Het Droste-effect

Een verpleegster met een dienblad en daarop een kop dampende chocola, in oneindige herhaling. Dat is het Droste-effect, genoemd naar het topmerk chocolade, vervaardigd aan de oevers van het Spaarne. De Haarlemse chocoladefabriek, nu in handen van Dutch Cocoa, bestaat honderd jaar. Over het instituut Droste verscheen een rijk geïllustreerd boekje en tot eind november loopt er in Museum Zuid Kennemerland de expositie 'Van flik tot chocostick'.

ALMA HUISKEN

Zoete cacaodampen boven de stad horen bij Haarlem. Wie opgroeit in de Spaarnestad, weet niet beter. Als 's zomers de lucht weer eens mierzoet en benauwd is, heet het 'bij Droste draaien ze al de letters voor Sint'. De penetrante chocoladegeur is niet meer van Droste, maar van Dutch Cocoa: hun cacaopersbedrijf werkt nog tot 1999 en dan is het over met de chocola in Haarlem. Op de oude branderij en het pakhuis na (gelukkig tot industrieel monument verklaard) worden de panden afgebroken en komen er, ach het zal niet waar zijn, peperdure penthouses boven kantoren. Het 'pastillemannetje' van ontwerper Cassandre, een metershoog ijzeren gevaarte dat op de fabriek prijkte en het baken was voor treinreizigers van en naar Amsterdam, ligt al jaren op de schroothoop en de merknaam Droste hoort inmiddels een Duitse eigenaar toe, alhoewel de flikken en letters nog steeds onder die naam worden vervaardigd, bij Venz in het Veluwse Vaassen.

Pastilles, kattentongen, flikken, korenaren en tweekleurige doubletten waren de producten waarmee Droste wereldfaam verwierf, van Amerika tot Indonesië. Ik lees erover in het boekje Droste - de geschiedenis van de Haarlemse cacao- en chocoladefabriek aan het Spaarne, een goed begeleider bij de tentoonstelling. Een van de malste illustraties is een foto uit 1928 van een volkomen Droste-etalage in Mantsjoerije. En natuurlijk ontbreekt een propagandistische foto van de eigen Droste-tandarts niet, geen overbodige luxe in de zoetwarenindustrie.

Salon de Refraichissements schrijft Gerardus Johannes Droste in 1863 boven zijn nieuwe banket- en koekbakkerij aan de Groote Houtstraat. En ook direct maar: Specialités de Chocolat. Naast koek en banket serveert hij er kopjes waterchocola en met de hand opgepoetste pastilles, à zestig cent per ons (Droste was nooit goedkoop, ook toen niet). Als een koetsier met zijn zweep op de winkelruit tikt, snelt Droste naar buiten, om de bestelling van de Haarlemse fine fleur persoonlijk aan het rijtuig op te nemen. Vanaf 1890 maakt Droste zelf chocola. Ruimtegebrek en gedonder met de buren wegens de overlast van het machinepark in de tuin drijven de fabrikant in 1897 naar de oevers van het Spaarne, waar de dekschuiten hun vracht aan bonen bijna tot in de kelders kunnen lossen.

Hypermoderne fabrieken maken nu slechts een onderdeel als cacaopoeder, of -boter, of vloeibare massa, maar bij Droste gingen ze er prat op 'van boon tot flik' te werken, in een volkomen geïntegreerd, maar inmiddels hopeloos verouderd productieproces. Hoe die fabricage precies verliep, is te zien op de expositie in een werkelijk schitterende vooroorlogse film. (Let eens op dat 'Comedy Capers'-achtige muziekje.) Natuurlijk ook een overdaad aan historische foto's, verpakkingsmaterialen, waarvoor inmiddels goud wordt gevraagd, en zelfs een bedankbrief van Wim Kan ('ik dacht een reservewiel van Peugeot te krijgen'), die van Droste een doos pastilles ontving. Een pastille ontvangt de bezoeker ook, bij binnenkomst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden