Het dorp van groene miljoenen

reportage | Anderhalf miljoen euro won Hoonhorst met de titel Duurzaam Dorp Overijssel. Dik duizend euro per Hoonhorster. En het geld bleef maar komen. Hoe wordt het besteed?

Tussen de glooiende weiden in de buurt van Dalfsen wonen ruim vijftienhonderd geluksvogels. De kronkelende weg erheen voert langs woningen vol zonnepanelen. Maar verder is er weinig te zien van de miljoenenprijs die hier in juni 2010 viel. Inwoners van het rooms-katholieke dorp Hoonhorst kregen 1,5 miljoen euro en de titel Duurzaamste Dorp in Overijssel. Alles vanwege de '3G-dorpsvisie' voor 2025: groen, gezond en gemeenschappelijk. Daar kwam de G van 'gezellig' later bij.

In het dorpje rijdt een tweetal rustig met de duo-dorpsfiets langs de gerestaureerde Fakkert-molen. Naast de Sint Cyriacuskerk hangt de elektrische dorpsdeel-Kangoo met de stekker aan de oplaadpaal, gebroederlijk met een particuliere hybride-Opel. De basisschool aan het kerkpleintje is deze zomer verduurzaamd, meldt het bord van een bouwbedrijf. Aan de zijgevel van Kappers - café-restaurant, zalencentrum én hofleverancier - hangt een reclamedoek van 'Duurzaam Hoonhorst'.

Binnen houden Antje Kingma (49) en Jack Zernitz (59) van stichting Duurzaam Hoonhorst kantoor op vrijdagmiddagen, al is de grootse aanloop inmiddels voorbij. Veel Hoonhorsters liepen er binnen met hun energienota en vertrokken met een berekening hoeveel besparing zonnepanelen hen op termijn zouden opleveren. Duurzaam Hoonhorst investeerde tot nu toe drie ton in zonnepanelen en wist daarmee een half miljoen euro aan cofinanciering los te peuteren.

De originele cheque, de miljoenencheque, moet ergens op kantoor liggen. Kingma zoekt tevergeefs tussen de ordners. Het prijzengeld is gelukkig al, in fases, overgemaakt op de bankrekening van de duurzaam-dorpsstichting. Hoonhorst heeft geen last meer van gelukszoekers die nog wel 'een leuk projectje' wisten voor hun dorp. Want 1,5 miljoen euro is wel veel geld op een bevolking van bijna 700 dorpelingen en ruim 800 buitenlui. Profiteurs werden weggestuurd.

Hoonhorst voert inmiddels een enorm programma uit met allerlei sociale, groene en economische projecten. De stichting wist in 2010 telecombedrijf KPN en internetprovider XS4ALL te interesseren Hoonhorst als proeftuin te gebruiken voor sneller internet op het platteland. Zeker aan buitenwegen is zoiets niet eenvoudig te realiseren. Toch is internet de infrastructuur van de toekomst. "Wil je mensen langer laten leven op het platteland, dan moet je daarin investeren", zegt Zernitz.

Internet is voor veel diensten cruciaal. "Om te kunnen internetbankieren ging ik vroeger met mijn facturen naar de Rabobank", zegt Kingma die een boerencamping runt. "Velen realiseren zich niet hoe de internetverbindingen zijn op het platteland." Stichting Duurzaam Hoonhorst vroeg inwoners over te stappen naar KPN en XS4ALL om een kostendekkende casus te krijgen. Daarop werd glasvezel aangelegd naar verdeelkasten in Hoonhorst. Maar nu openbaren zich kinderziektes en wordt gedacht aan glasvezel tot in de plattelandswoningen. Duurzaam Hoonhorst verjubelt zijn geld niet, zegt voorzitter Timo Veen aan de telefoon. Hij is druk met de bouw van zijn duurzame woning en heeft weinig tijd. "Ons geld werkt als een katalysator", zegt hij. "Zo staken we 100.000 euro in verduurzaming van de Cyriacusschool en kregen zo een geldpotje bij de gemeente Dalfsen open. We hebben ook eigen zonnepanelen in het dorp. Daarvoor krijgen we huurpenningen." Inmiddels lokte Hoonhorst al zo'n miljoen euro aan extra investeringen uit.

Die huurzonnepanelen, legt Kingma later uit, zijn bedoeld om mensen met een krappe beurs mee te laten profiteren. Wie er geen geld kan inleggen, blijft slechts bekend bij de bestuursleden. Aan de panelen kun je het niet zien. Een voordeel van de verhuur is dat de stichting Duurzaam Hoonhorst in lengte van jaren inkomsten heeft. Veen: "Onze stichting wil geen eendagsvlieg zijn. Er moet inkomen zijn om leuke dingen in het dorp te kunnen blijven doen."

Kingma en Zernitz laten graag wat leuke dingen zien. Zoals de rk basisschool. Het dorp telt al 1200 zonnepanelen. Nu heeft de school ze ook. "We praten ineens allemaal met elkaar over kilowatturen", zegt Kingma. "Ik sprak dat woord vroeger nooit uit." Schooldirecteur Ruben van der Woude (40) zit content in zijn werkkamer. Enkel glas maakte in de school plaats voor dubbel. Zonder geldbedrag van Duurzaam Hoonhorst had de gemeente minder haast gemaakt met verbouwen, vermoedt hij.

In de Cyriacuskerk aan de overkant volgt daarna een uitleg over een wonderbaarlijk systeem om kerkgangers te verwarmen. Wie vermoedt dat achter het priesterkoor een kandelaarkunstwerk is gemaakt alleen voor religieuze en esthetische redenen, heeft het mis. Het blijkt een vermomd warmtekanon. Evert Jan Hof (45) van Duurzaam Hoonhorst toont op zijn mobieltje filmpjes van rookproeven. "Je ziet dat de rook - de warmte - meteen naar de nok stijgt. De warme lucht komt niet eens bij de kerkgangers."

De nokkozijnen zijn tochtvrij gemaakt. Nokventilatoren blazen warme lucht omlaag. Vernieuwend is de aanzuiging van warme lucht achterin de kerk. Een behaaglijke luchtstroom wordt geretourneerd naar het priesterkoor. Dat koor heeft nu vloerverwarming die op zonne-energie gaat werken. De oude gasketel maakt plaats voor een zuinige cv; een onderwijsproject voor mbo-studenten. "Zonder Duurzaam Hoonhorst was hier niks gebeurd", meent koster Herman van der Vegt (66).

Talloze projecten staan nog in de steigers. De parochiewoning moet veranderen in de huiskamer van Hoonhorst met seniorenwoningen erboven. Verder wil de stichting twee dorpsconciërges en lokale verpleegkundigen aantrekken. "Het in dienst nemen van mensen is een langduriger traject", vertelt Kingma. "We zijn daar nog mee bezig." Met de provincie Overijssel, waarmee de dorpsstichting nauw overlegt, is afgesproken dat het prijzengeld medio 2014 moet zijn opgemaakt.

Duurzaam Hoonhorst blijft dan zelf geld genereren. De Molen van Fakkert, compleet gerestaureerd, moet het nu al hebben van een euro per stem om mee te dingen naar de nationale molenprijs. Dat geld kan Hoonhorst gebruiken voor de bestrating, zegt Kingma wandelend over kale molengrond. Zo ontstaat een tweede dorpspleintje. De dorpsbibliotheek, nu nog verderop wijst ze, komt straks aan dit plein. Het wordt ondergebracht in het café en zal ook tijdens kroeguren open zijn.

Veel loopt op rolletjes, maar niet alles. Kristian Dekker (33) komt net bij Kappers aanlopen met zijn dochtertje. Hij zit in de werkgroep mobiliteit. Een hit in Hoonhorst is de gratis dorpsaanhangwagen. Maar de duurzame dorpsdeelauto, de Kangoo, verdient meer aandacht. Nog geen 3000 kilometer staat er op de teller. Leden van de vogelwerkgroep, carnavalisten en seniorenclubs maken wel ritjes. "Maar we moeten de auto meer promoten", zegt Dekker. "Elektrisch rijden is niet eng."

Ten slotte wandelt Kingma - Zernitz is alweer vertrokken - naar de voetbalvereniging Hoonhorst. In het dorp komt een 'kulturhus' met verschillende dependances. Bij de sportvelden wordt 'de Potstal' gebouwd, de nieuwe sport- en gymaccommodatie. In de kelder komt de op hout gestookte cv-ketel, vertelt Kingma bij de bouwput. Daarvoor worden gedroogde houtsnippers van bomen uit Hoonhorst gebruikt. Via leidingen kunnen ook andere dorpelingen houtwarmte afnemen.

Is het niet allemaal wat erg veel werk voor de Hoonhorsters? Het dorp krijgt veel belangstellenden over de vloer. Op het jaarlijkse 'Plattelandsparlement' voor kleine dorpen is Hoonhorst een begrip om zijn tomeloze energie. "Het kost ons veel tijd", beaamt Kingma. Anderzijds hoort het ook bij het dorpskarakter: vol spontane gemeenschapszin. Zonder sociale dwang. Kingma: "Heel belangrijk is dat we elke mijlpaal vieren. De G van gezelligheid."

Netwerk Duurzame Dorpen voor Nederland en Vlaanderen
Een duurzaam dorp worden als Hoonhorst. Dat klinkt goed. Maar hoe pak je zoiets aan? Het nieuwe Netwerk Duurzame Dorpen, bedacht in Friesland, wil inspiratie bieden voor starters en gevorderden in duurzame dorpsontwikkeling. Het is een digitale plek waar dorpsbewoners uit heel Nederland en Vlaanderen elkaar kunnen ontmoeten, elkaar inspireren en onderling kennis uitwisselen, vertelt Tom Vellinga van Netwerk Duurzame Dorpen. Er zijn inmiddels 75 dorpen aangesloten.

Het netwerk is bedoeld voor dorpsgemeenschappen die zelf iets tot stand willen brengen. Er komen provinciale steunpunten waarin - voor Nederland - de Landelijke Vereniging voor Kleine Kernen themaontmoetingen gaat organiseren, bijvoorbeeld symposia over duurzame onderwerpen. De kennisuitwisseling moet gratis blijven. In het dorpsnetwerk bieden partners zich aan, zoals groene beroepsopleidingen. Die kunnen studenten en kennis leveren, zegt Vellinga, bijvoorbeeld voor het aanleggen van een dorpsgroentetuin.

Meer Informatie is te vinden op: www.netwerkduurzamedorpen.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden