Het Drents is springlevend: 'Het past ok zeker in dizze tied'

Het Drents-Friese Wold, in het grensgebied tussen Drenthe en Friesland. Beeld RV

Dialecten zijn al decennia op hun retour, maar Drents is nog net zo populair als tien jaar geleden. Hoe kan dat?

'Het Drents past ok zeker in dizze tied.' Was getekend: het Huus van de Taol uit Beilen. In opdracht van de provincie vroeg dit taalinstituut aan een representatieve groep van bijna 1200 Drentenaren hoe goed ze hun dialect beheersen. Goed nieuws voor de streektaalliefhebber: méér mensen kunnen het Drents goed verstaan én spreken, vergeleken met het vorige onderzoek van tien jaar geleden. De onderzoeksresultaten verschijnen na decennia van afkalving van regionale talen. Leeft de streektaal op?

In elk geval zag de directeur van het taalinstituut dit niet aankomen, zo geeft Jan Germs toe. "Ik vind namelijk dat we het cultuurgoed en de taal niet meer genoeg doorgeven aan onze kinderen. Dus dan is dit wel een aangename verrassing."

Eentaligheid

Toen hij in 1975 begon als leraar op een basisschool in Gasselte sprak driekwart van de kinderen nog Drents met elkaar op het schoolplein. Dit was toen hij in 2002 stopte als leraar nog geen één op de tien, schat hij zelf. "Sinds 1960 begon men te denken dat eentaligheid beter was, en dat werd dus Algemeen Beschaafd Nederlands. Kregen de streektalen direct een minder imago van." Om retorisch te vervolgen: "Dat is namelijk blijkbaar niet beschaafd?"

Maar blijkbaar sijpelt de streektaal tóch goed genoeg door van ouder op kind om haar in stand te houden, zegt hij. Al vindt hij het moeilijk daar een harde verklaring voor te geven.

De Maastrichtse hoogleraar Leonie Cornips van het Meertens Instituut voor Taalvariatie denkt dat sociale media een grote duit in het zakje doen. Ze is gespecialiseerd in regionale talen. "Jongeren appen tegenwoordig in dialect, maar er zijn ook veel facebookpagina's die zich richten op de regio. Dialect krijgt een hip karakter zodra het zoals nu ook steeds meer op Instagram verschijnt."

Dan zijn er ook nog veel expat-sites, legt ze uit. "Drentenaren in de VS, of Limburgers in Australië. Dat gaat allemaal in de regionale taal." Dat legt meteen een ander bevorderlijk fenomeen van sociale media bloot: vóór het internet stopte je met je streektaal als je uit je streek verhuisde, nu hoeft dat niet meer met al dat online contact.

Digitale media

Landelijk is er wel degelijk achteruitgang in het gebruik van regionale talen en dialect, zegt Cornips. Maar: de laatste cijfers daarover komen uit 2011. Ze heeft hoop dat die trend mede door digitale media weer teruggedraaid kan worden. "En bedenk ook: al vanaf de jaren zestig roepen sommigen dat dialect uitsterft, en dat is nog altijd niet gebeurd."

Wat schiet Drenthe of een willekeurige andere regio in Nederland op met streektaal? Volgens Cornips zijn de voordelen voor kinderen met een tweetalige opvoeding legio. Ten eerste is er de grotere woordenschat van kinderen die zowel Drents, Fries of Limburgs als standaard Nederlands spreken. Daarnaast wijst onderzoek uit dat tweetaligen zich beter kunnen inleven in mensen die anders zijn dan zij, zegt Cornips.

Misschien is het belangrijkst dat lokale identiteit en sociale cohesie sterk bouwen op lokale taal. "De wereld verandert snel en wordt mondialer. Tegelijkertijd zijn overheidsinstanties steeds onzichtbaarder, bijvoorbeeld de Europese Unie. Vroeger stapte je gewoon het kantoor van de burgemeester in." Dat anoniemere stimuleert de zoektocht naar 'wie zijn we eigenlijk'? En streektaal helpt daarbij.

Lees ook het interview met Daniël Lohues

Met zijn Drentstalige albums en theatershows neemt de veelzijdige Daniël Lohues een unieke positie in binnen het Nederlandse muzieklandschap. In dit interview gaat de Ericaan onder meer in op wat het Drents zo bijzonder maakt: "Mensen hier praten niet rechtstreeks. Ze zeggen niet: 'Ik hou van jou', maar: 'Ik mag joe wel'. Dan wordt iets direct poëtisch."

Lees ook: de Taalrubriek

Grammaticale geschillen, etymologische enigma's en andere taaltwijfels, wekelijks voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. U vindt het in dit dossier: trouw.nl/taal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden