Het edelhert, een marketingkanon

natuurbeheer | Het edelhert komt naar Brabant. Niet alleen omdat dat goed is voor de natuur. Het edelhert is ook een uithangbord en dat levert bekendheid, geld en draagvlak op.

Uiteraard is het edelhert goed voor het ecosysteem in het Brabantse natuurgebied Het Groene Woud, tussen Tilburg, Den Bosch en Eindhoven. Zijn gewei, hoeven en bek zijn een natuurlijke snoeischaar, waarmee hij zorgt voor een halfopen terrein, zonder dat de mens hoeft in te grijpen. Komend voorjaar wordt een groep van maximaal vijftien herten uitgezet in een deel van het woud. Dieren als de ransuil, de das, de vos en de levendbarende hagedis profiteren.

Maar dat majestueuze edelhert is ook 'een marketingkanon' - in de woorden van Rob Janmaat, directeur van communicatiebureau De Lynx. Zijn bedrijf is gespecialiseerd in communicatie over natuur en landschap. "Geen enkele andere diersoort in Nederland oefent zoveel aantrekkingskracht uit", zegt Janmaat. "Kijk naar al die mensen die jaarlijks naar de burlende herten op de Hoge Veluwe gaan." Het hert zal goed zijn voor het imago van de Brabantse natuur, denkt hij. "Je denkt nu bij Brabant toch het eerst aan de veehouderij."

Janmaat is niet betrokken bij de terugkeer van het hert in Brabant, maar heeft er wel ideeën over. "Ik zou een mooi verhaal vertellen rond een familie herten die je namen geeft, en waarmee je kennismaakt terwijl je naar het edelhertengebied loopt."

Ook terreinbeheerder Brabants Landschap ziet het edelhert uitgroeien tot 'hét natuursymbool' van Het Groene Woud, dat in de komende jaren met de Loonse en Drunense Duinen wil fuseren tot 'Vincent van Gogh National Park'. Het edelhert en de schilder: twee fantastische ambassadeurs.

Het Groene Woud klinkt als een uitgestrekt oerbos, maar is een lappendeken van bos, moeras, heide en natuurlijk beheerd agrarisch landschap. De naam is twintig jaar geleden bedacht. Afgelopen jaren is het uitgegroeid tot een aaneengesloten natuurgebied van 7500 hectare (Hoge Veluwe is 5400 hectare). Edelherten doen het volgens Brabants Landschap goed op de grens tussen bos en open land. Ze komen in een afgerasterd deel van 300 hectare, aan weerszijden van het ecoduct over de A2. Dankzij een tweede ecoduct over het spoor groeit dit gebied in 2017 tot 600 hectare.

Voor er ook maar een edelhert in Brabant rondliep, speelde het dier zijn ambassadeursrol al. "Het was veel werk dit gebied aaneen te smeden. Het edelhert heeft als een katalysator gewerkt en partijen aan tafel gebracht. Boerenorganisatie LTO schuift niet bij ons aan voor de grauwe plevier", zegt Bram Houben, projectleider bij ARK Natuurontwikkeling, dat Brabants Landschap helpt bij de terugkeer van het hert. "Nu het edelhert ook echt komt, is dat het toefje op de taart."

In het voorjaar van 2017 is het zover. Het dorpje De Vleut, boven Best, wordt de toegangspoort tot het edelhertengebied. In de buurt komt een uitkijkpost, en er vertrekken straks excursies. Restaurants, campings en andere ondernemers in de buurt zullen profiteren, verwacht Brabants Landschap.

Hoeveel bezoekers en geld het edelhert de regio zal opleveren, kan de organisatie niet inschatten. Op de Hoge Veluwe levert de aanwezigheid van wild, waaronder het edelhert, ruim 100 miljoen euro per jaar op, zo becijferde onderzoeker Tom Bade in 2010.

Mag die opbrengst meewegen als je een soort introduceert? Natuur-communicatieman Janmaat is kritisch. "Ik vind dat er de laatste tijd te veel wordt gedacht in termen van toerisme en marketing. Het argument zou vooral de impuls die een soort geeft aan de natuur moeten zijn", vindt hij. "De vraag is ook: kan een gebied al die extra bezoekers wel aan?"

Het geld dat het edelhert binnenhaalt voor de regio, komt voor het overgrote deel bij het bedrijfsleven terecht, weet Janmaat uit een onderzoek dat hij deed met de Nationale Parken. "Alleen geld dat rechtstreeks naar natuurorganisaties gaat, bijvoorbeeld als zij zelf excursies opzetten, komt bij de natuur terecht. Recreatieve ondernemers zijn niet bereid om bijvoorbeeld 1 euro per bezoeker bij te dragen."

In het beste geval leidt de komst van het edelhert volgens Janmaat wel tot meer draagvlak in de regio voor het behoud en de uitbreiding van het natuurgebied. Het Groene Woud zet in ieder geval geen marketingcampagne op rond het edelhert, stelt Jan Baan gerust. Volgens de directeur van Brabants Landschap is dat ook niet nodig. "De bezoekers komen toch wel." Baan wil vooral stedelingen uit de omgeving trekken. "We zijn de binnentuin van Brabant. We willen laten zien dat we in een verstedelijkte omgeving prachtige natuur hebben: een gebied waar het edelhert kan leven."

Waarom kiest Het Groene Woud nu voor het edelhert? Vanwege zijn symboolwaarde, of vanwege zijn rol in het ecosysteem? "Ik denk beide", antwoordt projectleider Houben. De keuze deugt in elk geval ook ecologisch, benadrukt hij. "Studies wijzen uit dat dit een heel kansrijk leefgebied is voor het edelhert. We zitten op rijke grond: er is veel meer voedsel te vinden dan op de Veluwe. Met een grote grazer heb je een completer ecosysteem, waarin je als mens minder hoeft in te grijpen. En ik zou geen grote grazer weten die we beter zouden kunnen uitzetten."

Uitzetten en afschieten

Brabants Landschap zal herten in natuurgebied Het Groene Woud laten afschieten als de groep zo groot wordt dat vegetatie zich onvoldoende kan herstellen. Waar de grens ligt, is niet bekend. De terreinbeheerder wil monitoren hoe de natuur reageert op natuurlijke groei van de groep.

Voorzitter Jozef Linthorst van Vereniging het Edelhert vindt afschieten een goede keuze. Zijn club is voorstander van een terugkeer van het edelhert. "Zonder beheer kun je nergens in Nederland een hertenpopulatie laten groeien zonder ongelukken", stelt hij.

Hij is wel kritisch over de afrastering van het hertengebied. "Uitgaande van de vuistregel van de Hoge Veluwe, is er op 600 hectare ruimte voor dertig herten. Maar eigenlijk is honderd herten het minimum voor een gezonde populatie." Linthorst ziet het liefst dat herten zich in grote gebieden vrij kunnen verplaatsen.

Het edelhert komt eraan

Het Groene Woud is niet het enige gebied dat edelherten wil. Ook in het uitgestrekte Drents-Friese Wold zijn ze welkom. Daar is de afspraak dat de dieren via natuurlijke weg vanuit Duitsland moeten komen. Gelderland liet onlangs het draagvlak onderzoeken voor edelherten in De Gelderse Poort, bij Berg en Dal. Omwonenden reageerden positief op het idee. Nederland heeft al edelherten op de Hoge Veluwe, in de Oostvaardersplassen en in het Limburgse Weerterbos.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden