Het dilemma van de alien

Republikeinen moeten niets hebben van een algemeen pardon, maar hopen wel op de stemmen van latino's.

Het was niet echt een vriendelijke kerstkaart die honderden Republikeinse leden van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden kregen: "Prettige feestdagen! Wat heeft u het druk gehad. Zevenenveertig keer stemmen voor het afschaffen van Obamacare, 209 doorbetaalde vakantiedagen genomen en de overheid tijdelijk op slot gedaan - u moet wel uitgeput zijn."

Leerzaam was de kaart wel. Om de politicus in kwestie tot mooie gedachten over immigranten te bewegen, werd de bijdrage in herinnering gebracht die buitenlanders leveren aan de kerstvreugde: die ooit door Duitse immigranten geïntroduceerde kerstboom bijvoorbeeld, die ook nog eens dankzij gastarbeiders - legale en illegale - zo voordelig in de winkel stonden. En al dat vlees op tafel, waarvan zeker de helft door immigranten verwerkt was. Net als al die appels voor de cider, geplukt door laagbetaalde buitenlanders van wie een kwart te veel bestrijdingsmiddelen binnen krijgt.

De boodschap van America's Voice, de actiegroep die de kaart ontwierp: die mensen werken allemaal keihard, nu moet het Huis van Afgevaardigden eens aan de bak. En de immigratiewet aannemen die sinds vorig jaar in de politieke wachtkamer staat.

Naar zo'n wet wordt al twintig jaar uitgekeken. Hoewel je het niet zou zeggen als je als reiziger aankomt op een luchthaven, een klein uur in de rij staat en dan kritisch wordt ondervraagd, hebben de VS niet echt greep op wie er binnen hun grenzen verblijft. Mexicanen en Hondurezen die stiekem over de grens zijn gekomen, Ghanezen die op een toeristenvisum kwamen en nooit meer weggingen, Indiërs die zogenaamd op een tijdelijk contact kwamen - de variaties zijn eindeloos en het totaal bedraagt 11,7 miljoen: dat is het ruw geschatte totaal aantal mensen zonder papieren.

Er wonen 317 miljoen mensen in de VS, dus gemiddeld is een op de 27 mensen die je tegenkomt zonder geldige papieren in het land.

Dat heeft goede en slechte kanten. Voor veel Amerikaanse bedrijven, bijvoorbeeld in de horeca, de vleesverwerkende industrie en in de landbouw, betekenen die 11 miljoen een betrouwbare voorraad aan werknemers die je een laag uurloon kunt geven en die bij problemen niet snel naar de rechter of naar de politie zullen stappen. Officieel is het verboden om hen in dienst te hebben, maar de pakkans is klein.

In de ogen van veel Amerikanen is dat een schandaal, die zien immigranten zonder papieren als klaplopers: als een illegaal opeens naar het ziekenhuis moet, is hij onverzekerd - ook in Obamacare, het nieuwe zorgstelsel - en draaien andere premiebetalers dus voor de kosten op. De kinderen van een illegaal mogen gratis naar school. En als ze in Amerika geboren werden, kregen ze op dat moment zelfs het staatsburgerschap cadeau.

Een kwart van de Amerikanen vindt dan ook dat het probleem stevig moet worden aangepakt. De controle aan de grenzen, vooral die aan de meer dan 3000 kilometer lange landgrens met Mexico, moet waterdicht worden, onder met een hek. En die ruim 11 miljoen moeten gewoon het land uit.

Dat laatste is in de praktijk onhaalbaar, en bovendien heel onverstandig, zo blijkt uit economisch onderzoek. Want de gedachte dat die goedkoop werkende immigranten eerlijke Amerikanen het brood uit de mond stoten, klopt maar heel gedeeltelijk. Dat geldt alleen, zo becijferde de econoom Giovanni Peri van de Universiteit van Californië, voor Amerikanen die net zo laag opgeleid zijn als de gemiddelde immigrant. Zij komen alleen aan het werk door genoegen te nemen met een lager loon, ze gaan er tot wel 7 procent op achteruit. Maar daar staat tegenover dat de illegale werknemer zoveel waar voor zijn geld levert, dat zijn werkgever meer opdrachten kan uitvoeren, meer mensen van een hoger niveau in dienst kan nemen en ze beter kan betalen. De gemiddelde Amerikaanse werknemer heeft daar maar liefst 10 procent van zijn salaris aan te danken.

Legaliseren dan maar? Economisch een voor de hand liggende stap, maar politiek totaal onhaalbaar. De afgelopen jaren waren alleen de Democraten voor een 'weg naar het staatsburgerschap' als onderdeel van het immigratiebeleid. Republikeinen beschouwden dit tot nu toe als een beloning voor illegaal gedrag. Hun conservatieve en veel blankere en oudere achterban stelt dat niet op prijs - en gelooft gewoon niet in de voordelen die al die buitenlanders gebracht hebben.

Na de presidentsverkiezingen van 2012 leek het er even op dat de Republikeinen een draai zouden maken. Ze verloren die verkiezingen onder andere doordat de latino's massaal voor Obama kozen. Een snel akkoord over immigratie, desnoods tegen de zin van de eigen achterban, leek de beste strategie om de volgende keer bij die groep een betere kans te maken.

In juni vorig jaar liet de partij zien dat het menens was: in de Senaat hielp een aantal Republikeinen na lang onderhandelen een nieuwe immigratiewet aan te nemen. Die opent voor illegalen die al lang in het land zijn en geen strafblad hebben, de mogelijkheid de felbegeerde 'green card' te krijgen. Maar eist, als concessie aan die Republikeinen, dat eerst de grensbewaking fors wordt opgevoerd.

In het Huis van Afgevaardigden is die wet tot nu toe niet behandeld. De Republikeinen in dat huis hadden het vorig jaar te druk met het te hoop lopen tegen Obamacare en het eisen van bezuinigingen. Maar Obamacare verdween niet, voor dit jaar is er al een begrotingsakkoord en in november zijn er Congresverkiezingen. De velden zijn rijp om te oogsten. Maar dat is, wilde die kerstkaart ook maar zeggen, een klus die de goedbetaalde Congresleden toch echt zelf zullen moeten uitvoeren.

Vanaf volgende week: een reeks portretten van immigranten in de VS

Verbrokkeld vreemdelingenrecht
Of een buitenlander in de VS mag wonen, werken en stemmen, bepaalt de federale overheid. Maar omdat die de greep op de miljoenen illegalen in het land verloren is, proberen afzonderlijke staten onder druk van bedrijven en belangengroepen zelf regels te stellen. Afhankelijk van de geografische en politieke positie van die staat pakt dat heel verschillend uit.

In Arizona, een van de staten aan de poreuze grens met Mexico, werd in 2010 een wet aangenomen die bepaalt dat een politie-agent of andere ambtenaar altijd moest nagaan of iemand met wie hij te maken kreeg wel legaal in het land was. Dat kon dus zijn als iemand was aangehouden voor een verkeersovertreding, maar ook als er helemaal geen regel overtreden was. Een 'redelijk vermoeden' dat iemand geen papieren had, was al genoeg. De wet bevat nog een flink aantal andere regels die illegalen het leven moeilijk maken. Zo werd het strafbaar om werk te zoeken.

De wet wekte in heel de VS verontwaardiging. Beroemd werd het beeld van president Obama die in 2012 net was aangekomen op het vliegveld van Phoenix, volgens protocol door gouverneur Jan Brewer werd afgehaald, en onderaan de vliegtuigtrap al flink met haar in debat ging. Volgens Obama "ondermijnt dit het vertrouwen tussen de politie en de gemeenschap die zo belangrijk is voor onze veiligheid".

In dat jaar stelde op verzoek van de federale overheid het Hooggerechtshof een flink deel van de wet buiten werking. Maar politiemensen mogen nog steeds buitenlanders naar hun status vragen, en wat Arizona betreft moet het zelfs.

In New Jersey tekende gouverneur Chris Christie in december juist een lokale versie van de Dream-act. Die regelt dat jongeren zonder papieren die in New Jersey wonen naar de staatsuniversiteiten mogen voor het normale tarief, niet zoals tot nu toe voor het hoge tarief voor mensen van buiten de staat.

Christie werd eind vorig jaar herkozen als gouverneur en kreeg daarbij de steun van 51 procent van de latino's. Daar zal zeker zijn steun voor de wet aan bijgedragen hebben. Maar na zijn herverkiezing ontdekte hij een aantal nadelen aan de wet en verklaarde hij zich ertegen. Toen de wet eenmaal was aangenomen, ondertekende hij die toch.

Zijn zigzagkoers is politiek verklaarbaar. Christie wil vermoedelijk in 2016 tot president worden gekozen. Om de Republikeinse nominatie te krijgen, moet hij zich streng opstellen tegenover illegalen. Voorganger Mitt Romney deed in 2012 zijn politieke plicht door te zeggen dat het leven hen zo zuur gemaakt moest worden, dat 'zelfdeportatie' het gevolg zou zijn. Romney kreeg, weinig verwonderlijk, in de strijd tegen Obama maar weinig stemmen van latino's. De Republikeinse kandidaat van 2016 zal subtieler moeten opereren. Dat lijkt Christie zich te realiseren.

Hongerstaken voor de Dreamers
Druk op het Huis van Afgevaardigden werd vorig jaar uitgeoefend door hongerstakers, onder andere in een tent die in Washington DC voor het Capitool stond, de zetel van het Congres. Zelfs enkele Democratische afgevaardigden vastten mee, en president Obama bracht een bezoek aan de tent om zijn steun te betuigen.

Veel van de hongerstakers waren 'Dreamers', jongeren die volgens de immigratieregels tussen wal en schip vallen. Wie tijdelijk of illegaal in het land verblijft, kan niet gemakkelijk staatsburger worden. Maar krijgt zo iemand een kind in de VS, dan is dat volgens de grondwet automatisch een Amerikaantje. Voor Dreamers geldt geen van beide: ze zijn als klein kind met hun ouders naar de VS gekomen, zijn net als elk Amerikaans kind naar school gegaan en zijn daardoor tot in de puntjes ingeburgerd. Maar komen ze eenmaal op de leeftijd dat ze een vervolgopleiding kunnen doen, dan merken ze dat ze geen beurzen kunnen krijgen en niet mogen werken.

En altijd lopen ze het risico uitgezet te worden, naar een land dat ze alleen maar van horen zeggen kennen en waarvan ze misschien niet eens de taal goed spreken. Vorig jaar zette de immigratiedienst een kleine 400.000 buitenlanders het land uit. Officieel is het beleid om dat alleen te doen met diegenen die misdaden of overtredingen begaan. Maar elk jaar worden ook schrijnende gevallen bekend van gezinnen die hun kostwinner verloren omdat die een verkeersovertreding beging.

Om in ieder geval iets te doen voor die jonge illegalen, die door hun ouders in die situatie zijn gebracht, werd in 2001 al door twee senatoren, een Democraat en een Republikein, de wet ingediend waar de Dreamers naar genoemd zijn: DREAM staat voor Development, Relief, and Education for Alien Minors. De wet maakt het mogelijk dat jongeren (tot 35 jaar) een verblijfsvergunning krijgen als ze hun school en een beroepsopleiding afmaken, of in het leger dienen.

Ook onder de Republikeinen, die verder tegen een versoepeling van het vreemdelingenbeleid zijn, bestaat er sympathie voor de Dreamers. Maar toch sneuvelde de Dream-wet telkens als hij werd ingediend, door onvoldoende Republikeinse stemmen.

Het laatst gebeurde dat in de zomer van 2012. Als reactie daarop besloot president Barack Obama dat de immigratiedienst Dreamers voorlopig niet mocht uitzetten: wie aan de criteria van de wet voldeed, mocht in ieder geval voor twee jaar in het land blijven en zelfs legaal werken. Voor de eersten die zich daarvoor aanmeldden, loopt die periode deze zomer af. Om voor de rest van hun leven gerust te zijn, hopen ze op het Congres.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden