Het drama is het gevecht tegen de sleur

De vrouwengevangenis leent zich uitstekend voor dramaseries, met affaires en seksuele uitspattingen. Een NTR-documentairereeks laat anders zien.

Er is iets wat ons fascineert aan vrouwen achter de tralies. Kijk alleen al naar de vele dramaseries die over vrouwengevangenissen zijn gemaakt. 'Vrouwenvleugel' was een hit in de jaren negentig. Recenter bracht SBS 'Celblok H', waarvan onlangs een nieuw seizoen werd aangekondigd. Ook het tweede seizoen van de Netflix-serie 'Orange is the new black', over een vrouw die achter de tralies belandt voor iets wat ze tien jaar geleden heeft gedaan, staat op het punt van beginnen.

Waar komt die fascinatie vandaan? "Het intrigerende is vooral dat een vrouw in de gevangenis niet een voor de hand liggende rol is", zegt Hugo Arlman. Samen met strafrechtadvocaat John Peters maakte hij voor de NTR een documentairereeks over vrouwengevangenissen in Nederland, waarvan komende woensdag de eerste aflevering te zien is. "Je vraagt je meteen af: hoe is ze hier terechtgekomen?"

De contrasterende rol komt het sterkst naar voren wanneer de gedetineerden als moeder in beeld komen. In de meeste gevangenissen mogen kinderen tot negen maanden op cel bij de moeder blijven. In het huis van bewaring Ter Peel is er zelfs een afdeling waar het mogelijk is kinderen tot vier jaar onder te brengen. Het idee is dat het voor het welbevinden van het kind goed is dat het de eerste vier jaar bij de moeder is.

In Nederland zitten zo'n 700 vrouwen achter de tralies. Tegenover 12.000 mannen. De documentairemakers probeerden te achterhalen wat die gestrafte vrouwen gemeen hebben, maar ook waarin ze verschillen met mannelijke gedetineerden. Arlman: "Het zijn allemaal vrouwen bij wie je het gevoel hebt dat ze weinig greep hebben op het dagelijkse bestaan. Bij de een komt dat door een verslaving aan drugs. De ander wil graag veel geld hebben. Dat willen we allemaal, maar zíj besluit dan de cocaïnehandel in te gaan. Ook bij mannen zullen die zaken spelen. Maar onder mannelijke gevangen zitten veel criminelen, die van misdrijven hun beroep hebben gemaakt. Dat zijn er bij vrouwelijke gedetineerden maar enkelen."

Van de dramaseries krijgen we het beeld dat de vrouwengevangenis een wereld is van geweld, affaires tussen gevangenen, en seksuele escapades met mannelijke gevangenismedewerkers.

Klopt niets van, zegt Arlman: "Ik heb één aflevering van Celblok H gezien. Niets ten nadelen van de makers, maar ik kon er niet naar kijken. Zoveel drama. Terwijl je in de gevangenis vooral ziet hoe saai het leven er is. Er zijn vrouwen die de dagelijkse sleur proberen te bestrijden door aan zoveel mogelijk activiteiten mee te doen. Ze gaan in het koor, doen aan sport, studeren. Maar er zijn er ook die de hele dag in hun cel shaggies roken."

Een affaire tussen twee gevangen kwamen de documentairemakers één keer tegen, in Nieuwersluis. Het was algemeen bekend dat de twee celgenoten een relatie hadden. En er werd heel mooi en aardig over gepraat.

Krijgen we nu, anders dan in de dramaseries, in de NTR-documentairereeks wel een realistisch beeld? "Het is documentaire, dus uit de werkelijkheid gegrepen", zegt Arlman. "Maar natuurlijk zie je ook veel niet. De momenten dat de vrouwen 's avonds achter een gesloten deur zitten bijvoorbeeld. Dat is het moment dat de eenzaamheid, het verdriet en de hopeloosheid toeslaan."

'Vrouwen achter tralies' is vanaf woensdag 28 mei om 21.15 uur te zien op Nederland 2.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden