Het duivelse dilemma van Fred Wouters

Vogelbescherming wil vandaag haar handtekening zetten onder een overeenkomst die voorziet in het afschieten van 100.000 ganzen, hoewel deze organisatie de vogels zou moeten koesteren. Lastige vragen aan directeur Fred Wouters. En moedige antwoorden.

Als tienjarig jochie ging hij er voor naar Schiermonnikoog, om juist daar vanaf een duintop de aankomst van de brandganzen gade te slaan. Kijker tegen de ogen, muts over de oren, sjaal om de nek. "Ze kwamen ook letterlijk áán", zegt Fred Wouters. "Ze waren zeldzaam. Maar in oktober kwamen ze hoor, in grote v's aangevlogen, en ze landden op de akkers. Opgewonden liep je dan naar beneden, je naderde ze zo dicht mogelijk, en dan maar kijken. Niemand had toen kunnen denken, en zeker ik niet, dat we het anno 2011 zouden hebben over het afschieten van zo'n 100.000 exemplaren van deze soort."

Toch gebeurt dat, sterker nog, Wouters is zelf directeur van een van de acht organisaties die zich over de overlast door ganzen hebben gebogen en nu een harde aanpak voorstellen. De G-8, zoals het overleg in de wandelgangen wordt genoemd, erkent dat er in Nederland zoveel ganzen zijn dat de overlast voor boeren en natuur te groot wordt en de veiligheid rond vliegvelden in het geding komt (zie inzet). Hoewel Vogelbescherming vindt dat Nederland ganzenland is en de organisatie tégen het afschot van vogels is, heeft ze ingestemd met een advies aan staatssecretaris Bleker dat voorziet in het afschot van 100.000 zomerganzen en een totale uitroeiïng van exoten als de nijlgans en standvogels als de boerengans.

Hoeveel leden van Vogelbescherming hebben de afgelopen weken na bekendmaking van het Ganzen-akkoord hun lidmaatschap op gezegd?
"We hadden rekening gehouden met een telefoon die roodgloeiend zou staan, maar als ik eerlijk ben, valt het aantal opzeggingen mee. Ik heb mensen te woord gestaan die van plan waren ons te verlaten, maar ik heb ons plan kunnen toelichten en uiteindelijk trokken ze hun kritiek in. Het Ganzen-akkoord is ook uit te leggen, en de positie van de Vogelbescherming ook. Al verkeren we in een duivels dilemma."

Wat zou u tegen de leden die nog twijfelen willen zeggen?
"Vooropgesteld: Vogelbescherming is en blijft principieel tegen het afschieten van vogels. Juist daarom kunnen we niet met lede ogen aanzien dat er elk jaar steeds meer ganzen worden afgeschoten. Daarom ook hebben we meegedaan aan de onderhandelingen over een aanpak van de overlast. Als we weg zouden kijken en heel principieel langs de zijlijn waren blijven staan, ging het afschieten van ganzen zomer en winter onverminderd door. Maar we waren bereid met de landbouwsector, andere natuurorganisaties en de jagers te overleggen. We hebben vuile handen gemaakt, maar met die actie redden we de levens van honderdduizenden ganzen. We gaan akkoord met het afschot van 100.000 overzomerende ganzen in vijf jaar tijd én de eliminatie van de exoot en boerengans. Maar de jacht op winterganzen wordt in diezelfde periode afgebouwd tot nul. Dat is voor ons pure winst. En na die periode van vijf jaar is er zoveel ruimte dat er ook zomers geen afschot meer nodig is."

De Dierenbescherming heeft uw leden opgeroepen weg te gaan, Faunabeheer zegt dat u illegaal bezig bent, en ook Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren is woedend. Met zulke groene vrienden heeft u geen vijanden meer nodig.
"Ze hadden mij eens moeten bellen met de vraag hoe Vogelbescherming tot dit standpunt is gekomen. Ik had graag met ze van gedachte gewisseld."

Heeft u de afgelopen weken wakker gelegen van de vraag of u dit standpunt wel kunt verdedigen?
"Jazeker. Rationeel is het absoluut uit te leggen, maar emotioneel blijft het heftig. Er is hier met deuren gegooid, op feestjes werd ik aangesproken. Kijk, als er in Nederland een situatie had bestaan waarin er helemaal niet gejaagd werd, was ik pertinent voor een beslissing tot afschot gaan liggen. No way. Maar we verkeren nu in een situatie waarin er wel wordt geschoten, en steeds meer. Wij hebben de kans om die aantallen terug te brengen, en zelfs de jacht te stoppen."

U had ook de rug recht kunnen houden door de vraag te stellen: moeten er in Nederland überhaupt ganzen worden geschoten? Wat is de noodzaak? In het Ganzen-akkoord staan nergens concrete schadecijfers, en als er schade is, kan die vergoed worden. Afschot is eerder een politieke beslissing en die heeft u als vogelbeschermer aanvaard.
"Onder het akkoord liggen talloze wetenschappelijke rapporten die onder andere laten zien dat de schade oploopt tot 29 miljoen euro per jaar. De politieke realiteit is dat dit geld er niet is. Als er geen schade meer wordt vergoed, verdwijnt ook het draagvlak onder de gastvrijheid van het boerenland die de ganzen nu nog kennen. Daarom moeten we nu ingrijpen, en er naar streven dat er over vijf jaar een aanvaardbaar aantal ganzen is dat weinig schade aanbrengt en niet hoeft te worden bejaagd."

U heeft het steeds over de populatieafname in vijf jaar tijd, maar als de omstandigheden gelijk blijven met een overvloed aan voedsel, zal de afgeslankte populatie zich juist sneller reproduceren. Dan is blijvend afschot nodig. U maakt er een soort Veluwe van.
"Dat is het laatste wat ik zou willen. En dat gaat ook niet gebeuren. Als de populatie overzomerende ganzen is teruggebracht, moeten er rasters komen rond de gebieden waar zij hun eieren leggen. De kuikens groeien dan op in een natuurlijke leefomgeving zonder de rijke akkers. Dan overleven niet acht pullen, maar slechts één of twee. Net zoals dit in Finland in de vrije natuur gebeurt. Hiermee wordt al heel succesvol geëxperimenteerd."

Critici vragen zich af waarom Vogelbescherming niet is uitgegaan van duurzaam beheer, zonder jacht, maar met klaverweides als voedselplaatsen voor ganzen en geluidsverdrijving op de locaties waar zij schade veroorzaken.
"Natuurlijk gaan wij voor duurzaam beheer. Maar het herinrichten van het landschap is echt een zaak voor de lange termijn. Dat duurt tientallen jaren, waarin het schieten zou doorgaan. Onze maatregelen moeten afschot op korte termijn overbodig maken."

De exoten en soepganzen gaan er allemaal aan, al formuleert u het in het akkoord wat omfloerst. Weet u dat dit in strijd is met internationale verdragen die Nederland verplichten te zorgen voor een gunstige staat van instandhouding van soorten?
"Ik denk dat die verdragen niet gelden voor exoten."

En de boerengans dan?
"Ik zou het eens moeten nakijken."

Vreemd eigenlijk dat de directeur van de Vogelbescherming verzeild raakt in een juridische discussie over de mogelijkheden een vogelsoort te elimineren.
"Ik heb het ook liever over iets anders."

De VVD'er Atzo Nicolaï is sinds kort voorzitter van uw vereniging. In hoeverre heeft hij een sturende rol gespeeld bij de totstandkoming van het Ganzen-akkoord?
"Geen enkele. Het bestuur is een raad van toezicht. Wij als organisatie initiëren."

Einde verhaal is dat er 100.000 ganzen gedood moeten gaan worden. Gaat u die schieten of vergassen?
"Daar ga ik niet over."

Dat dacht ik wel, uw naam staat onder het akkoord.
"Aangezien vergassen verboden is, zullen ze geschoten moeten worden."

Wat moet er met die kadavers gebeuren? Opeten? Heeft u wel eens gans gegeten?
"Nee, maar ik ben daar niet principieel tegen. Als ik even niet als directeur van de Vogelbescherming praat, wil ik best kwijt dat het een goed idee kan zijn de geschoten gans als biologisch scharrelvlees te verkopen en met de opbrengsten ganzenbeschermings-projecten te financieren."

De jagers hebben zich vorige week uit het overleg van de G-8 teruggetrokken omdat zij bang zijn voor imago-schade. Is er daardoor nog wel een Ganzen-akkoord?
"Deze overeenkomst is gesloten door partijen die ideologisch lijnrecht tegenover elkaar staan, maar elkaar na een pijnlijk en heftig proces hebben gevonden. Vertrouwen komt te voet en gaat te paard. De terugtrekactie van de jagers is ontijdig, onverantwoordelijk en kortzichtig. Vandaag bij de ondertekening zal blijken wie er nog tot de G-7 behoort, en of er een eensluidend advies naar de staatssecretaris kan. Maar laat ik duidelijk zijn, aan de jagers, maar ook Marianne Thieme: er bestaat geen alternatief."

Nederland is een walhalla voor ganzen
Jaarlijks strijken twee miljoen winterganzen neer op Nederlandse akkers en in natuurgebieden. In dertig jaar is het aantal ganzen verachtvoudigd. Soorten als de kolgans, brandgans en de rietgans broeden in de zomer in de Siberische delta's, Nova Zembla en Spitsbergen, en zoeken in de winter wat mildere gebieden met altijd open water - waar het voedsel niet bedekt is met sneeuw en ijs. In de zomer keren zij weer terug.

Daarnaast zijn er nog eens 250.000 zomerganzen in Nederland, voornamelijk grauwe ganzen, brand- en Canadese ganzen. Deze groep heeft zich kunnen vormen uit exemplaren ontsnapt van kinderboerderijen en boerenerven of ze zijn door natuurorganisaties uitgezet. Deze vermengden zich met overwinteraars. Het vermoeden bestaat dat 75 procent van de grauwe ganzen kenmerken heeft van de Nederlandse soepgans of boerengans. De term zomergans slaat op het feit dat deze groep hier 's zomers broedt, maar het verblijf is het jaarrond. De zomergans kan als een Nederlandse standvogel worden beschouwd.

Internationaal gezien is Nederland een belangrijk overwinteringsgebied voor ganzen. Naar schatting driekwart van de totale Europese populatie overwintert in ons land. Het vlakke land met de natte natuur, en pal daarnaast het groene akkerland waarop zij kunnen grazen, is een ganzen-Walhalla. Omdat het Nederlandse boerenland intensief bemest wordt, zijn de akkers in de winter groen en eiwitrijk. Die supervoeding kan een verklaring zijn voor de sterke toename van het aantal kuikens bij winterganzen.

In 2007/2008 ging er al 17,4 miljoen euro naar de grondeigenaren als compensatie voor ganzenvraat, in 2014/2015 moet er een compensatie van 28,6 miljoen euro worden verwacht, een stijging van maar liefst 64 procent. De oplopende kosten worden niet alleen veroorzaakt door een toename van het aantal ganzen, zij verblijven ook langer in Nederland. Ganzen in de buurt van luchthavens zorgen daadaarnaast voor een veiligheidsprobleem.

De overvloed aan ganzen leidt ook tot schade aan natuur. De kaalslag bedreigt vogelsoorten als rietzanger en blauwborst. De vele ganzen tasten ook de voedselarme vennen op hoge zandgronden aan en vennen in duingebieden.

Ganzen-akkoord
Staatssecretaris Bleker wil maatregelen tegen de ganzenoverlast. Om te voorkomen dat hij te rigoureus te werk gaat, proberen acht maatschappelijke organisaties voordat hij een besluit neemt, met een eenduidig advies te komen. De Jagersvereniging is uit het overleg gestapt, vandaag blijkt hoe de andere achterbannen oordelen.

In het Ganzen-akkoord wordt voorgesteld in vijf jaar 100.000 grauwe (zomer-)ganzen af te schieten. De overblijvende populatie (ongeveer de helft) moet daarna door beheersmaatregelen klein worden gehouden. Verder worden de exoten en boerenganzen uitgeroeid. Zij 'vervuilen' de overige populaties. Hierna is er weer voldoende ruimte voor de winterganzen die ons land aandoen. Die mogen niet langer worden bejaagd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden