Het dilemma van minister Donner

AMSTERDAM - Minister Piet-Hein Donner (justitie) heeft een akelig probleem: de hongerende Volkert van der G. Sinds 12 juli weigert de verdachte van de moord op Pim Fortuyn vast voedsel uit protest tegen het cameratoezicht in zijn cel.

Donderdag bepaalde de Raad voor Strafrechttoepassing dat camera-observatie rechtmatig is. De minister heeft het juridische gelijk nu aan zijn kant. Maar het lijkt een Pyrrus-overwinnning. Want als Volkert van der G. volhardt in zijn vasten, zal juist door de handhaving van cameratoezicht de situatie ontstaan die Donner en zijn voorganger Benk Korthals wilden vermijden: dat de verdachte van een politieke moord niet in staat is voor de rechter te verschijnen.

Binnen enkele weken zal Volkert van der G. niet langer aanspreekbaar zijn. De vraag rijst of Donner niet beter af was geweest met een afwijzend oordeel van de raad. Hij had dan de camera's moeten weghalen en Volkert van der G. zou waarschijnlijk met zijn actie zijn gestopt.

Donner zegt juridische mogelijkheden te zien tot dwangvoeding. De bewindsman beroept zich op de Penitentiaire Beginselenwet waarin staat dat de gevangenisdirecteur een gedetineerde mag verplichten tot het ondergaan van een geneeskundige behandeling. Het toedienen van voeding valt daaronder, meent Donner. Maar in antwoorden op kamervragen erkende Donner ook dat de feitelijke uitvoering van de beslissing tot dwangvoeding bij de arts ligt. En het is onwaarschijnlijk dat de bewindsman een arts bereid zal vinden Volkert van der G. onder dwang een maagsonde in te brengen of een infuus in de arm te steken.

Na de artsenorganisatie KNMG, verklaarde deze week ook de Vereniging voor Gezondheidsrecht dat dwangvoeding bij een weloverwogen hongerstaking medisch-ethisch onaanvaardbaar is. Zelfs de Inspectie voor de Gezondheidszorg stelde vast dat dokters niet kunnen meewerken aan dwangvoeding bij gedetineerden.

Volkert van der G. heeft in een getekende wilsverklaring vastgelegd dat hij, ook als hij buiten bewustzijn zou raken, geen voeding wenst toegediend te krijgen. Twee forensisch psychiaters hebben eerder deze week vastgesteld dat Van der G. volledig op de hoogte is van de gevolgen van zijn handelen. Voor een arts staat hiermee vast dat de gevangene weloverwogen tot zijn beslissing is gekomen. Sterker, een medische handeling zou in zo'n geval zelfs tot tuchtrechterlijk ingrijpen tegen de arts kunnen leiden.

De Raad voor Strafrechttoepassing vond donderdag bij de beslissing over het cameratoezicht voldoende houvast in het argument van de Staat dat er maatschappelijke onrust zou ontstaan als Volkert van der G. als gevolg van de hongerstaking niet voor de rechter zou verschijnen. De motivering roept twee vragen op: Is er ruim vier maanden na de moord op Fortuyn nog wel sprake van dreigende maatschappelijke onrust? En: kan het grondwettelijke recht van een ieder op zelfbeschikking ondergeschikt worden gemaakt aan het belang van een behoorlijke rechtsgang? Donner zou, na de voor hem gunstige uitspraak van de raad, de camera's moeten weghalen. Of hij zou Van der G. moeten overplaatsen naar een inrichting met een scherper persoonlijk toezicht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden