ongeopend pakje sigaretten. Kennedy-historici vermoeden daarom dat het hoedje aan een privéverzamelaar is verkocht of ergens bij iemand op zolder ligt.

Het is slechts een van de vele onopgeloste zaken rond 22 november 1963 - een dag die onlosmakelijk verbonden is met een onschuldig kledingstuk. Zoals de biografe van Coco Chanel het mooi verwoordde: "Wat er met de moord op Kennedy verder ook maar ter ziele is gegaan, het Chanel-pakje heeft het overleefd, een reepje tastbaar bewijs uit die fractie van een seconde waarin geschiedenis werd geschreven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden