Het dieventaaltje van paus Franciscus bezorgt vertalers hoofdpijn

Soms zijn gelovigen uiterst succesvol. Een voorbeeld daarvan is natuurlijk paus Franciscus. Werd zijn voorganger Benedictus XVI door niet-katholieken nog met de grootst mogelijke argwaan bekeken, de huidige leider van de rooms-katholieke kerk heeft in korte tijd de status van een superheld gekregen. Tijdschrift 360 magazine, met daarin naar eigen zeggen het beste uit de internationale pers, neemt het taalgebruik van Franciscus onder de loep.

Wat blijkt, Franciscus, die uit Argentinië komt, gebruikt soms termen die uitsluitend in de volkstaal van Buenos Aires voorkomen. Ook gebruikt hij nieuwe woorden als hij ergens speciaal de nadruk op wil leggen. De uitdrukkingen van de paus ('het dieventaaltje van Bergoglio') bezorgen vertalers hoofdpijn, zo staat te lezen in het artikel dat afkomstig is uit het veelgelezen Argentijnse dagblad La Nación. Zo verzon de paus het werkwoord 'niemandallen'. 'Je mag nooit iemand die lijdt, of geen werk of geen geld heeft niemandallen', aldus de paus. Ook nam de paus de vrijheid een werkwoord uit zijn duim te zuigen toen hij moeite had met het vertalen van de Latijnse zin miserando atque eligendo. Daarvan maakte Franciscus: 'Laat je misseren'.

Een ander succesverhaal is het onlangs verschenen boek 'God bewijzen' van Stefan Paas (theoloog) en Rik Peels (filosoof). Niet alleen (orthodoxe) gelovigen, waartoe de schrijvers zichzelf ook rekenen, lezen het boek. Ook ongelovigen wagen zich eraan. De Vrijdenker, maandblad van Vrijdenkersvereniging De Vrije Gedachte, besteedt ook een pagina aan het boek. Het blad, dat wars is van welke vorm van geloof in het bovennatuurlijke dan ook, noemt het boek van Paas en Peels 'een draak'. In de vorm van een aantal 'theologische vragen en atheïstische antwoorden' maakt de auteur van het artikel gehakt van de kwesties die in God Bewijzen aan de orde komen. Waarom is er bijvoorbeeld iets en niet niets? luidt een van de vragen. Het antwoord, aldus de Vrijdenker: "Dit is bij uitstek een metafysische vraag. Leuk om over te speculeren bij de borrel. Maar het is geen zinnige vraag. Zoals er nog meer onzinnige vragen zijn: waarom ben ik ik? Waar was ik voor mijn geboorte? Waarom zijn mijn ouders mijn ouders? Wat is de kleur van goed?'

Het boek van Paas en Peels duikt ook meerdere keren op in de kolommen van Christelijk Weekblad, opinieblad voor christelijk Nederland. Zo was het blad bij een debat van het duo in Amsterdam. God is, betoogden Paas en Peels daar, een objectieve basis onder de moraal. Het blad speurde naar een criticaster van deze opvatting en vond deze tijdens de nazit. Hij zegt: "Een objectieve grondslag van de moraal, daar kun je niet mee aankomen. Met dat argument is vroeger de slavernij goedgekeurd, vrouwenonderdrukking. En nu worden homo's ermee gediscrimineerd in Rusland."

Een paar pagina's verderop klinkt er wederom afkeuring over 'God bewijzen'. In de column van een predikant dit keer. Hij heeft bezwaren tegen de 'onproblematische vanzelfsprekendheid' waarop Paas en Peels spreken over God. De bestseller doet hem denken aan een 'gemiddelde discussie in de negentiende eeuw'. Het ergert hem ook dat Paas en Peels God en moraal aan elkaar vastknopen. "In naam van 'God' werden oorlogen en misstanden van een legitimatie voorzien", schrijft hij. "Ze zetten, zonder zich het bewust te zijn, de deuren wagenwijd open voor een hoogst riskant algemeen Godsgeloof."

Het theologische tijdschrift In de waagschaal, tot slot, rept nog over het nieuwe liedboek, dat vorig jaar in veel protestantse kerken juichend werd ontvangen. Hoe blij iedereen ook is, de schrijver van het stukje denkt niet dat kerkgangers alle 1016 liederen zullen gaan zingen. "Want er bestaan geen mensen, die evangelicale, reformatorische, middeleeuwse, uit Taizé afkomstige, of kinderliederen kunnen zingen." Ook is het papier volgens de auteur aan de dunne kant.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden