Het dubbelleven van Annejet van der Zijl

Wie de biografieën leest van Annejet van der Zijl wordt getroffen door een toon van mededogen. Haar doel is niet scoren, maar doorgronden. Als je haar biografie 'Bernhard, een verborgen geschiedenis' legt naast die van Gerard Aalders 'Niets was wat het leek - prins Bernhard', zie je het verschil tussen willen begrijpen en willen afrekenen.

In 'Zomergasten' verklaarde Van der Zijl dat het haar gaat om het mooie verhaal en niet om het oordeel. En als het even kan, wil ze met het schrijven ook iets over zichzelf ontdekken. Dat proces gaat 'wroetend en zoekend, ongeveer zoals The Rolling Stones repeteren.' À la Harry Mulisch denkt ze dat het boek in wording diep in haar al verborgen ligt. "Het moet alleen nog worden uitgegraven."

Een uitstekende Zomergast, want in staat om zichzelf vanaf enige afstand te analyseren en te observeren, en daarnaast beschikkend over een zorgvuldig opgebouwd, interessant eigen universum. Waarbij ze, als kers op de taart, voldoende ruimte liet aan de kijker om zelf verbanden te leggen. Zo kon je een link zien tussen Van der Zijls Annie M.G. Schmidt-biografie en haar eigen jeugd: in beide gevallen geïsoleerd. Al bleek Van der Zijl, in tegenstelling tot de kinderboekenschrijfster, in staat haar isolement te doorbreken.

Opgegroeid in een links-intellectueel gezin, een gezin waarin Schmidt doorging voor rolbevestigend, auto's voor slecht, krakers voor goed en VVD'ers voor fout, leerde Van der Zijl, in haar volwassenheid, de nuance te ontdekken. Zonder afbreuk te doen aan de waarde van haar milieu, legde ze uit dat de waarheid zich slechts na verloop van tijd laat vinden. "Heel weinig mensen hebben het op het moment zelf bij het juiste eind. Slechts een enkeling is in staat om door de tijd heen te kijken."

Pim Fortuyn was volgens haar in zeker opzicht daartoe wel in staat. We zagen het interview dat Theo van Gogh met hem hield, en waarin Fortuyn zei: "Als de islam zich kan verbinden met economische en sociale achterstelling, gaan we een slechte tijd tegemoet." Van der Zijl: "Fortuyn had gelijk, maar dat zag ik toen niet. The truth is the daughter of time." Best gewaagd, in haar geval, om Fortuyn bij te vallen, maar ze deed het zonder zich tot het rechts-populisme te bekeren. Met Geert Wilders had ze niets. "Te cynisch."

Een laatbloeier was ze, iemand die zich vaak niet thuis voelde in de tijd. De jaren tachtig waren vreselijk: no future, trieste literatuur, jeugdwerkloosheid en vrijen op muziek van The Cure. Ook de journalistiek (HP/De Tijd) was een desillusie. "Ik heb geen neus voor nieuws én je wordt gemanipuleerd met leugens. Ik kreeg heimwee naar het mooie verhaal." Haar bestemming vond de historica pas tegen haar 40ste, als schrijfster. "Met reconstructies kom je bij de waarheid."

Presentator Wilfried de Jong hoefde bij deze gast niet veel meer te doen dan luisteren en af en toe een bruggetje slaan. Waarbij Van der Zijl ervoor waakte te vervallen in gepsychologiseer van de koude grond. Nou ja, tegen het eind ging het bijna die kant op, toen de auteur vertelde dat haar tweelingbroer vlak na de geboorte was overleden. "Misschien heb ik daardoor het gevoel dat ik voor twee moet leven. Eén leven vind ik saai, en daarom schrijf ik." Tja.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden