Het dilemma van etnisch profileren

Typhoon treedt op tijdens de finaledag van het Glazen Huis van 3FM Serious Request. Beeld anp

Opsporing gaat sneller als je het aantal potentiële daders kunt inperken. Maar het is discriminatie als je mensen op basis van hun uiterlijk selecteert. Het dilemma van etnisch profileren.

Rapper Typhoon werd gisteren in Zwolle staande gehouden door twee agenten. Ze wilden hem controleren omdat ze 'de combinatie van de leeftijd en de, in hun ogen, dure auto en de huidskleur verdacht vonden', zo staat in een verklaring van de politie.

Na zijn aanhouding deelde Typhoon zijn verontwaardiging op sociale media. "Net staande gehouden door de politie in Zwolle", schreef hij op Instagram. "Niet door een verkeersovertreding maar, omdat mijn nieuwe auto niet matcht met mijn profiel. De politie vond het verdacht dat een man met mijn kleur in zo'n auto rijdt." De politie heeft laten weten het voorval te betreuren.

Impact
Hoogleraar criminologie Joanne van der Leun (Universiteit Leiden) zei eerder in Trouw dat agenten meer gevoel zouden moeten hebben voor de impact van aanhoudingen en controles. "Het is heel ingrijpend. Daarom moet de politie dit met respect doen, en áls ze iemand aanhouden, goed uitleggen waarom. Uit onderzoek blijkt dat ze dat laatste vaak afraffelen. Onder dit soort omstandigheden worden agenten nerveuzer. Netjes uitleggen is in dit soort situaties niet de sterkste kant van agenten."

De politie weet dat, zei woordvoerder Remco Gerritsen toen in reactie op kritiek. "We zijn ook maar mensen. In ieder mens zitten vooroordelen - dat is een menselijk iets." En fouten maken is menselijk, betoogde hij eerder in een interview: "Wij controleren misschien wel een miljoen mensen per jaar, en moeten soms in een fractie van een seconde lastige afwegingen maken. Dan sla je de plank natuurlijk weleens mis."

Met trainingen en opleidingen probeert de politie het personeel bewust te maken van stereotypen en vooroordelen. Gerritsen: "Iedereen die meent slachtoffer te zijn van etnisch profileren, roepen wij op om zich te melden bij ons. Als politiemensen dit soort fouten blijken te maken, dan nemen we maatregelen en leren we ervan."

Excuses
De politie heeft zich verontschuldigd voor de aanhouding. Lees er hier meer over.

De praktijk is anders
Op papier wijst de politie etnische profilering dan wel volledig af, in de praktijk komt discriminatie structureel voor, merkte antropoloog Paul Mutsaers van de universiteit Tilburg toen hij onderzoek deed bij de politie. En ook antropoloog en VU-promovendus Sinan Çankaya, die maandenlang meeliep met Amsterdamse agenten, kwam misstanden tegen.

Van der Leun is wat voorzichtiger, en wijst erop dat onderzoek naar etnisch profileren heel lastig is, omdat de politie nooit alleen op uiterlijk afgaat, ook andere omstandigheden spelen een rol. Maar dat het probleem als etnisch profileren wordt beleefd, staat voor haar vast. Dat moet je ernstig nemen, zegt ze: "Bij de politie komt de bewustwording nog op gang. Ze snappen heel goed dat dit op de lange termijn mensen tegen hen opzet."

Amnesty International zei vorig jaar al dat ze vindt dat de politie nog niet genoeg doet. Onderzoekster Gerbrig Kloss pleit al jaren voor een 'stopformulier', waarop de politie bij een controle of staandehouding invult wat de reden was, en of het iets heeft opgeleverd. Klos: "Als de politie zelf zou zien hoe vaak ze zonder eerlijke reden iemand aanhouden, kunnen ze beter en nauwkeuriger te werk gaan."

Op zoek naar de risicoburger
Om afwijkend gedrag bij burgers te herkennen, koppelt de overheid allerlei gegevens uit haar databases en laat er analyses op los. "Dat leidt ertoe dat bepaalde mensen of wijken steeds vaker de klos zijn”, waarschuwde filosoof en criminoloog Marc Schuilenburg vorige week in Trouw. “En laten we ervan uitgaan dat dat niet de witte mannen op de Amsterdamse Zuidas zijn.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden